Nhiều phụ nữ quen thuộc với chế độ ăn keto nhằm giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết thắc mắc liệu có thể duy trì phương pháp này trong thai kỳ hay không. Việc cắt giảm tối đa carbohydrate để ép cơ thể tạo thể ceton đặt ra nhiều lo ngại về sự an toàn của thai nhi.
Hiện tại, chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định chế độ ăn keto an toàn cho phụ nữ mang thai [1], [2]. Dữ liệu y khoa trên người rất hạn chế, chủ yếu đến từ các báo cáo ca bệnh riêng lẻ hoặc khảo sát chuyên gia, trong khi thử nghiệm trên động vật ghi nhận những rủi ro nhất định đối với sự phát triển thần kinh của con non [1], [3], [4].
Cơ chế tạo thể ceton và rủi ro toan chuyển hóa trong thai kỳ
Chế độ ăn keto là hình thức ăn rất ít carbohydrate, tiêu thụ lượng chất béo cao để đưa cơ thể vào trạng thái tạo ceton [1]. Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ tự nhiên dễ sản sinh thể ceton hơn khi gặp tình trạng căng thẳng, nhịn đói hoặc đái tháo đường [5].
Dù trạng thái tích tụ ceton do ăn uống thông thường có thể không gây hại tức thì, nhưng khi cơ thể gặp thêm các yếu tố căng thẳng hoặc bệnh lý cấp tính, hệ thống đệm acid có thể bị quá tải [5]. Điều này làm tăng nguy cơ tiến triển thành toan ceton máu, một rối loạn thăng bằng toan kiềm nghiêm trọng đòi hỏi phải cấp cứu y tế [5].
Bằng chứng từ nghiên cứu trên động vật
Một nghiên cứu công bố năm 2022 trên chuột mang thai đã đánh giá tác động của chế độ ăn keto lên sự phát triển của thai [1]. Kết quả phân tích cho thấy não của chuột mẹ ăn keto bị tăng nồng độ lipid và các phân tử chứa nhóm ceton [1].
Đối với chuột con sinh ra từ chuột mẹ ăn keto, nghiên cứu ghi nhận tình trạng giảm khối lượng cơ thể đáng kể và chậm phát triển thần kinh [1]. Đáng chú ý, khi chuột mẹ được chuyển từ chế độ ăn keto về chế độ ăn thông thường từ ngày thứ hai sau sinh, chuột con đã phục hồi khối lượng vào ngày thứ 14 và hầu hết các bài kiểm tra chức năng thần kinh đều ghi nhận sự hồi phục về mức bình thường [1]. Nghiên cứu này kết luận chế độ ăn keto ảnh hưởng rõ rệt đến não chuột mẹ và làm suy giảm sự phát triển thể chất lẫn thần kinh của chuột con, dù quá trình bù trừ có thể diễn ra sau khi ngừng ăn keto sớm sau sinh [1].
Báo cáo ca lâm sàng ở phụ nữ mang thai
Nghiên cứu lâm sàng can thiệp trên diện rộng về ăn keto khi mang thai hiện chưa thể thực hiện vì rào cản đạo đức. Dữ liệu trên người chủ yếu đến từ các trường hợp điều trị động kinh kháng thuốc bằng chế độ ăn này [3].
Một báo cáo năm 2017 theo dõi hai phụ nữ mang thai bị động kinh áp dụng liệu pháp ăn keto [3]:
- Ca thứ nhất là thai phụ 27 tuổi áp dụng chế độ keto cổ điển có nhũ dịch chất béo chuỗi trung bình (MCT), hạn chế carbohydrate từ 75g xuống 47g mỗi ngày [3]. Nồng độ ceton máu duy trì từ 0,2 đến 1,4 mmol/L, giúp giảm tần suất co giật [3]. Người mẹ gặp một số tác dụng phụ nhẹ như không dung nạp MCT, giảm carnitine và vitamin huyết thanh, tăng lipid máu nhẹ; trẻ sinh ra có chỉ số phát triển bình thường sau 12 tháng theo dõi [3].
- Ca thứ hai là thai phụ 36 tuổi áp dụng chế độ Atkins sửa đổi với 20g đến 30g carbohydrate kết hợp thuốc lamotrigine [3]. Trẻ sinh ra có dị tật tai ở cả hai bên chưa rõ ý nghĩa bệnh lý, dù chức năng phát triển thần kinh ở mốc 8 tháng tuổi vẫn bình thường [3].
Các tác giả kết luận rằng dù chế độ ăn này có thể hỗ trợ kiểm soát co giật, mức độ an toàn trong thai kỳ vẫn chưa được xác lập đầy đủ [3].
Chuyên gia y tế nhận định thế nào?
Một cuộc khảo sát quốc tế công bố năm 2025 thu thập ý kiến của 35 chuyên gia y tế từng tư vấn cho bệnh nhân mang thai về liệu pháp ăn keto [4]. Có đến 60% chuyên gia không khuyến nghị áp dụng chế độ ăn keto trong giai đoạn mang thai [4].
Lý do chính được đưa ra là thiếu dữ liệu an toàn, thiếu kinh nghiệm chuyên môn và lo ngại về tác động tiêu cực đến sự phát triển của thai nhi [4]. Ở nhóm 40% chuyên gia chấp thuận chỉ định, họ cũng không đạt được sự đồng thuận về tỷ lệ dinh dưỡng tối ưu, nhưng đều thống nhất rằng thai phụ cần được theo dõi sát sao nồng độ ceton trong máu và bổ sung vi chất đầy đủ [4].
Đối với đái tháo đường thai kỳ, một tổng quan hệ thống năm 2019 khẳng định chưa có đủ dữ liệu để chứng minh tính an toàn của chế độ ăn keto [2]. Ngược lại, các chế độ ăn có chỉ số đường huyết thấp (low GI) với carbohydrate phức hợp chất lượng cao được ghi nhận giúp giảm nhu cầu dùng insulin và hạn chế nguy cơ thai to [2].
Những điều khoa học chưa thể trả lời
Các tài liệu hiện có để lại nhiều khoảng trống nghiên cứu quan trọng:
- Chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên trên phụ nữ mang thai khỏe mạnh để xác định ngưỡng an toàn của nồng độ ceton đối với thai nhi.
- Chưa rõ liệu chế độ ăn keto có gây dị tật bẩm sinh hay ảnh hưởng xấu đến nhận thức lâu dài của trẻ em khi trưởng thành hay không.
- Chưa có công thức tỷ lệ dinh dưỡng nào được chứng minh là tối ưu và không gây thiếu hụt vi chất cho mẹ bầu.
Ai nên thận trọng?
Phụ nữ mang thai không mắc bệnh động kinh kháng thuốc nên tránh tự ý áp dụng chế độ ăn keto. Những người mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc có tiền sử rối loạn chuyển hóa cần đặc biệt thận trọng, vì việc cắt giảm carbohydrate quá mức có thể gây mất cân bằng toan kiềm và ảnh hưởng tiêu cực đến thai nhi [2], [5]. Khi cần điều chỉnh cân nặng hoặc đường huyết, thai phụ nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để lựa chọn các mô hình dinh dưỡng đã được kiểm chứng an toàn hơn [2].




