Nhiều phụ nữ mang thai quan tâm đến chế độ Địa Trung Hải vì mong muốn ăn uống lành mạnh cho mẹ và bé. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn liệu thực đơn nguyên bản giàu rau củ, đậu và ngũ cốc nguyên hạt có phù hợp với mọi thai phụ hay không.
Câu trả lời ngắn: Chế độ Địa Trung Hải khi mang thai có chống chỉ định không?
Hiện chưa có nghiên cứu nào trong các dữ liệu được cung cấp xác định nhóm thai phụ nào không nên áp dụng chế độ Địa Trung Hải nguyên bản. Đặc biệt, chưa có nghiên cứu trên nhóm thai phụ mắc hội chứng ruột kích thích hoặc bệnh thận mạn về việc điều chỉnh lượng đạm và chất xơ theo chế độ ăn này.
Các tài liệu hiện có chủ yếu là tổng quan hệ thống và nghiên cứu quan sát đánh giá phụ nữ mang thai nói chung, tập trung vào kết cục chuyển hóa và tăng trưởng của mẹ và con [1]. Một phần thông tin mô tả thành phần chế độ ăn còn đến từ tổng quan trên phụ nữ béo phì mắc hội chứng buồng trứng đa nang, không phải nhóm mang thai [2]. Vì vậy, bằng chứng để kết luận nhóm thai phụ nào cần tránh phiên bản nguyên bản hiện vẫn chưa đủ.
Chế độ Địa Trung Hải nguyên bản gồm những gì theo nghiên cứu?
Theo mô tả trong nghiên cứu năm 2019, chế độ Địa Trung Hải đặc trưng bởi lượng cao chất xơ, các loại đậu, trái cây, rau xanh và ngũ cốc chưa qua chế biến, đi kèm tiêu thụ ít thịt và các sản phẩm từ thịt [3]. Một tổng quan năm 2022 trên nhóm bệnh nhân ngoài thai kỳ cũng mô tả chế độ ăn này dựa trên chất béo không bão hòa, tinh bột có chỉ số đường huyết thấp, vitamin, chất xơ, chất chống oxy hóa và lượng đạm động vật ở mức vừa phải [2].
Tuy nhiên, một nghiên cứu thuần tập tại châu Âu năm 2012 chỉ ra rằng tồn tại nhiều biến thể khác nhau của chế độ Địa Trung Hải tùy theo vùng địa lý [4]. Chẳng hạn, thai phụ ở vùng Đại Tây Dương của Tây Ban Nha tiêu thụ nhiều cá và sản phẩm từ sữa hơn, trong khi thai phụ ở vùng Địa Trung Hải lại ăn nhiều ngũ cốc, rau củ và trái cây hơn [4].
Các nghiên cứu trên phụ nữ mang thai nói gì?
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp công bố năm 2025 đã tổng hợp 30 nghiên cứu với 41.424 phụ nữ mang thai và trẻ em [1]. Kết quả cho thấy tuân thủ chế độ Địa Trung Hải trong thai kỳ liên quan đến giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ, giảm tăng cân quá mức khi mang thai, giảm nguy cơ trẻ nhỏ so với tuổi thai, thai chậm tăng trưởng và thừa cân ở trẻ em [1]. Trong cùng phân tích này, chế độ ăn giàu chất xơ liên quan đến giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và rối loạn tăng huyết áp thai kỳ, nhưng đi kèm cân nặng lúc sinh thấp hơn khoảng 109,54 g [1].
Trước đó, một nghiên cứu hồi cứu năm 2018 trên 1.482 phụ nữ ghi nhận nhóm tuân thủ chế độ Địa Trung Hải thấp trước khi mang thai có nguy cơ tăng cân thai kỳ lệch khỏi khuyến nghị cao gần gấp đôi [5]. Một bài báo năm 2019 cũng dẫn lại một nghiên cứu cắt ngang trên 35 phụ nữ mang thai, cho thấy mẹ có điểm chế độ Địa Trung Hải thấp sinh con có nồng độ LDL-cholesterol và apo B cao hơn [3]. Một nghiên cứu thuần tập năm 2020 theo dõi 8.907 trẻ từ 7 đến 9 tuổi ghi nhận chế độ ăn này trong thai kỳ không làm giảm hen suyễn hay dị ứng ở trẻ, dù có liên quan yếu đến cải thiện chức năng đường thở nhỏ [6].
Dù vậy, kết quả không đồng nhất ở mọi quần thể. Phân tích cắt ngang năm 2025 trên 1.054 phụ nữ mang thai tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho thấy điểm số chế độ Địa Trung Hải biến thể dành cho thai kỳ không liên quan đến nguy cơ đái tháo đường thai kỳ [7]. Tương tự, nghiên cứu năm 2012 trên 2.461 cặp mẹ con tại Tây Ban Nha và 889 cặp tại Hy Lạp chỉ ghi nhận lợi ích giảm thai chậm tăng trưởng rõ rệt ở nhóm tại vùng Địa Trung Hải của Tây Ban Nha, hoặc tăng cân nặng và chiều dài sơ sinh ở nhóm bà mẹ hút thuốc [4]. Riêng nghiên cứu năm 2022 về triệu chứng tiêu hóa thai kỳ cho thấy ăn nhiều chất xơ đơn thuần không giúp thai phụ tránh táo bón, trong khi ít chất xơ kết hợp uống ít nước làm tăng nguy cơ táo bón, còn ăn ít chất xơ và béo phì đều là yếu tố nguy cơ đáng kể của biến chứng thai kỳ [8].
Điều chưa biết về chế độ Địa Trung Hải khi mang thai
Khoảng trống lớn nhất trong các dữ liệu hiện có là thiếu nghiên cứu về tính an toàn và ngưỡng dung nạp ở thai phụ có bệnh nền. Chưa có nghiên cứu nào đánh giá riêng nhóm phụ nữ mang thai mắc hội chứng ruột kích thích cần điều chỉnh chất xơ, hoặc nhóm mắc bệnh thận mạn cần kiểm soát lượng đạm.
Ngoài ra, các nghiên cứu hiện tại chủ yếu dựa vào dữ liệu ăn uống tự khai báo, dễ có sai số đo lường và không loại trừ được yếu tố gây nhiễu chưa đo lường [3]. Các phản ứng tiêu hóa khi chuyển đột ngột sang thực đơn nhiều chất xơ và đậu ở người mang thai cũng chưa được ghi nhận trong các trích đoạn này.
Hiểu lầm thường gặp về chất xơ khi mang thai và chế độ Địa Trung Hải
Nhiều người cho rằng cứ ăn thật nhiều chất xơ khi mang thai là sẽ phòng được táo bón. Thực tế, nghiên cứu năm 2022 chỉ ra lượng chất xơ cao đơn thuần không bảo vệ thai phụ khỏi táo bón, mà chính sự kết hợp giữa thiếu chất xơ và uống ít nước mới làm tăng nguy cơ này [8].
Hiểu lầm khác là chế độ Địa Trung Hải giúp ngăn ngừa đái tháo đường thai kỳ ở mọi quần thể. Dù phân tích gộp năm 2025 ghi nhận mối liên quan giảm nguy cơ, nghiên cứu trên 1.054 phụ nữ mang thai tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất lại không tìm thấy mối liên hệ tương tự [7].
Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ Địa Trung Hải nguyên bản?
Do chưa có dữ liệu thử nghiệm trên nhóm bệnh lý chuyên biệt, thai phụ đang mắc hội chứng ruột kích thích, bệnh thận mạn hoặc các bệnh tiêu hóa và thận khác cần thận trọng trước khi tự áp dụng chế độ Địa Trung Hải nguyên bản. Việc tự ý tăng mạnh lượng đậu, ngũ cốc nguyên hạt hay thay đổi tỷ lệ đạm khi có bệnh nền nên được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng theo dõi.
Ngoài ra, thai phụ có nguy cơ thai nhẹ cân cũng nên trao đổi với bác sĩ về mức chất xơ phù hợp, bởi phân tích gộp năm 2025 ghi nhận chế độ ăn giàu chất xơ liên quan đến mức cân nặng sơ sinh thấp hơn nhẹ [1]. Thai phụ có bệnh nền mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi thực đơn.
Gợi ý áp dụng thực tế cho thai phụ
Khi không có chỉ định hạn chế từ bác sĩ, phụ nữ mang thai có thể tham khảo nguyên tắc ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo không bão hòa với lượng vừa phải phù hợp khẩu vị. Do thiếu số liệu định lượng riêng cho từng tình trạng sức khỏe trong các nghiên cứu, cần tránh áp dụng cứng nhắc thực đơn nguyên bản và tránh tình trạng vừa thiếu chất xơ vừa uống ít nước [8].
Kết luận
Các nghiên cứu hiện có ghi nhận một số lợi ích tiềm năng của chế độ Địa Trung Hải trong thai kỳ, nhưng chưa có bằng chứng xác định nhóm nào cần tránh chế độ ăn này, bao gồm thai phụ mắc hội chứng ruột kích thích hoặc bệnh thận mạn. Phụ nữ mang thai khỏe mạnh có thể ăn uống cân bằng theo hướng dẫn chung, còn người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi điều chỉnh chế độ ăn.
