Nhiều phụ nữ lo lắng về việc tăng cân khi mang thai nên tìm đến chế độ ăn low-carb giàu đạm. Mối bận tâm lớn nhất là liệu lượng đạm cao có gây quá tải cho cầu thận và làm suy giảm chức năng bài tiết hay không.
Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh chế độ ăn low-carb giàu đạm làm suy giảm hay tổn thương thận ở mẹ bầu khỏe mạnh. Hầu hết dữ liệu về chế độ ăn này mới chỉ thực hiện trên người không mang thai, trong khi nghiên cứu ở thai phụ chỉ ghi nhận sự thay đổi sinh lý khi lượng đạm vượt mốc 50 gam mỗi ngày [1].
Nghiên cứu low-carb giàu đạm trên người không mang thai cho thấy gì?
Một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2010 theo dõi 68 người béo phì trong 1 năm với chế độ rất ít carbohydrate (35% protein tương đương 124 g đạm/ngày) so với chế độ nhiều carbohydrate (24% protein tương đương 85 g đạm/ngày) [2]. Kết quả cho thấy nồng độ creatinin huyết thanh và độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) không thay đổi đáng kể giữa hai nhóm sau 1 năm [2]. Bài tiết albumin niệu của nhóm ăn rất ít carbohydrate vẫn duy trì trong ngưỡng bình thường [2].
Một nghiên cứu khác năm 2016 trên 164 người trưởng thành đánh giá chế độ ăn giảm carbohydrate với tỷ lệ protein cao hơn (23% so với 16%) [3]. Kết quả ghi nhận nitơ urê trong nước tiểu tăng lên ở chế độ ăn ít carbohydrate, phản ánh sự chuyển hóa protein gia tăng [3]. Tuy nhiên, creatinin máu không biến đổi, chỉ số cystatin C giảm và eGFR tính theo cystatin C tăng nhẹ từ 2 đến 3 mL/phút/1,73 m² mà không ghi nhận tổn thương thận [3].
Thận phụ nữ thay đổi thế nào khi mang thai và tiêu thụ đạm?
Ở phụ nữ mang thai, dữ liệu thực tế về lượng đạm tiêu thụ còn khá hạn chế. Một nghiên cứu trên 392 thai phụ đơn thai bình thường từ 7 đến 40 tuần tuổi thai cho thấy độ thanh thải creatinin cao hơn đáng kể ở nhóm ăn trên 50 g protein mỗi ngày so với nhóm ăn dưới 50 g [1]. Dù vậy, ý nghĩa ngắn hạn và dài hạn của hiện tượng tăng thanh thải này đối với sức khỏe của mẹ vẫn chưa được làm rõ [1].
Đối với những người có tiền sử bệnh thận như ghép thận, quá trình mang thai tạo ra nhiều thay đổi huyết động [4]. Theo dõi trên 29 bệnh nhân với 33 thai kỳ cho thấy creatinin huyết thanh và độ thanh thải creatinin duy trì ổn định trong thai kỳ và 1 năm sau sinh [4]. Mức protein niệu tăng đáng kể từ 0,45 g/24 giờ lúc thụ thai lên 1,11 g/24 giờ khi sinh, nhưng đã trở về mức ban đầu sau sinh 3 tháng [4].
Nguy cơ tiềm ẩn từ việc thiếu hụt đạm trong thai kỳ
Dù nhiều người lo ngại việc ăn thừa đạm, các nghiên cứu sinh học lại nhấn mạnh nguy cơ của việc thiếu hụt chất đạm đối với thai nhi [5]. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra rằng chế độ ăn thiếu protein ở động vật mang thai làm suy giảm số lượng đơn vị thận (nephron) của con non, chuột mẹ ăn thiếu đạm khiến số nephron của con giảm khoảng 30% [5].
Các nghiên cứu trên chuột mang thai bị hạn chế protein (chế độ 6% hoặc 9% đạm so với đối chứng 17-18%) ghi nhận con non sinh ra bị giảm hô hấp ty thể ở thận [6]. Đồng thời, con non bị biến đổi thụ thể hệ renin-angiotensin, giảm bài tiết natri qua nước tiểu và tăng huyết áp khi trưởng thành [7], [8]. Khi đối diện với hoạt chất angiotensin II, chuột non từng bị thiếu đạm bào thai có mức lọc cầu thận sụt giảm mạnh hơn nhóm bình thường [8].
Những điều khoa học chưa thể trả lời
Các tài liệu hiện có chưa làm rõ mức giới hạn trên an toàn của protein đối với phụ nữ mang thai là bao nhiêu gam mỗi ngày. Chưa có nghiên cứu can thiệp nào đánh giá chế độ ăn hạn chế carbohydrate nghiêm ngặt (dưới 50 g carb/ngày) kết hợp nạp lượng lớn protein lên chức năng thận của thai phụ. Ảnh hưởng của việc bài tiết urê gia tăng kéo dài trong thai kỳ đối với nguy cơ sỏi thận hay áp lực thẩm thấu cũng chưa được giải đáp.
Nhóm thai phụ nào cần đặc biệt thận trọng?
Phụ nữ mang thai có tiền sử bệnh thận mạn tính hoặc từng ghép thận cần được giám sát chặt chẽ chức năng thận [4]. Trước khi có thai, các chỉ số khuyến nghị gồm creatinin huyết thanh dưới 150 micromol/L, protein niệu dưới 1 g/ngày và huyết áp được kiểm soát dưới 140/90 mmHg [4]. Mẹ bầu có bệnh lý nền về thận hoặc tăng huyết áp không nên tự ý áp dụng chế độ ăn giàu đạm khi chưa có chỉ định y khoa.
Gợi ý áp dụng dinh dưỡng thực tế
Thai phụ không nên tự ý cắt giảm carbohydrate quá mức hoặc dung nạp lượng đạm quá cao để kiểm soát cân nặng. Thay vì lo sợ quá tải thận rồi ăn thiếu đạm gây ảnh hưởng đến sự phát triển cơ quan của thai nhi [5], [7], hãy duy trì mức đạm cân bằng theo khuyến nghị thông thường. Mọi can thiệp điều chỉnh chế độ ăn đặc biệt trong thai kỳ đều cần thông qua tư vấn của bác sĩ sản khoa và chuyên gia dinh dưỡng.




