Ăn ớt khi bụng đói: Rủi ro kích ứng đường tiêu hóa

Nhiều người có thói quen ăn đồ cay nóng khi đói bụng, sau đó nhanh chóng xuất hiện cảm giác cồn cào, quặn thắt và khó chịu vùng thượng vị. Thắc mắc phổ biến là liệu ăn ớt khi bụng đói có thực sự gây tổn hại niêm mạc hay kích thích co bóp bất thường hay không.

Các nghiên cứu thực nghiệm trên người và động vật cho thấy capsaicin (hoạt chất cay trong ớt) tác động mạnh lên thụ thể cảm giác và vận động đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp trên người còn giới hạn ở quy mô mẫu nhỏ (7-10 người), sử dụng dạng sốt ớt hoặc capsaicin tinh khiết, chưa có thử nghiệm đối đầu trực tiếp giữa trạng thái đói hoàn toàn và no khi ăn ớt tươi.

Capsaicin làm hạ ngưỡng chịu đựng khó chịu ở đường tiêu hóa

Nghiên cứu trên 10 người khỏe mạnh sử dụng sốt ớt chứa capsaicin đưa vào dạ dày cho thấy hoạt chất này làm giãn và giảm trương lực phần trên dạ dày ^[1]. Đồng thời, capsaicin làm tăng độ giãn nở nhưng lại hạ thấp ngưỡng áp lực gây khó chịu, khiến người tham gia cảm nhận kích thích đau hoặc căng tức ở mức áp suất thấp hơn bình thường ^[1].

Ở thực quản, một thử nghiệm trên 7 người khỏe mạnh dùng dung dịch sốt ớt (Tabasco) đưa vào lòng thực quản ghi nhận áp lực sóng co bóp tăng từ 65,8 lên 78,5 mm Hg và vận tốc dẫn truyền tăng từ 2,9 lên 4,25 giây ^[2]. Thử nghiệm này cũng chỉ ra capsaicin làm giảm ngưỡng nhận biết và ngưỡng gây khó chịu khi làm căng bóng thực quản, đồng thời làm giảm tỷ lệ hoạt động điện bình thường của dạ dày trên điện dạ dày đồ ^[2].

Tác động đa chiều lên tốc độ làm rỗng dạ dày

Các nghiên cứu hiện tại ghi nhận tác động của capsaicin lên nhu động dạ dày có sự khác biệt tùy liều lượng và cách dùng:

• Làm chậm rỗng dạ dày: Ở thử nghiệm truyền dung dịch sốt ớt vào thực quản trên 7 người, thời gian bán thải làm rỗng dạ dày bị kéo dài đáng kể từ 42,9 phút lên 66,8 phút ^[2]. Trên chuột, tiêm phúc mạc capsaicin liều 0,5 đến 5 mg/kg cũng gây ức chế quá trình làm rỗng dạ dày sớm và làm chậm lưu thông ruột non ^[3].
• Làm tăng tốc độ làm rỗng: Ngược lại, một nghiên cứu trên 10 người khỏe mạnh uống 400 microgam capsaicin trực tiếp vào dạ dày lại ghi nhận tốc độ làm rỗng dạ dày tăng lên, giảm thời gian đạt đỉnh từ 150 phút xuống 75 phút và rút ngắn thời gian bán thải từ 112 phút xuống 99 phút ^[4].

Trên mô hình động vật, capsaicin kích thích các sợi thần kinh cảm giác hướng tâm, điều hòa nhu động ruột thông qua trung gian các thụ thể thần kinh và hormon như ghrelin hoặc cholecystokinin [1, 3, 8]. Ở chuột, capsaicin đường uống liều 1-30 mg/kg làm giảm co bóp dạ dày và tăng lưu lượng máu niêm mạc, giúp bảo vệ dạ dày trước tổn thương do cồn ^[5].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Dữ liệu khoa học hiện có để lại nhiều khoảng trống chưa được làm rõ:

• Chưa có thử nghiệm lâm sàng so sánh trực tiếp tác động của việc ăn ớt khi bụng đói so với sau bữa ăn đầy đủ.
• Các nghiên cứu trên người chỉ khảo sát trên nhóm rất nhỏ (7 đến 10 người khỏe mạnh), chưa phản ánh toàn diện tác động trên quần thể lớn [4, 5, 6].
• Dạng can thiệp trong nghiên cứu là sốt ớt pha loãng hoặc capsaicin tinh khiết, không hoàn toàn tương đồng với việc tiêu thụ các loại ớt tươi nguyên quả trong bữa ăn hàng ngày [4, 5, 6].
• Chưa có dữ liệu xác định ngưỡng liều lượng ớt an toàn tuyệt đối khi dạ dày rỗng.

Ai nên thận trọng với ớt và đồ cay?

• Người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD): capsaicin làm thay đổi áp lực cơ thắt thực quản dưới và làm tăng tính nhạy cảm với kích thích cơ học ^[2].
• Người có hội chứng khó tiêu chức năng hoặc dạ dày quá mẫn: capsaicin làm giảm ngưỡng chịu đựng khó chịu và căng trướng ở vùng dạ dày trên ^[1].
• Người đang có vết loét hoặc viêm dạ dày tiến triển: phản ứng tăng áp lực co bóp thực quản và chậm rỗng dạ dày do sốt ớt có thể làm tăng cảm giác nóng rát ^[2].

Gợi ý cách dùng ớt an toàn

Khi sử dụng ớt trong chế độ ăn, nên kết hợp cùng các món ăn chứa tinh bột, đạm hoặc chất béo để tạo lớp đệm che chắn cơ học, giảm nồng độ tiếp xúc trực tiếp của capsaicin lên thành tiêu hóa. Tránh ăn ớt riêng lẻ hoặc nêm gia vị quá cay vào bữa ăn đầu tiên sau thời gian nhịn đói dài. Nếu có tiền sử đau dạ dày, cần giảm lượng dùng xuống mức tối thiểu và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Kết luận

Bằng chứng cho thấy capsaicin trong ớt làm hạ ngưỡng chịu đau và thay đổi rõ rệt nhu động đường tiêu hóa trên người [4, 5]. Dù chưa có thử nghiệm đo lường riêng trạng thái bụng đói, việc thiếu thức ăn đệm dễ khiến hoạt chất kích thích trực tiếp đầu dây thần kinh cảm giác. Người có tiền sử bệnh dạ dày nên tránh dùng đồ cay khi đói và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế khi xuất hiện triệu chứng bất thường kéo dài.