Chế độ ăn keto ở người làm việc nặng: Bằng chứng hiện có nói gì?

Nhiều người lao động chân tay hoặc tập luyện nặng thắc mắc liệu ăn keto nhiều mỡ động vật có làm tăng mỡ máu và gây nguy hiểm hay không. Câu trả lời là hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng nào đánh giá trực tiếp biến thiên LDL-C và triglyceride ở người làm việc nặng ăn keto nhiều mỡ động vật.

Các bằng chứng hiện có chỉ giới hạn ở nghiên cứu chuyển hóa ngắn hạn ở người khỏe mạnh, bệnh nhân sau phẫu thuật, hoặc mô hình động vật. Do đó, việc cho rằng tiêu hao năng lượng cao sẽ "đốt sạch" mỡ động vật nạp vào mà không làm tăng lipid máu là giả định chưa có kiểm chứng khoa học.

Tiêu hao năng lượng và chuyển hóa mỡ: Cơ chế được ghi nhận

Chế độ ăn keto ép cơ thể chuyển nguồn nhiên liệu chính từ carbohydrate sang chất béo và thể ketone. Một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên trên 8 người trẻ khỏe mạnh cho thấy chế độ ăn keto 24 giờ (chỉ chứa 3,1% carbohydrate) làm tăng tiêu hao năng lượng tổng thể thêm 110 kcal/ngày và tiêu hao năng lượng khi ngủ thêm 201 kcal/ngày so với chế độ ăn cân bằng [1].

Vận động thể lực cũng thúc đẩy cơ thể sử dụng chất béo sau buổi tập. Một nghiên cứu trên 10 nam giới gầy và 10 nam giới béo phì ghi nhận cả hai nhóm đều tăng oxy hóa chất béo trong suốt 180 phút hồi phục sau một buổi tập cường độ cao tiêu hao 300 kcal [2].

Ngoài ra, kích hoạt mô mỡ nâu và tăng tiêu hao năng lượng được ghi nhận là các yếu tố hỗ trợ thanh thải triglyceride, giảm cholesterol trong máu [3]. Tuy nhiên, việc thanh thải này có bù đắp được lượng lớn mỡ động vật nạp vào hay không vẫn chưa được thử nghiệm thực tế.

Dữ liệu thực tế về lipid máu khi ăn keto

Bằng chứng trên người về biến thiên lipid máu khi ăn keto trong các tài liệu hiện có rất hạn chế. Một nghiên cứu theo dõi 19 bệnh nhân ung thư sau phẫu thuật cắt tụy ghi nhận nhóm dùng chế độ ăn keto (10 người) và nhóm ăn chế độ thông thường (9 người) không có sự khác biệt về các chỉ số lipid huyết thanh trong thời gian nằm viện [4]. Tuy nhiên, nghiên cứu này thực hiện trên bệnh nhân hồi phục sau phẫu thuật, không thể đại diện cho người lao động nặng ngoài cộng đồng [4].

Phần lớn các dữ liệu sâu hơn về cơ chế chất béo đến từ động vật:

  • Nghiên cứu trên chuột cho thấy chuột thiếu apolipoprotein A-IV bị giảm tiêu hao năng lượng và giảm sinh nhiệt ở mô mỡ nâu khi ăn chế độ nhiều chất béo [3].
  • Ở chuột béo phì ăn nhiều chất béo, việc bổ sung hợp chất ketone ester giúp giảm cân nặng và tăng tiêu hao năng lượng thông qua kích hoạt sinh nhiệt mô mỡ nâu [5].
  • Nghiên cứu trên chuột cống cho thấy chế độ ăn keto 3 tuần làm tăng vừa phải lượng tiêu thụ oxy nhưng hiệu suất oxy hóa giải phóng năng lượng thấp hơn so với oxy hóa glucose [6].

Những kết quả trên chỉ phản ánh cơ chế tế bào và mô hình động vật, chưa thể khẳng định tác động tương tự lên người làm việc nặng ăn nhiều mỡ động vật.

Điều nghiên cứu chưa thể giải đáp

Hiện tại, các tài liệu khoa học chưa trả lời được các vấn đề cốt lõi sau:

  • Mức độ biến thiên cụ thể của LDL-C và triglyceride ở người lao động nặng khi tiêu thụ mỡ động vật liều lượng cao theo keto.
  • Tác động dài hạn của chất béo bão hòa từ động vật lên xơ vữa động mạch ở người có cường độ vận động cao.
  • Ngưỡng tiêu hao calo cần thiết để ngăn chặn nguy cơ rối loạn mỡ máu khi theo đuổi chế độ ăn giàu mỡ động vật.

Nhóm người nên thận trọng

  • Người có tiền sử tăng mỡ máu, bệnh tim mạch hoặc gia đình có người mắc bệnh mạch vành sớm.
  • Người có vấn đề về gan, mật, tụy cần tránh nạp đột ngột lượng lớn mỡ động vật để phòng ngừa viêm tụy cấp hoặc quá tải tiêu hóa.
  • Người làm việc nặng chưa từng thích nghi với keto nên tránh cắt giảm tinh bột đột ngột vì có thể gây hạ đường huyết, mệt mỏi và giảm năng suất lao động trong giai đoạn đầu.

Gợi ý áp dụng thực tế

Người lao động nặng có ý định ăn keto không nên lạm dụng mỡ động vật bão hòa (như mỡ lợn, mỡ bò, phủ tạng) dựa trên suy đoán rằng vận động nhiều sẽ giải phóng hết chất béo. Nếu áp dụng, nên ưu tiên các nguồn chất béo chưa bão hòa và bắt buộc làm xét nghiệm bộ mỡ máu định kỳ. Khi thấy chỉ số LDL-C hoặc triglyceride tăng cao, cần ngưng chế độ ăn và tham khảo ý kiến bác sĩ.

Lời kết

Hiện chưa có bằng chứng khẳng định người làm việc nặng ăn keto nhiều mỡ động vật là an toàn cho mỡ máu. Vận động giúp tăng đốt mỡ, nhưng chưa đủ dữ liệu chứng minh nó bảo vệ bạn khỏi nguy cơ tim mạch khi tiêu thụ quá nhiều mỡ bão hòa. Hãy kiểm tra sức khỏe thường xuyên thay vì tự suy diễn chuyển hóa của cơ thể.