Nhiều phụ nữ có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một tách cà phê hoặc trà đậm đặc. Tuy nhiên, sự lo ngại về việc đồ uống chứa caffeine có thể gây rối loạn nội tiết tố hoặc cản trở sự rụng trứng luôn là chủ đề được quan tâm.
Dựa trên các nghiên cứu quan sát và thử nghiệm lâm sàng hiện có, caffeine không gây ức chế hay làm tăng nguy cơ không rụng trứng [1]. Dù vậy, thói quen tiêu thụ caffeine ở mức độ cao có thể tạo ra những thay đổi nhất định về độ dài chu kỳ và nồng độ hormone sinh dục [1].
Caffeine có làm ngưng chu kỳ rụng trứng không?
Một nghiên cứu quan sát trên 403 phụ nữ tiền mãn kinh theo dõi trung bình năm chu kỳ kinh nguyệt đã làm rõ mối liên hệ này [1]. Kết quả ghi nhận lượng caffeine tiêu thụ không liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng nguy cơ không rụng trứng [1].
Nghiên cứu cũng cho thấy caffeine không gây rút ngắn pha hoàng thể từ 10 ngày trở xuống [1]. Hiện tượng kéo dài pha nang trứng từ 24 ngày trở lên hoặc kéo dài chu kỳ kinh trên 36 ngày cũng không bị ảnh hưởng đáng kể bởi caffeine [1].
Ảnh hưởng của caffeine đến độ dài chu kỳ kinh nguyệt
Mặc dù không cản trở sự rụng trứng, mức tiêu thụ caffeine cao lại có liên quan mật thiết đến sự thay đổi thời gian hành kinh [1]. Nhóm phụ nữ tiêu thụ caffeine nặng với mức trên 300 mg mỗi ngày có nguy cơ chu kỳ ngắn từ 24 ngày trở xuống tăng gấp đôi so với người không dùng (tỷ suất chênh hiệu chỉnh OR = 2,00; khoảng tin cậy 95%: 0,98-4,06) [1].
Mối liên quan làm ngắn chu kỳ kinh này thể hiện rõ rệt hơn ở những phụ nữ không hút thuốc lá (OR = 2,11; khoảng tin cậy 95%: 1,03-4,33) [1]. Mặt khác, những người tiêu thụ trên 300 mg caffeine mỗi ngày có nguy cơ bị hành kinh kéo dài từ 8 ngày trở lên giảm hơn hai phần ba (OR = 0,30; khoảng tin cậy 95%: 0,14-0,66) [1].
Biến động của nồng độ hormone estradiol và progesterone
Một nghiên cứu công bố năm 2010 đã kiểm tra mối quan hệ giữa caffeine và nồng độ hormone sinh dục ở phụ nữ tiền mãn kinh có chu kỳ rụng trứng bình thường [2]. Dữ liệu chỉ ra rằng lượng caffeine nạp vào tỷ lệ nghịch với nồng độ estradiol trong pha hoàng thể [2]. Cụ thể, nồng độ estradiol toàn phần ở nhóm tiêu thụ cao nhất đạt 117 pg/mL, thấp hơn mức 134 pg/mL ở nhóm thấp nhất [2]. Estradiol tự do ở pha hoàng thể cũng giảm từ 1,70 pg/mL ở nhóm thấp nhất xuống 1,44 pg/mL ở nhóm cao nhất [2].
Trái ngược với estradiol, lượng caffeine tiêu thụ lại có mối liên hệ thuận với progesterone ở pha hoàng thể [2]. Nhóm tiêu thụ caffeine cao nhất ghi nhận nồng độ progesterone đạt 1585 ng/dL, so với mức 1412 ng/dL ở nhóm tiêu thụ thấp nhất [2]. Khi phân tích riêng cà phê, lượng uống cao hơn liên quan rõ rệt đến việc giảm estradiol pha hoàng thể nhưng không làm thay đổi progesterone [2]. Đối với phụ nữ sau mãn kinh, caffeine lại liên quan đến việc gia tăng nồng độ globulin gắn kết hormone sinh dục SHBG [2].
Chu kỳ kinh nguyệt có làm thay đổi chuyển hóa caffeine?
Mối liên hệ giữa chu kỳ kinh và caffeine diễn ra theo hai chiều, bao gồm cả khả năng cơ thể xử lý chất này qua từng giai đoạn [3]. Thử nghiệm trên 10 phụ nữ khỏe mạnh dùng liều duy nhất 300 mg caffeine cho thấy các thông số dược động học không có sự khác biệt có ý nghĩa giữa các pha nang trứng, rụng trứng và hoàng thể [3]. Diện tích dưới đường cong nồng độ-thời gian (AUC) đo được ở pha nang trứng là 84,7 mg/lh, pha rụng trứng là 93,01 mg/lh và pha hoàng thể là 83,0 mg/l*h [3].
Một nghiên cứu khác vào năm 2000 theo dõi hoạt tính của enzym CYP1A2 ở 15 phụ nữ với liều caffeine trung bình 149 mg [4]. Tỷ lệ thanh thải caffeine giữa pha hoàng thể và pha nang trứng ở 13 phụ nữ có rụng trứng đạt 1,03 (khoảng tin cậy 90%: 0,95-1,12) [4]. Kết quả này khẳng định hoạt tính phân giải caffeine của gan duy trì ổn định và không cần điều chỉnh liều lượng theo từng giai đoạn chu kỳ [4].
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa đưa ra được cơ chế sinh học giải thích vì sao caffeine vừa làm giảm estradiol vừa làm tăng progesterone ở pha hoàng thể [2]. Tác động lâu dài của việc tiêu thụ caffeine mức rất cao vượt ngưỡng 500 mg mỗi ngày đối với chất lượng nang noãn vẫn chưa được khảo sát đầy đủ. Ngoài ra, sự khác biệt giữa các nguồn cung cấp caffeine như trà, cà phê hay nước tăng lực đối với chu kỳ sinh sản vẫn cần thêm các thử nghiệm can thiệp đối chứng.
Ai nên thận trọng khi sử dụng caffeine?
Những phụ nữ đang có chu kỳ kinh nguyệt ngắn dưới 24 ngày nên cân nhắc cắt giảm lượng caffeine hàng ngày [1]. Mức tiêu thụ vượt quá 300 mg có thể làm gia tăng nguy cơ khiến chu kỳ bị rút ngắn hơn nữa [1].
Những người đang gặp các rối loạn liên quan đến chức năng hoàng thể hoặc đang điều trị hiếm muộn cũng cần lưu ý đến lượng caffeine dung nạp [2]. Việc trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phụ sản là điều cần thiết để có điều chỉnh dinh dưỡng phù hợp với thể trạng.
Lời khuyên áp dụng thực tế
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản không nhất thiết phải kiêng caffeine hoàn toàn để duy trì sự rụng trứng tự nhiên [1]. Tuy nhiên, nên giữ lượng caffeine ở mức vừa phải, tránh vượt quá 300 mg mỗi ngày nhằm hạn chế nguy cơ làm ngắn chu kỳ kinh [1]. Bạn cũng nên theo dõi lịch kinh nguyệt đều đặn và chú ý các phản ứng của cơ thể khi thay đổi lượng cà phê hoặc trà sử dụng.
Tóm lại, caffeine không ngăn cản quá trình rụng trứng bình thường ở nữ giới nhưng có thể tác động đến độ dài chu kỳ khi dùng lượng lớn [1]. Việc duy trì thói quen tiêu thụ điều độ kết hợp lối sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.
