Chế độ ăn keto (giàu béo, rất ít tinh bột) ngày càng phổ biến trong việc giảm cân và kiểm soát chuyển hóa. Nhiều phụ nữ băn khoăn liệu có thể duy trì thực đơn này khi mang thai để hạn chế tăng cân hay không.
Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào ở người mang thai về chế độ ăn keto. Toàn bộ cảnh báo bất lợi và biến đổi giải phẫu thai nhi chỉ đến từ nghiên cứu trên động vật gặm nhấm [1], [2], [3].
Bất thường kích thước phôi và cơ quan ở chuột
Nghiên cứu hình ảnh trên chuột mang thai ăn chế độ keto (30 ngày trước và trong suốt thai kỳ) ghi nhận rối loạn tăng trưởng rõ rệt [1]. Ở ngày phôi thai thứ 13,5, phôi nhóm keto có kích thước tổng thể lớn hơn, tim to hơn nhưng não nhỏ hơn nhóm ăn tiêu chuẩn [1]. Cụ thể, các cấu trúc như vùng hạ đồi, não giữa, cầu não, tủy sống cổ và vùng hầu đều teo nhỏ [1].
Đến ngày phôi thứ 17,5, cục diện đảo ngược: kích thước phôi keto nhỏ hơn bình thường, tim và tuyến ức teo nhỏ, trong khi tủy sống cổ, đồi thị, não giữa và cầu não lại phì đại [1]. Các biến đổi giải phẫu này tiềm ẩn nguy cơ rối loạn chức năng cơ quan và hành vi sau sinh [1]. Tổng quan nghiên cứu trên chuột cũng xác nhận tình trạng tăng trưởng phôi bất thường và giảm thể tích vỏ não do nhiễm ceton thai kỳ [4].
Chậm phát triển phôi nang và biến đổi biểu sinh
Một thử nghiệm năm 2024 khảo sát chuột cái ăn keto từ 24 đến 27 ngày quanh thời điểm thụ thai [3]. Chế độ này làm tăng nồng độ beta-hydroxybutyrate trong máu (p < 0,001) và trong dịch ống dẫn trứng (p < 0,05) [3].
Dù số lượng tế bào phôi nang không đổi, chế độ ăn keto làm chậm tiến trình phát triển của phôi nang (p < 0,05) [3]. Đồng thời, nghiên cứu phát hiện giảm acetyl hóa histone H3K27ac đặc hiệu ở lá nuôi phôi (p < 0,05), cho thấy keto gây biến đổi biểu sinh trực tiếp ngay từ giai đoạn tiền làm tổ [3].
Giảm tưới máu não và năng lượng tế bào thần kinh
Nhiễm ceton trong thai kỳ tác động tiêu cực lên hệ thần kinh trung ương của thai nhi [4]. Thí nghiệm so sánh trên chuột cống cho thấy trạng thái tăng ceton máu gây giảm đáng kể lưu lượng máu lên não [4].
Bên cạnh đó, ceton máu cao làm biến đổi phân bố nước trong vỏ não và sụt giảm hàm lượng các hợp chất cao năng lượng nội bào [4]. Các tác động này cho thấy môi trường thừa thể ceton không tối ưu cho mô não đang hình thành [4].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các trích đoạn thực nghiệm chưa thể trả lời những câu hỏi quan trọng sau:
- Mức độ ảnh hưởng thật sự trên cơ thể người, do khác biệt chuyển hóa giữa loài gặm nhấm và người.
- Liệu ngừng ăn keto ngay sau khi thụ thai có giúp đảo ngược hoàn toàn tổn thương hay không (nghiên cứu trên chuột cống mới bước đầu đặt vấn đề hồi phục chức năng nhưng chưa có kết luận dứt điểm [2]).
- Ngưỡng nồng độ thể ceton an toàn tối đa trong máu thai phụ là bao nhiêu để không gây độc cho phôi thai.
Ai nên thận trọng?
Phụ nữ đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai nên tránh tự ý áp dụng chế độ ăn keto. Người có tiền sử sảy thai, hiếm muộn hoặc biến chứng thai kỳ cần được giám sát chặt chẽ về dinh dưỡng. Mọi thay đổi chế độ ăn nghiêm ngặt trước và trong thai kỳ cần tham vấn trực tiếp bác sĩ sản khoa và chuyên gia dinh dưỡng.
Cách áp dụng thực tế
Không áp dụng chế độ ăn kiêng cắt giảm carbohydrate cực đoan khi mang thai. Cung cấp dinh dưỡng cân bằng gồm đạm, chất béo lành mạnh và tinh bột phức hợp để nuôi dưỡng thai nhi ổn định. Duy trì khám thai định kỳ và làm xét nghiệm nước tiểu, đường huyết để phát hiện sớm các bất thường chuyển hóa.







