Nhiều người tìm đến chế độ ăn DASH giàu kali và magiê với kỳ vọng cải thiện hiệu suất vận động và giảm chuột rút cơ bắp. DASH vốn được thiết kế để kiểm soát huyết áp, nhưng thành phần khoáng chất dồi dào của chế độ ăn này cũng thu hút nhiều sự chú ý về lợi ích thể chất.

Hiện tại, bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn DASH và các khoáng chất này chỉ hỗ trợ duy trì sức mạnh cơ hoặc giảm cảm giác đau nhức cơ bắp ở mức độ hạn chế, chứ không chứng minh được khả năng ngăn ngừa chuột rút hay phục hồi dẫn truyền cơ [1], [2]. Dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng trên người bác bỏ hiệu quả chống chuột rút của magiê, đồng thời chưa có nghiên cứu trực tiếp nào về tác động của DASH lên hệ dẫn truyền thần kinh cơ [1].

Magiê, kali và hoạt động của cơ bắp

Magiê đóng vai trò hoạt hóa các enzyme tham gia vào quá trình tổng hợp protein và chuyển hóa năng lượng ATP trong cơ thể [1]. Nồng độ magiê huyết thanh thường suy giảm sau các buổi tập luyện cường độ cao, do khoáng chất này bị đào thải qua mồ hôi và nước tiểu [1]. Nhu cầu magiê khuyến nghị hàng ngày cho người trưởng thành 19–50 tuổi là 420 mg đối với nam và 320 mg đối với nữ [1].

Kali và magiê trong DASH cũng hỗ trợ giãn mạch và cân bằng điện giải với natri [3]. Tuy nhiên, việc bổ sung magiê đơn thuần nhìn chung không cải thiện thành tích vận động của vận động viên trừ khi cơ thể đang ở trạng thái thiếu hụt [1].

Bằng chứng nghiên cứu: Giảm đau nhức nhưng không ngừa được chuột rút

Một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên ghi nhận việc bổ sung magiê giúp giảm đáng kể cảm giác đau nhức cơ bắp và cải thiện khả năng phục hồi tự cảm nhận sau tập luyện [1]. Dù vậy, nghiên cứu này có một số hạn chế như cỡ mẫu nhỏ và không đánh giá nồng độ magiê ban đầu của người tham gia [1].

Ngược lại, tổng quan cập nhật của Cochrane đánh giá việc dùng magiê cho tình trạng chuột rút cơ bắp liên quan đến vận động hoặc bệnh lý cho thấy khoáng chất này không mang lại hiệu quả dự phòng có ý nghĩa lâm sàng ở người cao tuổi bị chuột rút [1]. Do đó, kỳ vọng dùng magiê để chấm dứt chuột rút cơ xương là chưa có cơ sở lâm sàng vững chắc [1].

Về chế độ ăn DASH, một nghiên cứu can thiệp năm 2020 trên người cao tuổi béo phì theo chế độ hạn chế calo kết hợp thịt trong DASH (cung cấp trung bình 4395 mg kali và 585 mg magiê mỗi ngày) cho thấy sức mạnh cơ bắp được duy trì ổn định cùng với việc giảm mỡ cơ thể và giảm huyết áp [2]. Chế độ ăn thông thường bổ sung kali, magiê và chất xơ không đem lại toàn bộ lợi ích tim mạch và mạch máu như thực đơn DASH hoàn chỉnh giàu rau quả, cho thấy hiệu quả đến từ tổng thể chế độ ăn thay vì từng khoáng chất riêng rẽ [4].

Điều các nghiên cứu chưa thể trả lời

Các dữ liệu hiện tại hoàn toàn chưa nghiên cứu tác động của chế độ ăn DASH đối với tốc độ hay khả năng phục hồi dẫn truyền thần kinh cơ.

Các thử nghiệm DASH hiện có tập trung chủ yếu vào huyết áp, độ đàn hồi động mạch và thành phần cơ thể, chưa đo lường trực tiếp tần suất co thắt cơ hoặc chuột rút ở người tập thể thao [2], [4], [5]. Ngoài ra, hiệu quả phối hợp giữa kali và magiê từ thực phẩm thực tế trong việc bảo vệ cơ bắp vẫn cần thêm các thử nghiệm lâm sàng dài hạn [1].

Ai nên thận trọng khi tăng cường kali và magiê?

Người cao tuổi thường bị suy giảm hấp thu magiê tại ruột và tăng đào thải qua thận, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt mãn tính [1]. Tình trạng thiếu hụt estrogen ở cả nam và nữ lớn tuổi cũng có thể làm tăng bài tiết magiê qua nước tiểu [1].

Tuy nhiên, người mắc bệnh thận mạn tính hoặc đang dùng các thuốc giữ kali cần đặc biệt cẩn trọng trước khi tăng lượng kali hoặc bổ sung magiê liều cao, vì khả năng đào thải qua thận suy giảm có thể gây tích tụ khoáng chất nguy hiểm. Người có bệnh nền luôn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng [1].

Cách áp dụng dinh dưỡng hợp lý cho cơ bắp

Thay vì phụ thuộc vào các viên uống khoáng chất đơn lẻ, việc xây dựng chế độ ăn cân bằng giàu rau xanh, trái cây, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt theo định hướng DASH mang lại lợi ích toàn diện hơn cho mạch máu và chuyển hóa [4], [6].

Người tập luyện thể thao cường độ cao bị mất khoáng qua mồ hôi nên bù đủ nước và bổ sung vi chất từ thực phẩm tự nhiên để hỗ trợ chuyển hóa năng lượng [1]. Khi gặp các cơn chuột rút tái phát thường xuyên, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân y khoa thay vì tự ý dùng magiê liều cao [1].

Chế độ ăn DASH giàu kali và magiê hỗ trợ duy trì sức mạnh cơ bắp và giảm đau nhức sau tập, nhưng không có bằng chứng giúp chống chuột rút hay phục hồi dẫn truyền cơ. Duy trì một thực đơn lành mạnh toàn diện và tham khảo bác sĩ là hướng tiếp cận an toàn nhất.