Trả lời ngắn: Chưa có bằng chứng đủ chắc để nói rằng chế độ ít béo tự nó làm giảm testosterone ở nam giới lao động nặng. Một tổng quan năm 2025 gồm 11 thử nghiệm ngẫu nhiên với 888 người trưởng thành không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa về testosterone giữa chế độ ít béo (≤30% năng lượng từ chất béo) và chế độ nhiều béo hơn; tuy nhiên, chỉ hai thử nghiệm chỉ tuyển nam giới, nên độ chắc chắn riêng cho nam còn hạn chế [1]. Nghiên cứu quan sát ở nam giới Hoa Kỳ thấy nồng độ trung bình thấp hơn ở nhóm ăn ít béo, nhưng không thể xác định chế độ ăn là nguyên nhân [2]. Không nên tăng mỡ bão hòa để “kích testosterone”; loại chất béo, tổng năng lượng, sức khỏe chuyển hóa và chất lượng khẩu phần đều quan trọng.
Chế độ ít béo có nghĩa là gì?
“Ít béo” không phải một thực đơn duy nhất. Trong các thử nghiệm được tổng quan năm 2025, nhóm ít béo thường nhận không quá 30% tổng năng lượng từ chất béo, nhưng tỷ lệ cụ thể dao động từ khoảng 15% đến 30%; nhóm đối chứng cũng khác nhau giữa các nghiên cứu [1]. Một khẩu phần có ít chất béo có thể thay phần năng lượng đó bằng ngũ cốc nguyên hạt, rau đậu và trái cây, hoặc bằng tinh bột tinh chế và thực phẩm chế biến. Hai kiểu ăn này không có cùng tác động sức khỏe.
Nam giới lao động nặng có thể có nhu cầu năng lượng khác người ít vận động, nhưng công việc nặng không đồng nghĩa cần chế độ giàu chất béo hay phải tối ưu một chỉ số hormone. Nếu khẩu phần quá ít năng lượng so với mức tiêu hao, người lao động có thể mệt mỏi, giảm cân ngoài ý muốn và hồi phục kém. Đó là câu hỏi về mức cung cấp năng lượng và sức khỏe toàn diện; không thể quy mọi thay đổi testosterone cho tỷ lệ chất béo đơn lẻ.
Tổng quan thử nghiệm mới nhất cho thấy điều gì?
Tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025 tập hợp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên, tổng cộng 888 người trưởng thành. Khi so sánh chế độ ít béo với chế độ nhiều béo hơn, nghiên cứu không phát hiện khác biệt có ý nghĩa thống kê ở testosterone hoặc các hormone giới tính được xem xét [1]. Chỉ hai thử nghiệm trong số đó tuyển nam giới; phần còn lại chủ yếu nghiên cứu phụ nữ, vì vậy kết quả toàn nhóm không trả lời chính xác mọi câu hỏi về nam giới, càng không riêng nam làm công việc thể lực nặng.
Các tác giả đánh giá nhiều nghiên cứu có nguy cơ sai lệch từ mức trung bình đến cao; thời gian theo dõi, tỷ lệ chất béo và thành phần khẩu phần khác nhau. Một số thực đơn ít béo đồng thời có nhiều chất xơ hơn, một số thử nghiệm đi kèm hạn chế năng lượng hoặc vận động, nên khó cô lập ảnh hưởng của riêng chất béo [1]. Tổng quan kết luận cần các thử nghiệm dài hơn, lớn hơn và chất lượng cao hơn.
Kết quả “không thấy khác biệt” không chứng minh mọi chế độ ít béo đều giống nhau hoặc chắc chắn không thể ảnh hưởng đến một cá nhân. Nó cho biết các thử nghiệm hiện có chưa cho thấy thay đổi rõ ràng ở mức trung bình; dữ liệu nam giới còn ít để loại trừ tác động nhỏ hoặc khác biệt theo tình trạng sức khỏe và kiểu khẩu phần.
Vì sao nghiên cứu năm 2019 từng gợi ý có liên hệ?
Một phân tích dữ liệu khảo sát dinh dưỡng và xét nghiệm tại Hoa Kỳ gồm 3.128 nam giới từ 18 đến 80 tuổi ghi nhận nhóm đáp ứng tiêu chí ăn ít béo có testosterone trung bình thấp hơn nhóm ăn không hạn chế: khoảng 411 so với 444 ng/dL. Sau khi hiệu chỉnh tuổi, chỉ số khối cơ thể, vận động, đái tháo đường và một số bệnh đi kèm, mối liên hệ vẫn còn nhưng chênh lệch được các tác giả đánh giá là khiêm tốn [2].
Đây là nghiên cứu quan sát, không phân ngẫu nhiên chế độ ăn. Chế độ và hormone được ghi nhận trong khảo sát chứ không theo dõi một thử nghiệm ăn uống có kiểm soát; yếu tố khác như tổng năng lượng, sức khỏe, thành phần bữa ăn, giấc ngủ và thói quen có thể cùng liên quan. Vì vậy không thể kết luận rằng chuyển sang chế độ ít béo sẽ khiến testosterone giảm đúng mức trên, hoặc rằng ăn nhiều chất béo sẽ làm hormone tăng.
Một nghiên cứu cắt ngang khác trên 2.546 nam giới trung niên xem xét chất lượng loại axit béo trong khẩu phần. Những liên hệ ban đầu giữa lượng chất béo bão hòa hoặc không bão hòa đa và androgen yếu đi, không còn ý nghĩa thống kê sau khi hiệu chỉnh thêm các yếu tố gây nhiễu; các tác giả kết luận chất lượng chất béo không liên hệ độc lập với nồng độ androgen trong mẫu nghiên cứu [3]. Thiết kế này cũng không thể xác lập nguyên nhân–kết quả, nhưng cho thấy không thể rút gọn vấn đề thành “nhiều chất béo thì testosterone cao”.
Testosterone trong máu có nói lên ham muốn hoặc sức làm việc không?
Không thể dùng một kết quả testosterone đơn lẻ để kết luận về ham muốn, khả năng cương, khả năng sinh sản hay sức bền lao động. Testosterone là một chỉ số sinh học có dao động theo thời điểm, giấc ngủ, bệnh cấp tính, mức năng lượng và phương pháp xét nghiệm. Các nghiên cứu khẩu phần thường đo hormone trong máu; chúng không nhất thiết đo ham muốn tình dục, chức năng cương, sức mạnh hoặc khả năng làm việc như kết cục chính.
Nồng độ hormone trong phạm vi tham chiếu cũng không phải mục tiêu cần “tối đa hóa”. Ham muốn và cương chịu ảnh hưởng của mạch máu, thần kinh, bệnh chuyển hóa, thuốc, tâm trạng, giấc ngủ, quan hệ và nhiều yếu tố khác. Tăng testosterone chút ít trong một nghiên cứu không đồng nghĩa cải thiện đời sống tình dục; ngược lại, rối loạn cương không tự chứng minh hormone thấp.
Nếu mệt mỏi kéo dài, giảm ham muốn, giảm cương buổi sáng, khó cương hoặc mất khối cơ không giải thích được, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự mua thuốc tăng testosterone hay thay đổi khẩu phần cực đoan. Hướng dẫn của Hội Nội tiết khuyến nghị chỉ chẩn đoán suy sinh dục khi có triệu chứng phù hợp và testosterone thấp rõ, lặp lại nhất quán; xét nghiệm ban đầu nên lấy buổi sáng khi đói và xác nhận vào một buổi sáng khác [4].
Người lao động nặng nên ưu tiên điều gì trong khẩu phần?
Trước tiên, bảo đảm đủ năng lượng và bữa ăn đều đặn phù hợp cường độ lao động, sau đó mới cân nhắc cách phân bổ chất đạm, tinh bột và chất béo. Nếu đang giảm cân, giảm khẩu phần quá mạnh trong lúc làm việc nặng có thể ảnh hưởng sức khỏe và hiệu suất. Chế độ ăn nên có nguồn chất béo không bão hòa như dầu thực vật, các loại hạt, quả bơ và cá; đồng thời vẫn giữ rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp.
Không có bằng chứng để khuyên tăng mỡ động vật, bơ, thịt nhiều mỡ hoặc dầu dừa nhằm nâng testosterone. Tổ chức Y tế Thế giới nhấn mạnh chất lượng chất béo và khuyến nghị giới hạn chất béo bão hòa, tránh chất béo chuyển hóa công nghiệp; lợi ích của chế độ ăn không chỉ được quyết định bởi con số tổng chất béo [5]. Đổi chất béo không bão hòa sang nhiều mỡ bão hòa để theo đuổi một chỉ số hormone có thể làm xấu đi các mục tiêu tim mạch mà không đem lại lợi ích tình dục đã được chứng minh.
Người làm việc dưới nắng nóng hoặc ra nhiều mồ hôi cũng cần chú ý nước và điện giải theo điều kiện, nghỉ ngơi, ngủ đủ và xử lý bệnh nền. Đây là các yếu tố thực tế cho sức khỏe và khả năng hồi phục, nhưng không phải mẹo bảo đảm làm tăng testosterone.
Khi nào cần đánh giá y tế?
Hãy tìm tư vấn nếu có các triệu chứng dai dẳng như giảm ham muốn, ít cương tự phát, rối loạn cương, vô sinh, giảm lông cơ thể, giảm khối cơ hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Bác sĩ có thể xem xét thuốc đang dùng, giấc ngủ, cân nặng, bệnh chuyển hóa, sức khỏe tinh thần và nguyên nhân nội tiết khác. Không nên tự xét nghiệm nhiều lần bằng bộ kit không rõ chất lượng rồi tự điều trị theo một con số.
Nếu đang thực hiện chế độ ăn ít béo vì bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu hoặc chỉ định chuyên môn, đừng tự thay đổi chế độ điều trị dựa trên giả thuyết về hormone. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để chọn loại chất béo, năng lượng và thực đơn phù hợp với nguy cơ cá nhân. Bài liên quan về thiếu năng lượng ở vận động viên nam giải thích vì sao thiếu năng lượng và tỷ lệ chất béo là hai câu hỏi khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Ăn ít béo có chắc chắn làm testosterone giảm không?
Chưa có bằng chứng đủ chắc để nói như vậy. Tổng quan thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2025 không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa ở testosterone, nhưng dữ liệu riêng ở nam giới còn hạn chế.
Nam làm việc nặng có cần ăn nhiều mỡ để giữ testosterone?
Không có khuyến nghị như vậy. Nên bảo đảm đủ năng lượng và chất lượng khẩu phần, chọn nhiều nguồn chất béo không bão hòa hơn; không tăng mỡ bão hòa chỉ để theo đuổi một chỉ số hormone.
Testosterone thấp có đồng nghĩa giảm ham muốn hoặc khó cương?
Không nhất thiết. Các triệu chứng này có nhiều nguyên nhân. Chẩn đoán suy sinh dục cần triệu chứng phù hợp và xét nghiệm thấp được xác nhận, không dựa vào một kết quả riêng lẻ.
Tôi có nên bỏ hẳn chế độ ít béo nếu đang mệt hoặc giảm ham muốn?
Không nên tự thay đổi chế độ điều trị. Hãy đánh giá tổng năng lượng, giấc ngủ, thuốc và bệnh nền với nhân viên y tế; nếu có triệu chứng sinh dục kéo dài, cần được thăm khám.
Ăn nhiều chất béo bão hòa có giúp tăng testosterone tốt hơn không?
Chưa có bằng chứng hỗ trợ cách làm này. Nghiên cứu về chất lượng chất béo không chứng minh chất béo bão hòa độc lập làm tăng androgen, và hướng dẫn dinh dưỡng vẫn khuyến nghị giới hạn chất béo bão hòa.
Kết luận
Hiện chưa thể kết luận chế độ ít béo làm giảm testosterone ở nam giới lao động nặng. Tổng quan thử nghiệm năm 2025 không thấy khác biệt trung bình nhưng chỉ có ít dữ liệu riêng ở nam; các nghiên cứu quan sát cho kết quả liên hệ khiêm tốn và không chứng minh nguyên nhân. Hãy chú ý đủ năng lượng, chất lượng chất béo và sức khỏe tổng thể; không ăn nhiều mỡ bão hòa hay tự dùng hormone để “tăng sinh lý”. Triệu chứng kéo dài cần được đánh giá lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
[1] Soltani S, et al. The Effect of Low-Fat Diets Versus High-Fat Diet on Sex Hormones: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Food Sci. 2025;90(5):e70266. DOI: 10.1111/1750-3841.70266.
[2] Kuchakulla M, et al. The Association between Popular Diets and Serum Testosterone among Men in the United States. J Urol. 2020;203(2):398–404. PMID: 31393814. DOI: 10.1097/JU.0000000000000482.
[3] Wynne-Ellis MM, et al. Dietary fat quality and serum androgen concentrations in middle-aged men. Eur J Clin Nutr. 2024;78(2):99–106. PMID: 37891228. DOI: 10.1038/s41430-023-01358-9.
[4] Bhasin S, et al. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. DOI: 10.1210/jc.2018-00229.
[5] World Health Organization. Healthy diet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet.




