Nhiều phụ huynh nghe đến chế độ ăn DASH giúp hạ huyết áp và bảo vệ tim mạch nên muốn áp dụng sớm cho con nhỏ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi khẩu phần của trẻ sang thực đơn giảm muối, giàu thực vật đòi hỏi sự cẩn trọng cao để không ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường.
Chế độ ăn DASH đã được chứng minh mang lại lợi ích giảm huyết áp ở trẻ em và thanh thiếu niên khi có hướng dẫn y tế [1], [2]. Dù vậy, các bằng chứng hiện tại chỉ thử nghiệm trên nhóm thanh thiếu niên tăng huyết áp hoặc trong các hướng dẫn dinh dưỡng can thiệp có kiểm soát, chứ không áp dụng tự do tại nhà [2], [3].
Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ
Trẻ em đang trong giai đoạn phát triển thể chất và hoàn thiện hệ thần kinh liên tục [4]. Do đó, can thiệp dinh dưỡng phải ưu tiên bảo đảm tăng trưởng và phát triển thần kinh đầy đủ trước khi hướng đến các chỉ số tim mạch [4].
Một chế độ ăn lành mạnh cho người trưởng thành chưa chắc đã hoàn toàn phù hợp với trẻ nhỏ [4]. Việc cắt giảm chất béo hoặc thay đổi khẩu phần đột ngột khi chưa có hướng dẫn cá nhân hóa có thể dẫn đến thiếu hụt năng lượng cần thiết cho sự lớn lên của trẻ [4].
Nghiên cứu khoa học nói gì về DASH ở người trẻ?
Dữ liệu lâm sàng về việc áp dụng DASH ở lứa tuổi thanh thiếu niên đã ghi nhận một số kết quả tích cực:
- Thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2022: Nghiên cứu trên 159 thanh thiếu niên từ 11 đến 18 tuổi bị huyết áp tăng hoặc tăng huyết áp độ 1 [2]. Nhóm can thiệp DASH kéo dài 6 tháng kết hợp tư vấn dinh dưỡng và gọi điện hỗ trợ hành vi [2]. Kết quả cho thấy nhóm DASH giảm huyết áp tâm thu tốt hơn nhóm chăm sóc thường quy (-2,7 mm Hg), cải thiện chức năng nội mô mạch máu (FMD tăng 2,5% sau điều trị và đạt 3,1% sau 18 tháng) [2].
- Mô hình khuyến cáo CHILD-1: Hướng dẫn năm 2011 tích hợp DASH vào khẩu phần từ sơ sinh đến 18 tuổi, nhấn mạnh việc ăn thực phẩm đa dạng thay vì nhắm vào từng dưỡng chất riêng lẻ [3]. Hướng dẫn đặt mục tiêu trẻ đạt từ 4,5 khẩu phần rau và trái cây mỗi ngày khi bước vào tuổi 18 [3].
- Đánh giá tổng quan nhi khoa năm 2020 và 2025: DASH được xếp vào nhóm can thiệp lối sống bước đầu, cần phối hợp với vận động 40 phút mỗi ngày trong 3 đến 5 ngày mỗi tuần trước khi cân nhắc dùng thuốc [1]. Chế độ này tập trung vào rau củ, trái cây tươi, hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo và lượng đạm nạc vừa phải [1], [5].
5 lưu ý an toàn phụ huynh cần biết
Khi tìm hiểu để điều chỉnh bữa ăn gia đình theo hướng DASH cho con, phụ huynh nên chú ý các điểm cốt lõi sau:
- Ưu tiên mục tiêu tăng trưởng: Đảm bảo lượng calo tổng thể để trẻ tăng chiều cao và cân nặng bình thường, không giảm năng lượng quá mức như thực đơn của người lớn [4].
- Không tự ý cắt giảm chất béo lành mạnh: DASH hạn chế chất béo rắn và chất béo không lành mạnh, nhưng trẻ nhỏ vẫn cần các nguồn chất béo có lợi cho tim mạch và phát triển thần kinh [3], [4].
- Cung cấp đạm nạc và sữa hợp lý: Hướng dẫn dinh dưỡng trẻ em khuyến nghị kết hợp sữa ít béo hoặc không béo, cùng thịt nạc, gia cầm, cá và các loại đậu để đáp ứng nhu cầu cấu tạo cơ thể [1], [3].
- Tăng cường chất xơ và thực vật từ từ: Tập cho trẻ làm quen với đa dạng các loại quả tươi, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt theo từng lượng nhỏ để hệ tiêu hóa thích nghi dần [3], [5].
- Định kỳ theo dõi y tế: Trẻ cần được bác sĩ đánh giá lại sau mỗi 3 đến 6 tháng khi áp dụng biện pháp thay đổi chế độ ăn để điều hòa huyết áp [1].
Những điều tài liệu khoa học chưa giải đáp
Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa đưa ra hướng dẫn cụ thể về việc xử lý dị ứng thực phẩm khi dùng các loại hạt hay đậu trong chế độ DASH cho trẻ em. Ngoài ra, các trích đoạn chưa cung cấp phác đồ bù đắp vi chất vi lượng riêng biệt nếu trẻ không dung nạp một nhóm thực phẩm nhất định.
Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cũng chủ yếu tập trung vào nhóm 11 đến 18 tuổi, còn thiếu nghiên cứu dài hạn ở trẻ nhỏ dưới lứa tuổi này [2], [4].
Ai nên thận trọng khi thay đổi chế độ ăn?
Trẻ có chẩn đoán bệnh thận mạn tính, đái tháo đường, hoặc tăng huyết áp giai đoạn 2 có triệu chứng cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định phác đồ dùng thuốc kết hợp theo dõi sát sao, không được chỉ trông cậy vào thay đổi ăn uống đơn thuần [1]. Trẻ có nguy cơ chậm lớn hoặc rối loạn tiêu hóa cũng cần được chuyên gia dinh dưỡng thăm khám trước khi đổi thực đơn. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám và trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế trước khi thực hiện bất kỳ thay đổi lớn nào trong bữa ăn của con.



