Nhiều người bước vào độ tuổi trung niên thường tìm đến các thực phẩm bổ sung chứa collagen để làm đẹp da và hỗ trợ sức khỏe khớp xương. Tuy nhiên, với những ai từng nếm trải cơn đau nhức dữ dội do viêm khớp gout, việc lựa chọn bất kỳ sản phẩm nào có nguồn gốc từ biển (marine collagen) cũng tạo nên tâm lý e ngại. Liệu uống collagen chiết xuất từ cá hay sinh vật biển có làm bùng phát cơn gout cấp hay không?

Câu trả lời ngắn gọn: bản thân collagen peptide chiết xuất từ biển có độ tinh khiết cao không làm tăng acid uric máu. Nguy cơ chỉ thực sự xuất hiện khi người tiêu dùng chọn phải các sản phẩm chưa lọc bỏ tạp chất chứa purin, hoặc chế phẩm có pha trộn thêm các thành phần phụ gia gây rối loạn chuyển hóa.

Mối liên hệ giữa purin, acid uric và bệnh gout

Để hiểu rõ mức độ an toàn của collagen, trước hết cần nhìn nhận bản chất bệnh sinh của bệnh gout. Acid uric là sản phẩm chuyển hóa cuối cùng của quá trình thoái hóa purin và nucleic acid trong cơ thể [1]. Khi nồng độ acid uric trong huyết thanh tăng cao vượt ngưỡng bão hòa – tình trạng gọi là tăng acid uric máu – các tinh thể monosodium urate (MSU) sẽ lắng đọng lại ở các mô, gân, sụn khớp và thận [4, 5].

Sự lắng đọng của các tinh thể này sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch viêm cấp tính, gây ra triệu chứng sưng, nóng, đỏ và đau nhức dữ dội ở khớp [4, 8]. Các tinh thể urate kích thích thụ thể Toll-like receptor (TLR) và thể viêm NALP3 inflammasome, đồng thời lôi kéo bạch cầu trung tính giải phóng các chất trung gian gây viêm [1]. Vì vậy, chế độ ăn uống kiểm soát nghiêm ngặt lượng purin nạp vào cơ thể là một chiến lược then chốt giúp kiểm soát nồng độ urate máu cho bệnh nhân gout [2].

Collagen chiết xuất từ biển có chứa purin hay không?

Purin là hợp chất tự nhiên có trong nhân tế bào của mọi sinh vật sống. Hải sản tươi sống như cá biển, tôm, cua thường chứa lượng purin từ trung bình đến rất cao, dễ làm bùng phát cơn gout. Do đó, người bệnh thường đánh đồng hải sản với mọi chế phẩm có nguồn gốc từ biển, bao gồm cả marine collagen.

Thực tế, collagen là một loại protein cấu trúc sợi, tập trung chủ yếu ở da, vảy và sụn cá. Trong quy trình sản xuất hiện đại, da hoặc vảy cá biển được xử lý qua các bước thủy phân bằng enzyme và tinh chế nhiều cấp để tạo ra collagen peptide. Quá trình này giúp loại bỏ hoàn toàn màng tế bào, nhân tế bào và các nucleic acid – nơi chứa purin. Thành phẩm thu được gần như chỉ là các chuỗi peptide và acid amin tinh khiết, không còn chứa hàm lượng purin đáng kể để chuyển hóa thành acid uric trong cơ thể.

Bằng chứng khoa học về peptide từ biển và chuyển hóa acid uric

Trái ngược với lo lắng của nhiều người, các nghiên cứu sinh học gần đây cho thấy peptide từ sinh vật biển không làm tăng mà thậm chí còn có tiềm năng hỗ trợ điều hòa nồng độ acid uric. Một tổng quan hệ thống công bố năm 2025 chỉ ra rằng biển sở hữu hệ sinh thái phong phú với các hoạt chất sinh học đặc biệt, trong đó các peptide hoạt tính sinh học từ thực phẩm biển đang được nghiên cứu ứng dụng nhằm ngăn ngừa tăng acid uric máu [2]. Các cơ chế chính bao gồm điều hòa chuyển hóa acid uric, duy trì cân bằng nội môi đường ruột, giảm phản ứng viêm và ức chế stress oxy hóa [2].

Cụ thể hơn, một công bố năm 2024 nghiên cứu về peptide nguồn gốc thực phẩm cho thấy các chuỗi peptide trọng lượng phân tử thấp (dưới 1000 Da) thể hiện hiệu quả hạ acid uric vượt trội [3]. Chúng tác động qua hai con đường chính: ức chế sản sinh acid uric và thúc đẩy bài xuất urate [3]. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng các chuỗi peptide giàu acid amin vòng (như tryptophan, phenylalanine, histidine) cùng một lượng nhỏ acid amin mạch thẳng (leucine, cysteine, glycine) thể hiện tiềm năng giảm acid uric rất lớn [3]. Đáng chú ý, glycine chính là một trong những acid amin chiếm tỷ lệ lớn nhất cấu tạo nên collagen.

Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2025 phân lập các peptide từ cá nục bạc (Trachurus japonicus) bằng mô hình tính toán sinh học và thử nghiệm in vitro đã sàng lọc được bốn chuỗi peptide gồm DF, AGF, QPSF và AGDDAPR [4]. Kết quả thử nghiệm ở cấp độ tế bào cho thấy cả bốn peptide này đều có hoạt tính ức chế tăng acid uric tốt [4]. Các chuỗi peptide này tác động bằng cách gắn vào vị trí hoạt động của urate transporter 1 (URAT1), glucose transporter 9 (GLUT9) và enzyme xanthine oxidase (XOD) – enzyme then chốt trong chu trình sản xuất acid uric [4].

Hiểu lầm thường gặp và rủi ro từ thành phần phụ

Dù collagen peptide tinh khiết từ biển không làm tăng acid uric, người bệnh gout vẫn có thể gặp phải các cơn đau bùng phát sau khi uống một số loại thực phẩm chức năng bổ sung collagen. Tình trạng này bắt nguồn từ các hiểu lầm và sai lầm phổ biến khi lựa chọn sản phẩm:

Thứ nhất, nhầm lẫn giữa bột sụn cá/hải sản thô và collagen peptide tinh khiết. Một số sản phẩm giá rẻ trên thị trường sử dụng bột nguyên liệu sụn vi cá hoặc mô hải sản thô chưa qua tinh chế. Các sản phẩm này vẫn còn sót lại mật độ tế bào cao, chứa nhiều purin và có thể làm tăng acid uric nếu sử dụng kéo dài.

Thứ hai, các thành phần tạo ngọt đi kèm trong collagen dạng nước hoặc thạch. Để che bớt mùi tanh đặc trưng của cá biển, nhiều nhà sản xuất bổ sung hàm lượng lớn đường fructose hoặc si-rô ngô cao đường. Bằng chứng khoa học năm 2023 chỉ ra rằng chế độ ăn nhiều purin và nhiều đường fructose có thể gây rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, kích thích phản ứng viêm liên quan đến gout [5]. Độc tố nội sinh và chuyển hóa fructose gián tiếp làm tăng gánh nặng acid uric trong cơ thể [5, 6].

Thứ ba, bỏ qua tác động lên hệ vi sinh đường ruột. Nghiên cứu thực nghiệm năm 2020 cho thấy sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột đóng vai trò quan trọng trong sự xuất hiện và tiến triển của tình trạng tăng acid uric máu [6]. Do đó, các chế phẩm bổ sung chứa nhiều chất bảo quản hoặc phụ gia hóa học kém lành mạnh có thể gây hại cho hệ tiêu hóa, ảnh hưởng xấu đến chu trình bài tiết acid uric tự nhiên của cơ thể [5, 6].

Những đối tượng cần thận trọng

Dù collagen từ biển về mặt lý thuyết tương đối lành tính với chỉ số purin, một số nhóm bệnh nhân sau đây bắt buộc phải thận trọng:

  • Người bị gout kèm bệnh thận mạn tính (CKD): Tăng acid uric máu có mối liên quan mật thiết với suy giảm mức lọc cầu thận (GFR) và tăng protein niệu [7]. Khi chức năng thận suy giảm, việc bài tiết acid uric giảm mạnh [5, 8]. Nạp thêm lượng đạm cô đặc từ peptide có thể tạo thêm áp lực chuyển hóa lên thận nếu không kiểm soát đúng liều lượng [7].
  • Người có tiền sử dị ứng hải sản: Dù đã được thủy phân, một số collagen chiết xuất từ cá biển vẫn có thể gây phản ứng dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm, làm khởi phát các đợt viêm cấp tính.
  • Bệnh nhân đang trong đợt gout cấp: Giai đoạn này khớp đang sưng đau dữ dội do phản ứng viêm từ tinh thể MSU [1]. Người bệnh nên ưu tiên tuân thủ phác đồ điều trị cắt cơn viêm của bác sĩ, tạm ngưng các thực phẩm bổ sung không thiết yếu.

Hướng dẫn sử dụng collagen biển an toàn cho người bệnh gout

Để vừa bổ sung collagen chăm sóc sức khỏe vừa giữ an toàn cho chỉ số acid uric, người tiêu dùng nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Đọc kỹ bảng thành phần: Chỉ chọn loại Marine Collagen Peptide (collagen thủy phân) có chứng nhận tinh khiết. Kiểm tra bảng giá trị dinh dưỡng để đảm bảo sản phẩm không chứa đường fructose, si-rô ngô, hoặc các chiết xuất từ hải sản thô.
  • Liều lượng hợp lý: Dùng theo đúng khuyến nghị của nhà sản xuất hoặc hướng dẫn của chuyên gia y tế, không tự ý tăng gấp đôi liều với mong muốn có tác dụng nhanh.
  • Uống nhiều nước: Cung cấp đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày giúp thận tăng cường đào thải acid uric tự nhiên qua đường tiết niệu, giảm nguy cơ kết tinh tinh thể tại thận và khớp [4, 8].
  • Chế độ ăn cân bằng: Không vì sử dụng thực phẩm chức năng mà lơ là chế độ dinh dưỡng nền tảng; tiếp tục hạn chế phủ tạng động vật, thịt đỏ và rượu bia [8].

Người mắc bệnh gout hoàn toàn có thể sử dụng collagen chiết xuất từ biển, miễn là chọn sản phẩm peptide tinh khiết không chứa purin và không chứa đường phụ gia gây hại. Hãy luôn lắng nghe cơ thể, theo dõi định kỳ nồng độ acid uric máu và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp trước khi thêm bất kỳ sản phẩm bổ sung nào vào thói quen hằng ngày.