Nhiều người bỏ cuộc ngay tuần đầu tiên thử nghiệm chế độ ăn giảm muối vì cảm giác thức ăn nhạt nhẽo và khó nuốt. Thắc mắc phổ biến là cơ thể mất bao lâu để không còn cảm thấy thèm mặn khi chuyển sang thực đơn DASH.

Theo các nghiên cứu cảm quan và thử nghiệm lâm sàng, vị giác bắt đầu điều chỉnh ngưỡng thích ứng sau khoảng 8 ngày ăn nhạt [1]. Tuy nhiên, để tạo ra sự dịch chuyển vĩnh viễn trong phản xạ cảm nhận vị mặn, não bộ và vị giác người trưởng thành cần một khoảng thời gian từ 4 đến 12 tuần [1].

Mất bao nhiêu ngày để vị giác thích nghi ăn nhạt?

Quá trình điều chỉnh vị giác khi giảm muối không diễn ra tức thì mà chia theo từng mốc thời gian rõ rệt [1]. Việc tiếp xúc đơn thuần với thức ăn có cường độ mặn thấp hơn liên tục trong 8 ngày đã bắt đầu tạo ra sự dịch chuyển trong mức độ mặn ưa thích của người dùng [1].

Dù vậy, để thiết lập một phản ứng cảm giác mặn ổn định và lâu dài, thời gian cần thiết là từ 4 đến 12 tuần sau khi bắt đầu ăn ít natri [1]. Việc thay đổi sở thích ăn mặn ở người lớn phức tạp hơn trẻ nhỏ, do thói quen nhiều năm định hình ngưỡng tiếp nhận [1]. Do đó, chiến lược giảm dần nồng độ muối theo thời gian được đánh giá là dễ chấp nhận hơn so với việc đột ngột cắt bỏ hoàn toàn [1].

Các mốc thời gian điều chỉnh trong nghiên cứu DASH

Trong thử nghiệm lâm sàng landmark DASH-Sodium kéo dài 12 tuần trên 412 người, các nhà khoa học đã áp dụng từng mức natri (150, 100 và 50 mmol/ngày) trong thời gian 30 ngày cho mỗi giai đoạn [2]. Thời gian 30 ngày này đủ để hệ tuần hoàn và cơ chế nội môi thích ứng, tạo ra mức giảm huyết áp rõ ràng khi chuyển từ mức natri bình thường xuống mức thấp [2].

Một nghiên cứu can thiệp kéo dài 8 tuần trên 61 bệnh nhân tăng huyết áp kèm đái tháo đường típ 2 cũng chia thành các giai đoạn: 2 tuần hướng dẫn, 2 tuần ăn tập trung và 4 tuần tự chăm sóc tại nhà [3]. Ở can thiệp nghiên cứu tác động chống oxy hóa, các tình nguyện viên trải qua các chu kỳ 3 tuần ăn đối chứng, 3 tuần theo DASH, rồi 3 tuần theo DASH ít natri để ghi nhận phản ứng của mạch máu [4]. Các mốc thời gian nghiên cứu này phản ánh cơ thể cần từ 3 đến 4 tuần cho mỗi bước chuyển tiếp natri [2], [4].

Vì sao cắt giảm muối đột ngột khiến thức ăn khó ăn?

Muối ăn có vai trò tăng cường mùi vị bằng cách che lấp các vị đắng tự nhiên của các thành phần khác [1]. Khi cắt giảm muối quá nhanh và mạnh, thức ăn có thể bộc lộ vị đắng rõ rệt và làm thay đổi cấu trúc của một số món ăn [1].

Ngoài ra, chế độ DASH nguyên bản vốn được thiết kế cho người Mỹ nên thường gây khó khăn về khẩu vị khi áp dụng cho người châu Á [5]. Khác biệt về khẩu vị và thói quen nêm nếm khiến việc áp dụng nguyên bản thực đơn DASH dễ bị từ chối [5]. Vì vậy, việc điều chỉnh thực đơn giảm muối từng bước hoặc bản địa hóa thực đơn như mô hình DASH của Nhật Bản cung cấp 8,0 g muối/ngày được đặt ra để tăng tính khả thi [5].

Hiệu quả hạ huyết áp khi kết hợp DASH và giảm natri

Chế độ ăn DASH giàu rau xanh, trái cây và sản phẩm từ sữa ít béo kết hợp cùng việc giảm natri tạo ra mức hạ áp mạnh hơn áp dụng đơn lẻ [6], [2]. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra việc giảm 2,3 g muối mỗi ngày kết hợp cùng DASH giúp giảm huyết áp tâm thu và tâm trương ở mức -8,9/-4,5 mmHg, cao hơn từng can thiệp độc lập [6].

Trong thử nghiệm DASH-Sodium, nhóm người tăng huyết áp ăn DASH giảm được 11,5 mmHg huyết áp tâm thu so với nhóm đối chứng [2]. Mức chênh lệch huyết áp giữa chế độ ăn 150 mmol natri/ngày và 50 mmol natri/ngày lên tới -6,7 mmHg tâm thu và -3,5 mmHg tâm trương [2]. Chế độ DASH còn hỗ trợ tăng bài tiết citrate niệu, giảm nguy cơ hình thành sỏi thận và giảm sức cản mạch máu thận [7].

Ai nên thận trọng khi điều chỉnh muối theo DASH?

Phản ứng hạ huyết áp khi thay đổi lượng muối trong chế độ ăn có sự khác biệt giữa từng cơ địa [4]. Những người thuộc nhóm nhạy cảm với muối ghi nhận mức giảm huyết áp tâm thu từ 118,0 mmHg xuống 111,0 mmHg khi chuyển sang DASH natri thấp, đồng thời giảm căng thẳng oxy hóa và độ cứng động mạch [4]. Ngược lại, nhóm kháng muối không ghi nhận thêm mức giảm huyết áp đáng kể giữa DASH thông thường và DASH natri thấp [4].

Bệnh nhân mắc đồng thời tăng huyết áp và đái tháo đường típ 2 cần có sự giám sát y tế khi thay đổi lượng muối [3], [8]. Dù việc hạn chế muối và ăn theo chế độ DASH giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch xơ vữa sau 8 tuần, việc tự ý đổi sang các loại muối giảm natri (chứa 52% natri clorid) chưa cho thấy sự vượt trội rõ rệt so với muối thường về việc hạ nguy cơ biến cố 10 năm và cần được đánh giá chức năng thận cẩn thận [8].

Điều chưa biết

Các trích đoạn nghiên cứu hiện có chưa cung cấp dữ liệu phân tích sinh học phân tử về tốc độ tái tạo của tế bào thụ thể vị giác trên lưỡi người trong quá trình ăn nhạt. Nghiên cứu cũng chưa chỉ ra chính xác liệu thời gian thích ứng 8 ngày đối với bánh mì giảm muối [1] có áp dụng đồng nhất cho các món ăn truyền thống sử dụng nhiều loại gia vị mặn dạng lỏng hay không.

Cách áp dụng thực tế để vượt qua giai đoạn chuyển tiếp

Để vượt qua giai đoạn khó khăn từ 8 ngày đến 4 tuần đầu, người ăn nên thực hiện cắt giảm natri một cách từ từ thay vì bỏ muối đột ngột [1]. Việc giảm chậm giúp hạn chế cảm giác đắng khó chịu và cho phép vị giác có đủ thời gian thích nghi [1].

Các biện pháp thực hành gồm có kiểm tra hàm lượng muối trên nhãn thực phẩm chế biến sẵn, hạn chế tối đa các loại sốt chấm và giảm lượng muối nêm nếm khi nấu nướng [1]. Song song đó, tăng cường rau quả tươi và các thực phẩm giàu kali, magie, canxi để tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ mạch máu của thực đơn DASH [2], [5].