Nhiều thai phụ truyền tai nhau việc ăn hạt macca đều đặn mỗi ngày để sinh con thông minh, tăng chỉ số IQ. Lời quảng cáo từ các đơn vị kinh doanh cũng liên tục gắn mác "siêu thực phẩm cho trí não thai nhi" lên loại hạt đắt đỏ này. Điều này tạo tâm lý cho không ít gia đình sẵn sàng chi khoản tiền lớn để tích trữ macca dùng suốt 9 tháng thai kỳ.

Thực tế khoa học cho thấy đây là lời đồn thổi phồng quá mức. Chưa từng có nghiên cứu nào chứng minh ăn macca giúp trẻ sinh ra có chỉ số IQ vượt trội hay thông minh hơn trẻ khác. Các bằng chứng y khoa hiện tại mới ghi nhận hạt dinh dưỡng nói chung có ích cho chế độ ăn thai kỳ [1] [2].

Vì sao macca được đồn thổi giúp tăng IQ?

Sự phát triển của não bộ thai nhi bắt đầu từ tuần thứ ba của thai kỳ và hoàn thành phần cơ bản của hệ thần kinh vào khoảng tuần thứ 10 [2]. Trong suốt thời gian này đến khi trẻ lên 6 tuổi, não đạt 90% thể tích người lớn [2]. Quá trình này đòi hỏi nhiều khối vật chất cấu tạo như chất béo không bão hòa đơn, omega-3, protein và khoáng chất [2] [3] [4].

Người bán hàng dựa vào lập luận sinh học này để gắn trực tiếp tác dụng thần kỳ cho hạt macca. Macca chứa chất béo không bão hòa đơn, chất xơ và một số vi chất. Nhiều người suy diễn rằng bổ sung chất béo từ hạt sẽ trực tiếp kích thích khớp thần kinh, biến em bé thành thiên tài. Đây là bước nhảy suy luận phi khoa học, bỏ qua sự phức tạp của cơ chế dinh dưỡng.

Nghiên cứu khoa học chỉ ra chất béo không bão hòa đơn có vai trò tạo nền tảng cấu trúc và chức năng não đang phát triển [3]. Chất xơ giúp tối ưu hóa hệ vi sinh vật đường ruột, hỗ trợ hấp thu dưỡng chất tốt hơn [3]. Tuy nhiên, các chất này có mặt trong nhiều thực phẩm tự nhiên chứ không độc quyền ở hạt macca.

Bên cạnh đó, axit béo alpha-linolenic (ALA, một dạng omega-3 từ thực vật) có vai trò đối với sự biệt hóa nơ-ron và hình thành bao myelin, nhưng loại dưỡng chất này tập trung chủ yếu ở quả óc chó chứ không phải macca [2]. Thổi phồng macca thành thần dược phát triển trí tuệ là chiêu trò bán hàng đánh vào tâm lý chuộng con thông minh.

Bằng chứng khoa học về hạt dinh dưỡng trong thai kỳ

Khi rà soát các cơ sở dữ liệu y khoa, không có thử nghiệm lâm sàng hay nghiên cứu đoàn hệ nào khảo sát riêng rẽ quả macca đối với trí não trẻ nhỏ. Dữ liệu khoa học hiện hành chỉ đánh giá nhóm hạt nói chung (như hạt hạnh nhân, óc chó, phỉ) kết hợp trong chế độ ăn [1] [2].

Một nghiên cứu đoàn hệ dân số lớn tại Tây Ban Nha công bố năm 2019 theo dõi 2.208 cặp mẹ con qua các mốc 1,5 tuổi, 5 tuổi và 8 tuổi [1]. Các nhà khoa học ghi nhận nhóm người mẹ tiêu thụ hạt trên 32 g/tuần trong 3 tháng đầu thai kỳ sinh con có sai số chuẩn thời gian phản ứng (ANT-hit reaction time standard error) ở tuổi lên 8 giảm 13,82 mili giây so với nhóm mẹ ăn ít nhất (trung vị 0 g/tuần) [1]. Kết quả này mang ý nghĩa hỗ trợ khả năng chú ý và chức năng nhận thức tốt hơn [1].

Tuy nhiên, nghiên cứu tại Tây Ban Nha cũng chỉ ra mối liên hệ trên trở nên yếu hơn khi khảo sát việc ăn hạt trong 3 tháng cuối thai kỳ [1]. Đồng thời, các tác giả nhấn mạnh đây là nghiên cứu quan sát trên các loại hạt tổng hợp, hoàn toàn không phải thử nghiệm can thiệp riêng hạt macca [1].

Năm 2025, một nghiên cứu tiếp nối trên 1.386 tiền thiếu niên (11 tuổi) thuộc dự án INMA cho thấy trẻ có mẹ thuộc nhóm ăn hạt nhiều nhất ở 3 tháng đầu thai kỳ có điểm số đưa ra quyết định rủi ro thấp hơn (hệ số b = -1,49) [5]. Ở nhóm tiêu thụ cá, nghiên cứu lại ghi nhận mức tiêu thụ cá vừa phải có liên quan đến chỉ số bốc đồng cao hơn ở bài kiểm tra ANT [5].

Ở khía cạnh hành vi, một nghiên cứu đoàn hệ tiền sản tại Nhật Bản trên 1.199 cặp mẹ con cho thấy người mẹ ăn hạt trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ gặp các vấn đề với bạn đồng lứa ở trẻ 5 tuổi (tỷ suất chênh hiệu chỉnh OR = 0,64) [4]. Nghiên cứu này không ghi nhận liên hệ giữa việc ăn hạt và việc cải thiện các vấn đề cảm xúc, tăng động hay hành vi xã hội tích cực [4].

Một nghiên cứu khác tại Trung Quốc trên 449 cặp mẹ con năm 2023 quan sát tác động phơi nhiễm các chất PFAS và chức năng nhận thức lúc 6 tuổi [6]. Nhóm nghiên cứu nhận thấy lượng hạt mẹ ăn có thể làm biến đổi ảnh hưởng tiêu cực của chất ô nhiễm PFAS đến sự chú ý của trẻ, nhưng kết luận còn mang tính thăm dò do cỡ mẫu nhỏ [6].

Bức tranh toàn cảnh: Cả khẩu phần quan trọng hơn một loại hạt

Việc thần thánh hóa hạt macca bỏ quên nguyên lý cốt lõi: Não bộ thai nhi cần sự phối hợp của đa dạng nguồn thực phẩm chứ không phụ thuộc một thành phần đơn lẻ [7] [3].

Nghiên cứu đoàn hệ ELFE của Pháp trên 6.780 đến 11.278 trẻ em cho thấy điểm số chất lượng dinh dưỡng tổng thể của mẹ trong 3 tháng cuối liên hệ trực tiếp với điểm phát triển thần kinh của trẻ từ 1 đến 3,5 tuổi [7]. Ăn nhiều rau củ quả hoặc cá và giảm thịt lợn chế biến sẵn giúp trẻ đạt điểm phát triển ngôn ngữ, nhận thức tốt hơn lúc 3,5 tuổi [7]. Ngược lại, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn làm giảm điểm số phát triển thần kinh của trẻ [7].

Nghiên cứu tại Mexico City năm 2018 khẳng định những bà mẹ có khẩu phần dinh dưỡng toàn diện, giàu canxi, vitamin B6, thiamine, chất xơ và chất béo không bão hòa đơn sinh con có chức năng vận động, trí nhớ và nhận thức vượt trội [3]. Ngược lại, mẹ ăn nhiều natri, chất béo bão hòa và đường khiến trẻ có kết quả phát triển thần kinh kém hơn [3].

Nghiên cứu năm 2022 về các mô hình ăn uống cũng ghi nhận mô hình tiêu thụ hạt có sự dao động lớn qua các giai đoạn mang thai, trong khi mô hình ăn đa dạng thủy hải sản, rau xanh và nấm duy trì tính ổn định và giúp giảm 16% nguy cơ trẻ kém phát triển nhận thức lúc sơ sinh [8]. Điều này chứng minh không có một loại hạt nào cứu vãn được chế độ ăn mất cân bằng.

Bằng chứng tổng hợp từ bài tổng quan năm 2023 khẳng định: Mặc dù dinh dưỡng thai kỳ có ảnh hưởng nền tảng đến cấu trúc não, dữ liệu dịch tễ học về tác dụng bảo vệ thần kinh của việc ăn hạt ở trẻ em vẫn còn rất hạn chế [2].

Những hiểu lầm phổ biến khi ăn hạt macca

Nhiều mẹ bầu tin rằng ăn càng nhiều macca thì con sinh ra càng thông minh. Đây là ngộ nhận nguy hiểm bởi macca chứa hàm lượng calo và chất béo rất cao. Nạp quá nhiều hạt có thể gây tăng cân mất kiểm soát trong thai kỳ, làm tăng nguy cơ biến chứng chuyển hóa.

Một hiểu lầm khác là dùng hạt macca để thay thế các bữa ăn chính hoặc thay thế hoàn toàn nguồn chất béo động vật. Macca thiếu hụt nhiều axit amin thiết yếu, vitamin B12 và các vi chất chỉ có trong thịt, cá, trứng, sữa. Thay thế cực đoan sẽ dẫn đến thiếu hụt dưỡng chất cho thai nhi [7] [3].

Nhiều gia đình cũng tin macca sấy tẩm gia vị, bơ, muối đóng hộp sẵn vẫn giữ trọn vẹn giá trị bổ trợ. Thực tế, ăn nhiều natri và phụ gia trong đồ chế biến sẵn có liên quan trực tiếp đến kết quả phát triển thần kinh kém hơn ở trẻ nhỏ [7] [3].

Ai nên thận trọng khi dùng macca?

Nhóm thai phụ có cơ địa dị ứng các loại hạt vỏ cứng (tree nuts) cần tuyệt đối tránh xa macca. Phản ứng dị ứng hạt có thể kích hoạt sốc phản vệ, gây co thắt đường thở nguy hiểm tính mạng mẹ và bé.

Thai phụ đang đối mặt với tình trạng thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường thai kỳ cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng ăn. Năng lượng đậm đặc trong hạt macca dễ khiến đường huyết và cân nặng vượt ngưỡng an toàn.

Người có hệ tiêu hóa yếu, dễ đầy bụng, tiêu chảy hoặc mắc hội chứng ruột kích thích không nên ăn dồn dập lượng lớn hạt macca vì lượng chất béo cao có thể gây khó tiêu.

Thai phụ có bệnh lý nền về chuyển hóa hoặc bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để tính toán hàm lượng calo và khoáng chất phù hợp với thể trạng.

Gợi ý cách dùng macca khoa học trong thực đơn

Nếu chọn macca vào thực đơn thai kỳ, mẹ bầu chỉ nên xem đây là một trong nhiều nguồn cung cấp chất béo lành mạnh và chất xơ hỗ trợ sức khỏe [3] [4]. Không nên xem macca là phương thuốc tăng trí tuệ.

Nên ưu tiên chọn hạt macca nguyên bản, sấy mộc, không tẩm đường, muối hay phụ gia nhân tạo. Việc kiểm soát lượng muối nạp vào rất quan trọng nhằm ngăn ngừa nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi [3].

Thay vì ăn hạt dồn dập một lần, hãy dùng một lượng vừa phải rải rác trong các bữa phụ. Có thể nghiền nhỏ hạt rắc lên sữa chua không đường, trộn cùng salad rau củ hoặc nấu cùng cháo yến mạch. Cách kết hợp này giúp tăng cường chất xơ và vi chất tự nhiên cho cơ thể [7] [3].

Cần kết hợp hài hòa macca với các thực phẩm giàu dưỡng chất khác như rau xanh, hoa quả tươi, cá và các nguồn đạm chất lượng cao [7] [8]. Tuyệt đối không để việc ăn hạt chiếm chỗ của các nhóm thực phẩm thiết yếu khác.

Macca là loại hạt dinh dưỡng thơm ngon, cung cấp nguồn chất béo lành mạnh và năng lượng hữu ích cho mẹ bầu [3] [4]. Tuy nhiên, tuyên bố "bà bầu ăn macca giúp con thông minh vượt trội" chỉ là chiêu thức tiếp thị thổi phồng, hoàn toàn thiếu chứng cứ khoa học trực tiếp [1] [2]. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, phong phú mới là chìa khóa vàng giúp não bộ trẻ phát triển toàn diện [7] [3].