Chế độ Địa Trung Hải và DASH: Mẹ bầu tăng huyết áp nên chọn phương pháp nào?

Mẹ bầu tăng huyết áp nên chọn Địa Trung Hải hay DASH?

Tăng huyết áp trong thai kỳ là vấn đề sức khỏe nguy hiểm, khiến nhiều mẹ bầu băn khoăn khi lựa chọn giữa chế độ ăn Địa Trung Hải và DASH. Cả hai thực đơn này đều nổi tiếng với khả năng bảo vệ tim mạch ở người trưởng thành.

Hiện tại, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng đối đầu trực tiếp để kết luận chế độ nào tối ưu hơn cho mẹ bầu tăng huyết áp. Dữ liệu từ các nghiên cứu quan sát và tổng quan hệ thống cho thấy cả hai mô hình đều mang lại lợi ích giảm nguy cơ biến chứng thai kỳ, nhưng kết quả hạ huyết áp của DASH trên thai phụ chưa thực sự nhất quán ^[1], ^[2], ^[3].

Điểm tương đồng và khác biệt giữa hai chế độ ăn

Cả DASH và Địa Trung Hải đều nhấn mạnh việc tiêu thụ nhiều rau củ, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh ^[4]. Cả hai mô hình đều hạn chế thịt đỏ, thịt gia cầm và sản phẩm từ sữa ^[4].

Khác biệt nằm ở định hướng dinh dưỡng chuyên biệt. Chế độ DASH tập trung có chủ đích vào các nhóm thực phẩm giàu vi chất và đa lượng đã được chứng minh liên quan đến kiểm soát huyết áp ^[4]. Trong khi đó, chế độ Địa Trung Hải chú trọng chất béo chưa bão hòa từ dầu ô liu và các nguồn thực phẩm tự nhiên ^[4].

Bằng chứng khoa học về tác động lên huyết áp và biến chứng thai kỳ

Các nghiên cứu ghi nhận kết quả đa chiều về hiệu quả của hai chế độ ăn này trên phụ nữ mang thai:

• Huyết áp thai kỳ: Một nghiên cứu dọc trên 1.887 thai phụ ghi nhận điểm tuân thủ DASH cao ở tuần 8–13 và tuần 16–22 liên quan đến việc giảm nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ ^[3]. Một can thiệp nhỏ trên 34 thai phụ đái tháo đường thai kỳ tại Iran cho thấy DASH giúp giảm huyết áp tâm thu trong quý 3 sau 4 tuần áp dụng ^[1]. Ngược lại, nghiên cứu Project Viva tại Mỹ không tìm thấy mối liên quan giữa DASH với các rối loạn tăng huyết áp thai kỳ ^[4]. Một nghiên cứu khác trên 1.760 thai phụ tại Mỹ cũng không thấy DASH liên quan đến huyết áp quý 3 ^[1].
• Huyết động mạch máu bánh rau: Bằng chứng về ảnh hưởng của DASH lên chức năng mạch máu bánh rau còn rất hạn chế ^[1]. Trong khi đó, việc tuân thủ chế độ Địa Trung Hải từng được ghi nhận có liên quan đến các chỉ số huyết động học mạch máu bánh rau thấp hơn ở cả nhóm nguy cơ thấp và nguy cơ cao ^[1].
• Kết cục chuyển hóa và thai nhi: Một phân tích gộp năm 2025 trên 41.424 thai phụ và trẻ em cho thấy cả DASH và Địa Trung Hải đều làm giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và giảm nguy cơ tăng cân thai kỳ quá mức ^[2]. Chế độ Địa Trung Hải còn liên quan đến việc giảm nguy cơ thai nhỏ so với tuổi thai và giảm nguy cơ thai chậm tăng trưởng ^[2].

Hiểu lầm thường gặp về cắt giảm natri khi mang thai

Nhiều người cho rằng mẹ bầu tăng huyết áp bắt buộc phải ăn nhạt tối đa theo mô hình DASH thông thường. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu hiện có không đưa ra ngưỡng cắt giảm natri cụ thể nào dành riêng cho thai phụ có rối loạn huyết áp.

Phụ nữ mang thai có nhu cầu sinh lý khác biệt so với người bình thường do thể tích tuần hoàn thay đổi. Mẹ bầu không nên tự ý cắt giảm muối quá mức mà không có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa.

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được

Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại để lại nhiều khoảng trống khoa học quan trọng:

• Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên đối đầu trực tiếp so sánh hiệu quả hạ huyết áp giữa DASH và Địa Trung Hải trên thai phụ.
• Chưa có dữ liệu rõ ràng về mức cắt giảm natri an toàn và tối ưu cho mẹ bầu tăng huyết áp trong chế độ DASH.
• Tác động thực tế của DASH lên lưu lượng máu và chức năng mạch máu bánh rau vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ ^[1].

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Mẹ bầu được chẩn đoán tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ hoặc có bệnh thận mạn tính cần đặc biệt cẩn trọng. Việc tự ý thay đổi chế độ dinh dưỡng mà không theo dõi y khoa có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi.

Thai phụ có thể trạng béo phì cần lưu ý quản lý năng lượng khi áp dụng DASH. Nghiên cứu Project Viva từng ghi nhận mối liên quan thuận giữa điểm số ăn theo DASH và mức tăng cân thai kỳ ở nhóm phụ nữ béo phì ^[4].

Lời khuyên áp dụng thực tế cho mẹ bầu

Mẹ bầu tăng huyết áp có thể kết hợp các nguyên tắc chung của cả hai chế độ ăn để xây dựng thực đơn lành mạnh:

• Tăng cường rau xanh, đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung chất xơ và vi chất thiết yếu ^[4], ^[2].
• Ưu tiên chất béo lành mạnh và hạn chế các loại thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn ^[4].
• Tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc điều chỉnh thuốc hạ áp đang dùng để thay thế bằng chế độ ăn.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa và chuyên gia dinh dưỡng để thiết kế lượng calo và natri phù hợp với từng giai đoạn thai kỳ.

Chế độ ăn DASH hay Địa Trung Hải đều là những mô hình dinh dưỡng tốt, giúp hỗ trợ chuyển hóa trong thai kỳ. Thay vì cứng nhắc chọn một phương pháp, mẹ bầu nên duy trì chế độ ăn đa dạng thực phẩm lành mạnh dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ điều trị.