Trả lời ngắn: Một số thí nghiệm dinh dưỡng ngắn hạn và tổng quan cũ gợi ý chế độ rất ít chất béo có thể làm thay đổi một vài phép đo testosterone ở nam giới; nghiên cứu quan sát cũng thấy liên hệ nhỏ. Nhưng bằng chứng còn không đồng nhất, một tổng quan nam giới công bố năm 2021 đã có corrigendum vào năm 2026, còn tổng quan gộp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên ở người trưởng thành năm 2025 không thấy khác biệt có ý nghĩa về hormone. Chưa có kết luận chắc chắn riêng cho nam giới tuổi 20–30, và thay đổi testosterone xét nghiệm không đồng nghĩa ham muốn, cương dương hay khả năng sinh sản sẽ thay đổi [1][2][3][4].

“Ăn ít chất béo” có nghĩa gì trong nghiên cứu?

Không có một định nghĩa duy nhất dùng trong mọi bài báo. Tổng quan năm 2025 phân loại chế độ ít béo là khẩu phần cung cấp không quá 30% năng lượng từ chất béo; một nghiên cứu kiểm soát thức ăn cũ dùng khẩu phần khoảng 18,8% năng lượng từ chất béo và đồng thời tăng chất xơ. Các chế độ ăn thực tế có thể khác nhiều về lượng calo, loại chất béo, protein, chất xơ và mức giảm cân [1][4].

Vì vậy, “ít béo” không đồng nghĩa với “không có chất béo”, và kết quả của một chế độ cụ thể không thể áp dụng cho mọi người. Một người có thể giảm bơ, đồ chiên và thịt chế biến nhưng vẫn ăn hạt, đậu, cá và dầu thực vật; người khác có thể hạn chế gần như mọi nguồn chất béo trong khi ăn thiếu năng lượng. Đây là những khẩu phần khác nhau về thành phần và sức khỏe tổng thể.

Nghiên cứu ở nam giới ghi nhận điều gì?

Một nghiên cứu kiểm soát thức ăn năm 1996 cho 43 nam giới khỏe mạnh lần lượt ăn hai khẩu phần trong các giai đoạn 10 tuần. Chế độ ít béo đồng thời giàu chất xơ; khẩu phần so sánh nhiều béo hơn nhưng ít chất xơ hơn. Một số phép đo testosterone trong huyết tương hoặc nước tiểu cao hơn ở giai đoạn khẩu phần nhiều béo, nhưng chỉ số gắn với SHBG có khác biệt có ý nghĩa thống kê; thiết kế này không tách riêng ảnh hưởng của chất béo khỏi chất xơ và không đo ham muốn hay khả năng có con [4]. Đây là thí nghiệm hữu ích nhưng nhỏ, ngắn và không đại diện riêng cho nam giới tuổi 20–30.

Phân tích NHANES năm 2019 gồm 3.128 nam giới Hoa Kỳ ghi nhận nhóm được phân loại ăn ít béo có testosterone trung bình thấp hơn nhóm ăn không hạn chế, ngay cả sau khi hiệu chỉnh một số biến như tuổi, BMI và hoạt động thể lực. Chênh lệch được báo cáo tương đối nhỏ. Do là nghiên cứu quan sát tại một thời điểm, không thể xác định chế độ ăn làm giảm testosterone hay những yếu tố khác giải thích sự khác biệt [5].

Một tổng quan hệ thống năm 2021 gộp sáu nghiên cứu can thiệp với tổng cộng 206 người và báo cáo một số chỉ dấu testosterone thấp hơn khi ăn ít béo so với ăn nhiều béo. Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu nhỏ; bài báo sau đó có corrigendum được công bố năm 2026, nên cần đọc các ước lượng cùng thông tin hiệu chỉnh thay vì xem một kết quả tổng hợp như kết luận cuối cùng [2][3].

Tổng quan mới hơn có làm thay đổi kết luận không?

Tổng quan năm 2025 so sánh khẩu phần ít béo và nhiều béo trong 11 thử nghiệm ngẫu nhiên, gồm 888 người trưởng thành. Phân tích không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm ở testosterone hoặc các hormone được khảo sát; chính tác giả lưu ý số nghiên cứu ít và độ chắc chắn thấp [1]. Vì tổng quan bao gồm người trưởng thành ở nhiều bối cảnh, kết quả này cũng không phải một thử nghiệm riêng ở nam giới trẻ.

Nhìn chung, các nguồn có điểm mạnh và giới hạn khác nhau: nghiên cứu kiểm soát khẩu phần kiểm soát thức ăn tốt hơn nhưng nhỏ và thay đồng thời chất béo với chất xơ; NHANES rộng hơn nhưng quan sát; tổng quan nam giới có ít thử nghiệm và đã có corrigendum; tổng quan ngẫu nhiên mới hơn không thấy khác biệt rõ nhưng gộp nhiều nhóm người lớn. Tổng thể chưa chứng minh rằng nam giới 20–30 tuổi sẽ bị thiếu testosterone nếu ăn ít chất béo, cũng chưa xác định một tỷ lệ chất béo tối thiểu để “tối ưu hormone”.

Một điểm cần chú ý là nghiên cứu có thể báo testosterone toàn phần, testosterone tự do, phần gắn với SHBG hoặc lượng bài tiết qua nước tiểu. Các kết quả này không thể thay thế lẫn nhau. Sự khác nhau giữa mẫu máu buổi sáng và buổi chiều, thời gian ngủ, bệnh cấp tính, năng lượng ăn vào và phương pháp xét nghiệm cũng có thể làm kết quả cá nhân dao động [6]. Vì vậy, chênh lệch trung bình trong một nghiên cứu khẩu phần không phải ngưỡng chẩn đoán để người đọc tự áp dụng.

Tổng quan năm 2025 còn bao gồm các nhóm người trưởng thành và các chế độ ăn nghiên cứu khác nhau, nên kết quả trung bình có thể che khuất khác biệt giữa từng nhóm. Bằng chứng trực tiếp về nam giới khỏe mạnh 20–30 tuổi ăn ít béo lâu dài, với kết quả đo ham muốn, cương dương, tinh trùng hoặc sinh con, vẫn chưa đủ. Đây là khoảng trống nghiên cứu, không phải lý do để khẳng định chắc chắn chế độ ăn gây hại hoặc hoàn toàn không có ảnh hưởng.

Testosterone trong xét nghiệm không đồng nghĩa chức năng tình dục

Testosterone là một hormone sinh dục, nhưng một thay đổi nhỏ ở nồng độ trung bình giữa hai khẩu phần không tự chứng minh một người bị suy sinh dục hoặc sẽ gặp vấn đề cương dương, ham muốn, năng lượng hay sinh sản. Những triệu chứng đó có nhiều nguyên nhân, và nghiên cứu khẩu phần thường đo hormone hoặc chất chuyển hóa chứ không đo đầy đủ chức năng tình dục và kết quả sinh sản.

Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu nêu rằng chẩn đoán thiếu testosterone cần triệu chứng hoặc dấu hiệu phù hợp cùng nồng độ thấp được xác nhận; xét nghiệm testosterone toàn phần nên được lặp lại trong ít nhất hai dịp riêng biệt khi kết quả dưới ngưỡng hướng dẫn [6]. Không nên tự xét nghiệm sau một bữa ăn, một đêm thiếu ngủ hoặc một giai đoạn ăn kiêng rồi tự mua hormone hay thuốc tăng testosterone. Nếu có giảm ham muốn kéo dài, rối loạn cương, vô sinh hoặc mệt mỏi đáng kể, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.

Nếu muốn giảm chất béo trong khẩu phần thì nên chú ý gì?

Không cần né mọi chất béo để ăn lành mạnh. Hãy xem tổng thể khẩu phần và tránh cắt giảm đến mức thiếu năng lượng hoặc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm mà không có lý do y khoa. Các nguồn chất béo không bão hòa như hạt, quả hạch, cá và dầu thực vật có thể được giữ trong chế độ ăn đa dạng; đồng thời chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến nên được cân nhắc theo mục tiêu sức khỏe tim mạch chung. Không có tỷ lệ cụ thể nào được các nghiên cứu hiện tại chứng minh là liều điều trị testosterone cho mọi nam giới.

Nếu thay đổi khẩu phần vì giảm cân, hãy phân biệt tác động của lượng chất béo với tác động của giảm calo và thay đổi cân nặng. Một chế độ ăn giảm cân có thể làm hormone thay đổi qua giảm mỡ cơ thể, cân bằng năng lượng, vận động và giấc ngủ; không thể quy mọi thay đổi cho một chất dinh dưỡng riêng. Người tập cường độ cao, có bệnh nền, sụt cân nhanh hoặc ăn uống hạn chế kéo dài nên trao đổi với chuyên gia y tế/dinh dưỡng.

Kết luận

Ở nam giới, một số dữ liệu nhỏ gợi ý chế độ rất ít chất béo có thể ảnh hưởng vài chỉ số testosterone, nhưng kết quả chưa nhất quán và chưa chứng minh tác động lên đời sống tình dục. Tổng quan năm 2025 về thử nghiệm ngẫu nhiên không phát hiện khác biệt hormone rõ ràng, với độ chắc chắn thấp; bằng chứng riêng ở tuổi 20–30 còn thiếu. Không cần tự cắt hoàn toàn chất béo hoặc dùng testosterone để xử lý kết quả xét nghiệm đơn lẻ. Hãy duy trì khẩu phần đủ chất, đánh giá triệu chứng cùng bác sĩ và xác nhận xét nghiệm theo hướng dẫn [1][2][3][5][6].

Để so sánh một kiểu ăn khác có thể làm biến đổi nhiều yếu tố cùng lúc, đọc thêm bài về low-carb và testosterone ở nam giới; hai câu hỏi có cơ chế và bằng chứng riêng, không nên gộp chung.