Nhiều người tìm đến các loại thảo dược tự nhiên với mong muốn cải thiện giấc ngủ, giảm bớt căng thẳng sau những giờ làm việc mệt mỏi. Trong số các sản phẩm bổ sung hiện nay, ashwagandha (sâm Ấn Độ) nổi lên như một lựa chọn phổ biến nhờ các lời quảng bá về tác dụng an thần và tăng cường sinh lực. Thói quen tự ý mua và sử dụng thảo dược kết hợp cùng các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính đang diễn ra khá thường xuyên trong đời sống hàng ngày.
Tuy nhiên, việc dùng chung ashwagandha với các thuốc điều trị đặc hiệu có thể dẫn tới những tương tác bất lợi nghiêm trọng. Người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh lý tuyến giáp, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc chuẩn bị phẫu thuật cần hết sức thận trọng và tránh phối hợp tùy tiện [1]. Việc hiểu rõ các nguy cơ tương tác sẽ giúp người dùng bảo vệ sức khỏe và sử dụng dược liệu đúng cách.
Nguy cơ tiềm ẩn từ cơ chế tác động của ashwagandha
Ashwagandha chứa các hoạt chất sinh học có khả năng tác động trực tiếp lên hệ nội tiết và hệ thần kinh trung ương của cơ thể. Nghiên cứu tổng quan về các loại thảo dược cho thấy ashwagandha có khả năng làm biến đổi nồng độ cortisol lưu hành trong máu, từ đó gây ra tác dụng phụ thường gặp là buồn ngủ [1]. Cơ chế an dịu này tuy có ích cho việc thư giãn nhưng lại trở thành yếu tố nguy cơ khi người bệnh dùng chung với các dược chất có tính ức chế thần kinh khác [1].
Bên cạnh hệ thần kinh, hoạt chất trong dược liệu này còn can thiệp sâu vào trục nội tiết, đặc biệt là hoạt động của tuyến giáp [1]. Thảo dược có tiềm năng điều hòa và làm thay đổi nồng độ hormone tuyến giáp trong tuần hoàn [1]. Thêm vào đó, ashwagandha kích thích hệ miễn dịch bằng cách gia tăng nồng độ kháng thể immunoglobulin và hoạt động của các cytokine gây viêm [1]. Những cơ chế sinh học phức tạp này chính là nguồn gốc dẫn đến xung đột khi phối hợp cùng thuốc tây y [1].
Tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị bệnh tuyến giáp
Tương tác giữa ashwagandha và các thuốc điều trị tuyến giáp là một trong những chống chỉ định quan trọng nhất đã được y văn ghi nhận [1]. Dù một số nghiên cứu gần đây ghi nhận mức độ an toàn không làm tăng vọt hormone ở người bình thường, tiềm năng điều hòa hormone tuyến giáp của thảo dược này khiến nó bị chống chỉ định dùng chung cho người đang uống thuốc tuyến giáp [1]. Khi kết hợp với hormone tuyến giáp ngoại sinh, nguy cơ quá liều và nhiễm độc giáp hoàn toàn có thể xảy ra [1, 8].
Nhiều ca lâm sàng thực tế đã ghi nhận tác hại nghiêm trọng của ashwagandha đối với chức năng tuyến giáp. Một báo cáo năm 2024 ghi nhận trường hợp nam bệnh nhân 47 tuổi người Nhật Bản, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, đã xuất hiện tình trạng nhiễm độc giáp dạng viêm tuyến giáp không đau sau 2 tháng uống ashwagandha [2]. Bệnh nhân nhập viện với triệu chứng sốt về đêm, sụt cân, mệt mỏi, tiêu chảy và đau đầu; xét nghiệm máu khẳng định tình trạng nhiễm độc giáp, hình ảnh siêu âm và xạ hình tuyến giáp cho thấy tổn thương nhu mô và suy giảm bắt giữ phóng xạ [2]. Rất may mắn, các triệu chứng lâm sàng và chỉ số hormone đã hồi phục sau khi ngừng sử dụng thảo dược [2].
Một báo cáo khác vào năm 2022 miêu tả trường hợp cụ bà 73 tuổi bị nhiễm độc giáp kèm biến chứng cơn nhịp nhanh trên thất sau 2 năm tự ý dùng chiết xuất rễ ashwagandha để điều trị suy giáp [3]. Bệnh nhân có nồng độ TSH giảm rất thấp cùng các biểu hiện cường giáp điển hình [3]. Tình trạng rối loạn nhịp tim và bất thường sinh hóa chỉ biến mất hoàn toàn khi người bệnh ngừng hẳn việc bổ sung dược liệu [3]. Nếu không phát hiện kịp thời, nhiễm độc giáp có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm tính mạng như bão giáp hoặc suy tim [3].
Tăng cường ức chế thần kinh khi dùng cùng thuốc an thần
Bên cạnh nguy cơ nội tiết, ashwagandha còn gây ức chế thần kinh trung ương quá mức khi kết hợp với các nhóm thuốc hướng thần. Nghiên cứu năm 2025 chỉ ra rằng thảo dược này thường được dùng phối hợp cùng các thuốc chống trầm cảm và thuốc giải lo âu để hỗ trợ điều trị chứng rối loạn lo âu lan tỏa hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn [4]. Tuy nhiên, do bản thân ashwagandha có khả năng hạ nồng độ cortisol và gây ngủ, việc dùng chung với thuốc an thần có thể khuếch đại tình trạng lơ mơ, mất tỉnh táo kéo dài [1].
Đối với những người sử dụng các loại thuốc giảm đau gây nghiện hoặc thuốc tác động thụ thể thần kinh trung ương, tình trạng buồn ngủ và giảm phản xạ có thể trở nên rất nặng nề [1]. Tác dụng phụ gây đau đầu, buồn ngủ của dược liệu khi cộng hưởng cùng dược tính của thuốc tây y làm giảm khả năng tập trung, gây nguy hiểm khi lái xe hoặc vận hành máy móc [1]. Người bệnh không nên tự ý phối hợp các chất này khi chưa có sự giám sát y khoa chặt chẽ.
Bằng chứng khoa học về tác dụng và giới hạn nghiên cứu
Nghiên cứu trên động vật công bố năm 2019 tiến hành trên chuột bị gây suy giáp bằng propylthiouracil trong vòng 1 tháng cho thấy chiết xuất methanolic của ashwagandha mang lại tác động rõ rệt [5]. Mô hình suy giáp khiến chuột tăng vọt TSH, giảm mạnh nồng độ hormone T3 toàn phần, T3 tự do, T4 toàn phần, T4 tự do, đồng thời làm tăng đường huyết, tăng cân và viêm nhiễm mô gan thận [5]. Việc điều trị bằng chiết xuất ashwagandha đã cải thiện đáng kể các chỉ số hormone tuyến giáp, giảm nồng độ đường huyết và các dấu ấn oxy hóa mô, thậm chí cho hiệu quả mạnh hơn một số thuốc đối chứng [5]. Nghiên cứu này chứng minh thảo dược có dược tính nội tiết rất mạnh, củng cố lý do tại sao người bệnh tuyến giáp không được tự ý sử dụng [1, 2].
Trên cơ thể người, thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng ở người trưởng thành bị căng thẳng mạn tính cho thấy việc dùng chiết xuất KSM-66 liều 300 mg mỗi ngày trong 2 tháng giúp hạ thấp cortisol và cải thiện chất lượng sống [4]. Một thử nghiệm lâm sàng khác ghi nhận người uống ashwagandha có kết quả kiểm tra trí nhớ, sự chú ý, khả năng nhớ lại tức thì và tốc độ xử lý thông tin cải thiện đáng kể [4]. Thảo dược còn làm tăng hoạt tính tế bào NK và tiết kháng thể IgA [4]. Dù vậy, bài tổng quan năm 2025 cũng nhấn mạnh giới hạn của các dữ liệu hiện nay: hầu hết các nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ, thời gian can thiệp ngắn và hoàn toàn thiếu sự theo dõi dài hạn [4]. Dữ liệu về tác động trên người suy giáp vẫn còn mâu thuẫn và chưa đủ thuyết phục [3].
Hiểu lầm thường gặp về thảo dược tự nhiên
Rất nhiều người tiêu dùng tin rằng thảo dược có nguồn gốc thiên nhiên thì luôn lành tính, không có tác dụng phụ và có thể dùng thay thế thuốc tây y. Thực tế khoa học đã chứng minh ashwagandha vẫn có thể gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy và đau đầu ở một số người sử dụng [1, 6]. Quan niệm cho rằng thảo dược mang lại hiệu quả tức thì cũng là một sai lầm phổ biến [1]. Các biện pháp tự nhiên cần nhiều thời gian tích lũy để đạt nồng độ điều trị trong máu, không thể cắt cơn triệu chứng nhanh chóng như tân dược [1].
Một ngộ nhận nguy hiểm khác là dùng thảo dược để tự chữa bệnh tuyến giáp thay cho thuốc kê đơn [3]. Việc tự ý uống rễ ashwagandha kéo dài để chữa suy giáp mà không qua thăm khám đã trực tiếp dẫn đến những ca cấp cứu vì nhiễm độc giáp và loạn nhịp tim nguy kịch [3]. Dược tính của thảo dược có thể phản tác dụng nếu người dùng lạm dụng liều lượng hoặc dùng sai đối tượng [1, 8].
Những đối tượng cần tuyệt đối thận trọng
Nhóm đối tượng đầu tiên cần tránh hoàn toàn ashwagandha là những người đang dùng thuốc điều trị tuyến giáp hoặc có tiền sử bệnh lý tuyến giáp [1]. Tiềm năng làm thay đổi hormone của thảo dược dễ phá vỡ phác đồ điều trị, gây biến chứng tim mạch [1, 8]. Nhóm thứ hai là những người mắc các bệnh tự miễn, bởi thảo dược này làm tăng nồng độ immunoglobulin và kích hoạt cytokine miễn dịch, có thể khiến bệnh tự miễn bùng phát nặng hơn [1].
Người chuẩn bị thực hiện phẫu thuật ngoại khoa cũng phải đặc biệt lưu ý [1]. Do tác động điều hòa miễn dịch và khả năng gây buồn ngủ, an thần, người bệnh cần thông báo ngay cho phẫu thuật viên về việc đang dùng ashwagandha và tuân thủ hướng dẫn ngừng thảo dược trước khi mổ [1]. Ngoài ra, những người đang dùng thuốc chống trầm cảm, giải lo âu hoặc thuốc điều trị các bệnh mạn tính khác cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bắt đầu [1, 3].
Áp dụng thực tế và lời khuyên an toàn
Nếu thuộc nhóm đối tượng khỏe mạnh muốn sử dụng ashwagandha để hỗ trợ trí nhớ và giảm stress, bạn nên tuân thủ liều lượng đã được kiểm chứng an toàn qua thử nghiệm lâm sàng, điển hình là mức 300 mg chiết xuất chuẩn hóa mỗi ngày trong vòng hai tháng [4]. Do thảo dược có thể gây buồn ngủ, thời điểm thích hợp nhất để sử dụng là vào buổi tối hoặc trước khi đi ngủ, tránh dùng vào thời điểm cần tập trung cao độ như trước khi lái xe [1].
Khi bắt đầu dùng, hãy theo dõi sát sao phản ứng của cơ thể đối với các tác dụng phụ tiêu hóa như đầy bụng, tiêu chảy hoặc đau đầu [1]. Trong trường hợp đang điều trị bất kỳ bệnh lý nào bằng thuốc tân dược, nguyên tắc bất biến là luôn trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị trước khi bổ sung thảo dược [1]. Không bao giờ tự ý ngưng thuốc tây hoặc dùng thảo dược thay thế thuốc chữa bệnh [1, 8].
Ashwagandha là dược liệu có tiềm năng hỗ trợ giảm căng thẳng và tăng cường trí nhớ nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro tương tác thuốc nghiêm trọng [1, 3]. Việc kết hợp thảo dược này với thuốc tuyến giáp hoặc thuốc hướng thần có thể dẫn đến nhiễm độc giáp hoặc ức chế thần kinh quá mức [1, 8]. Người tiêu dùng cần tiếp cận sản phẩm bổ sung một cách khoa học, thận trọng và luôn lắng nghe tư vấn chuyên môn để bảo vệ an toàn cho bản thân.
