Nhiều sinh viên muốn áp dụng chế độ ăn DASH để cải thiện sức khỏe nhưng lo ngại chi phí thực phẩm hàng ngày vượt quá ngân sách. Đây là băn khoăn thực tế khi rau củ quả tươi và thực phẩm nguyên bản thường có giá thành cao hơn đồ ăn nhanh.
Hiện tại, các nghiên cứu khoa học chưa có con số chi phí cụ thể mỗi ngày cho sinh viên, cũng như chưa có bảng tính giá thực đơn 2.000 calo chuẩn DASH tại Việt Nam. Các bằng chứng quan sát và tổng quan quốc tế cho thấy việc tuân thủ chế độ ăn DASH thường đi kèm với mức chi tiêu thực phẩm cao hơn so với chế độ ăn thông thường [1], [2].
Chế độ ăn DASH tốn bao nhiêu tiền một ngày?
Chưa có nghiên cứu nào đưa ra một định mức chi phí cố định theo ngày cho sinh viên áp dụng chế độ ăn DASH. Tại thành phố Boston (Mỹ), một khảo sát giá giỏ thực phẩm vào năm 2008 ghi nhận chi phí ăn theo thực đơn DASH dao động khoảng 30,73 USD mỗi tuần ở khu vực kinh tế xã hội thấp và 40,20 USD mỗi tuần ở khu vực kinh tế xã hội cao [3].
Tại Anh, dữ liệu từ đoàn hệ Fenland trên 9.274 người trưởng thành cho thấy những chế độ ăn có chi phí cao hơn thường có mức độ tuân thủ DASH tốt hơn [1]. Một phân tích khác từ dữ liệu này cũng chỉ ra việc tuân thủ chế độ DASH gắn liền với chi phí bán lẻ thực phẩm cao hơn [2].
Vì sao chế độ ăn DASH thường có chi phí cao?
Một tổng quan năm 2020 chỉ ra rằng việc kết hợp nhiều trái cây tươi, rau củ và sản phẩm ngũ cốc nguyên hạt làm gia tăng ngân sách so với các loại thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn nhiều chất béo và đường [4]. Rào cản kinh tế này khiến những người có điều kiện thu nhập thấp khó tiếp cận chế độ ăn hơn [4].
Ngoài chi phí mua sắm, việc chuẩn bị bữa ăn DASH đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chế biến hơn các chế độ ăn khác [4]. Chế độ ăn này không có sẵn dưới dạng đóng gói thương mại để giao tận nhà mà cần cá nhân hóa theo tiền sử bệnh và thói quen ăn uống của từng người [4]. Thêm vào đó, các rào cản về cơ sở vật chất nấu nướng và kiến thức dinh dưỡng cũng ảnh hưởng đến khả năng duy trì [5].
Rào cản kinh tế ảnh hưởng thế nào đến việc tuân thủ DASH?
Nghiên cứu trên 9.274 người trưởng thành tại Anh cho thấy người có khả năng tiếp cận kinh tế thấp nhất với siêu thị có tỷ lệ tuân thủ DASH thấp hơn 41% so với nhóm có khả năng tiếp cận kinh tế cao nhất (OR = 0,59; khoảng tin cậy 95%: 0,52 - 0,68) [1]. Mối liên quan này rõ nét hơn so với khoảng cách địa lý đơn thuần [1].
Một nghiên cứu năm 2021 trên 4.864 người từ 18 tuổi trở lên tại Anh ghi nhận thu nhập đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa học vấn và điểm số DASH, trong đó mức độ ảnh hưởng của thu nhập ở người trẻ tuổi là 17,9% [6]. Tại Ethiopia, nghiên cứu năm 2025 trên bệnh nhân tăng huyết áp ghi nhận người có việc làm tuân thủ DASH tốt hơn người thất nghiệp nhờ khả năng chi trả cho đa dạng thực phẩm [7].
Hiểu lầm về việc tiếp cận chế độ ăn DASH
Nhiều người nghĩ rằng các khu vực có thu nhập thấp hoàn toàn không bán thực phẩm chuẩn DASH. Tuy nhiên, khảo sát tại Boston cho thấy tỷ lệ các mặt hàng DASH có mặt tại các cửa hàng ở khu vực kinh tế thấp là 46,5% so với 75% ở khu vực kinh tế cao, sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu [3]. Vấn đề chính nằm ở khả năng chi trả và mức độ sẵn có của các thực phẩm tươi lành mạnh tại địa phương [4], [3].
Một hiểu lầm khác là chỉ cần tăng thu nhập sẽ tự động tuân thủ được chế độ ăn DASH. Nghiên cứu phân tích tại Anh cho thấy thu nhập chỉ giải thích từ 6% đến 9% tác động của học vấn lên điểm số tuân thủ chế độ ăn DASH, nghĩa là nhận thức và kiến thức thực phẩm cũng đóng vai trò quan trọng [6].
Điều nghiên cứu chưa thể trả lời
Các tài liệu hiện tại chưa đưa ra dữ liệu chi phí bằng đồng Việt Nam cho sinh viên hoặc người trưởng thành trẻ tuổi. Đồng thời, chưa có nghiên cứu can thiệp nào kiểm chứng tính khả thi về mặt tài chính của thực đơn 2.000 calo chuẩn DASH bằng nguồn thực phẩm phổ thông tại Việt Nam.
Nghiên cứu cũng chưa xác định được mức ngân sách tối thiểu để một cá nhân duy trì đầy đủ các nhóm dưỡng chất của DASH mà không bị thiếu hụt vi chất.
Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ ăn DASH?
Chế độ ăn DASH có bằng chứng giúp giảm 16% đến 17% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở các nhóm dân số nghiên cứu [8]. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự tư vấn y tế đối với các trường hợp có bệnh lý nền kèm theo.
Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc đang dùng các thuốc ảnh hưởng đến điện giải cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tự ý tăng lượng rau củ và trái cây giàu kali. Sinh viên có tiền sử rối loạn ăn uống hoặc ngân sách quá eo hẹp không nên cắt giảm chi tiêu các nhu cầu thiết yếu khác chỉ để mua các loại thực phẩm đắt tiền gắn mác dinh dưỡng.
Cách áp dụng thực tế cho người có ngân sách hạn hẹp
Dù các thành phần tươi của DASH thường tốn kém hơn, một số nhóm thực phẩm DASH vẫn có tính chất trung hòa về chi phí hoặc giúp tiết kiệm nếu biết lựa chọn [2].
Người có ngân sách hạn chế có thể tập trung vào các nhóm thực phẩm cơ bản có chi phí hợp lý như đậu đỗ, ngũ cốc thô và các loại rau xanh theo mùa sẵn có tại địa phương. Việc tự chuẩn bị bữa ăn tại nhà, lập kế hoạch mua sắm và nâng cao kỹ năng nấu nướng là giải pháp thực tế để giảm bớt gánh nặng kinh tế khi áp dụng lối sống này [4], [5].




