Nhiều người mắc bệnh gút băn khoăn về việc bổ sung dưỡng chất phục hồi khớp, làm đẹp da mà không gây bùng phát cơn đau khớp cấp tính. Nhu cầu dùng collagen peptide tăng cao kéo theo lo ngại liệu loại đạm này có làm tăng axit uric máu tương tự nước hầm xương hay thịt đỏ hay không.

Người bệnh gút hoàn toàn có thể sử dụng collagen peptide tinh chế đúng cách với lượng phù hợp. Nguy cơ tăng axit uric máu chủ yếu đến từ các thực phẩm giàu purine tự nhiên, trong khi các chế phẩm protein tinh chế dạng thủy phân có thành phần nhân tế bào bị loại bỏ gần như toàn bộ trong chu trình sản xuất.

Cơ chế chuyển hóa purine và bệnh gút

Axit uric là sản phẩm chuyển hóa tự nhiên từ purine, một hợp chất có mặt trong nhân tế bào của hầu hết cơ thể sống và thực phẩm hàng ngày [1]. Ở nồng độ sinh lý bình thường, axit uric đóng vai trò như chất chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ mạch máu trước các gốc oxy hóa hoạt động [1].

Tuy nhiên, việc tiêu thụ thực phẩm chứa hàm lượng purine cao diễn ra thường xuyên sẽ làm tăng nồng độ axit uric trong huyết thanh [1]. Khi axit uric tích tụ vượt ngưỡng bão hòa, hiện tượng lắng đọng tinh thể urat tại các khớp xương sẽ xảy ra, dẫn đến các đợt viêm khớp gút cấp tính vô cùng đau đớn [2]. Tình trạng tăng axit uric máu kéo dài còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, suy giảm chức năng thận và hội chứng chuyển hóa [1], [2].

Nguy cơ tiềm ẩn từ nước hầm xương truyền thống

Nhiều người có thói quen hầm xương ống, sụn động vật hoặc vây cá trong nhiều giờ để thu lấy dịch collagen tự nhiên. Đây là sai lầm phổ biến có thể khởi phát cơn gút cấp tính. Nước hầm xương được trích xuất từ mô cơ, tủy xương và màng động vật vốn chứa mật độ tế bào rất cao.

Các nghiên cứu thành phần dinh dưỡng xác nhận nhóm thịt động vật, thủy hải sản và nội tạng chứa lượng purine rất lớn [1], [3]. Nghiên cứu năm 2025 cập nhật cơ sở dữ liệu USDA cho thấy tổng lượng purine dao động từ 96 đến 448 mg trên 100 g thịt và hải sản [3]. Khi ninh nhừ kéo dài, các gốc purine hòa tan trực tiếp vào nước hầm [4]. Nghiên cứu năm 2020 chỉ ra nước cốt súp đặc kiểu Trung Hoa làm từ thịt, cá có hàm lượng purine rất cao, vượt mức 300 mg/100 g [4]. Uống nước hầm xương đậm đặc khiến cơ thể nạp một lượng lớn purine hòa tan trong thời gian ngắn, làm bùng phát cơn đau khớp.

Collagen peptide tinh chế: Sự khác biệt bản chất

Khác hoàn toàn với nước ninh xương thô, collagen peptide thương phẩm là kết quả của quy trình chiết xuất công nghiệp khắt khe. Quá trình thủy phân phân cắt chuỗi polypeptide dài thành các đoạn peptide ngắn gồm chuỗi axit amin đặc hiệu như glycine, proline và hydroxyproline.

Purine tồn tại trong axit nucleic (DNA, RNA) của nhân tế bào sống. Quy trình tinh chế collagen tách bỏ toàn bộ lipid, khoáng vô cơ và vật liệu di truyền nhân tế bào. Collagen peptide thành phẩm bản chất là chuỗi axit amin đơn thuần, không còn cấu trúc tế bào nguyên vẹn, do đó hàm lượng purine còn sót lại cực kỳ thấp so với dạng chiết xuất thô từ xương thịt.

Các nghiên cứu khoa học về ngưỡng an toàn purine

Dữ liệu y khoa từ nhiều nhóm nghiên cứu độc lập cung cấp các chỉ số cụ thể về ngưỡng kiểm soát purine cho người bị bệnh gút.

Nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật Bản công bố năm 2014 thực hiện phân tích sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) trên 270 loại thực phẩm phổ biến [1]. Kết quả cho thấy nhóm thực phẩm giàu purine tập trung vào thịt động vật, cá, nội tạng như gan và tinh hoàn cá, nấm men [1]. Hướng dẫn y khoa tại Nhật Bản khuyến nghị người mắc bệnh gút và tăng axit uric máu nên giới hạn lượng purine nạp vào dưới 400 mg mỗi ngày [1]. Nghiên cứu cũng chỉ ra ngoài tổng lượng, loại gốc purine tiêu thụ (đặc biệt là hypoxanthine) ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tổng hợp axit uric huyết thanh [1].

Nghiên cứu công bố năm 2020 trên 80 loại thực phẩm phân loại cụ thể: nhóm thực phẩm có purine rất cao (>300 mg/100 g) gồm cá cơm, cá hố, tinh hoàn cá tuyết, tinh hoàn cá nóc, nước cốt súp khô, nấm men khô và một số thực phẩm bổ sung [4]. Các nhóm thực phẩm giàu purine (>200 mg/100 g) bắt buộc phải hạn chế khẩu phần [4]. Ngược lại, các sản phẩm sữa chỉ chứa 0,0-1,4 mg purine/100 g; mì sợi chứa 0,6-12,1 mg/100 g; bánh mì chứa 4,4 mg/100 g [4]. Nghiên cứu nhấn mạnh một khẩu phần bổ sung purine cao có thể chiếm 20-40% hạn ngạch 400 mg/ngày, đòi hỏi bệnh nhân phải kiểm soát kỹ các chế phẩm dinh dưỡng bổ sung [4].

Nghiên cứu năm 2024 khảo sát các chế độ ăn cân bằng quốc tế cho thấy lượng purine nạp vào mỗi ngày của chế độ ăn Nhật Bản (308,5-366,1 mg), chế độ ăn My Plate của Mỹ (308,7-335,0 mg), chế độ Địa Trung Hải (346,6-394,1 mg) và chế độ DASH (325,9-493,9 mg) đều tiệm cận mức khuyến nghị 400 mg/ngày [5]. Điều này chứng minh chế độ ăn kiểm soát tốt hoàn toàn có đủ dung lượng dung nạp thêm các sản phẩm peptide tinh chế nếu chúng không chứa phụ gia mang purine.

Nghiên cứu năm 2017 về hải sản ghi nhận hàm lượng purine thay đổi đáng kể giữa các bộ phận của sinh vật, trong đó gan và da cá chứa hàm lượng purine cao hơn mô cơ [6]. Tôm và ốc có lượng purine cao hơn cá và động vật thân mềm hai mảnh vỏ [6]. Dữ liệu này giải thích tại sao collagen chiết xuất từ da cá biển cần quy trình lọc và tinh chế chuẩn hóa để tách biệt hoàn toàn purine tự nhiên tồn dư trong biểu bì sống [6].

Nghiên cứu năm 2018 cho thấy rượu bia và đồ uống công nghiệp làm tăng gánh nặng gút trên toàn cầu [2]. Các nhà khoa học đã ứng dụng enzym adenine deaminase (ADA) và guanine deaminase (GDA) từ nấm men Kluyveromyces lactis để phân giải purine trong bia ở dải pH 5,0-8,0 và nhiệt độ 40 độ C [2]. Phát hiện này nhấn mạnh xu hướng công nghệ enzyme hiện đại trong việc loại bỏ nhân purine khỏi thực phẩm và đồ uống chăm sóc sức khỏe.

Nghiên cứu năm 2022 về khẩu phần ăn bệnh viện và nghiên cứu năm 1987 về phương pháp đo lường enzyme đều tái khẳng định: việc giám sát chặt chẽ hàm lượng purine đưa vào cơ thể là chìa khóa then chốt ngăn chặn axit uric tăng vọt [7], [8].

Hiểu lầm phổ biến khi sử dụng thực phẩm chức năng

Một sai lầm rất lớn của người mắc gút là đồng nhất mọi loại thực phẩm bổ sung protein với nhau. Nhiều người cắt giảm toàn bộ protein dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng, teo cơ, khiến cơ thể mệt mỏi [5]. Nghiên cứu năm 2020 cho thấy một số dòng thực phẩm bổ sung từ tảo Euglena hay men vi sinh có thể chứa purine từ 81,9 đến 516,0 mg/100 g do sử dụng sinh khối tế bào đậm đặc [4].

Đối với collagen peptide nguyên chất, nguồn gốc sản phẩm không chứa sinh khối tế bào sống. Tuy nhiên, người bệnh hay nhầm lẫn collagen peptide với gelatin nấu thô hoặc các loại bột protein pha trộn súp xương. Dùng sản phẩm collagen có pha thêm bột súp, chiết xuất nấm men hay phụ gia đạm động vật chưa lọc sẽ làm tăng tải purine nạp vào [1], [4].

Những đối tượng cần thận trọng

Người đang trong đợt viêm khớp gút cấp tính dữ dội nên tạm hoãn bổ sung mọi sản phẩm đạm cô đặc mới, tập trung điều trị cắt cơn đau theo đơn của bác sĩ.

Bệnh nhân gút có biến chứng suy giảm chức năng thận cần theo dõi sát sao. Thận là cơ quan đào thải axit uric chính; việc nạp thêm bất kỳ nguồn axit amin nào cũng cần được tính toán trong tổng dung lượng đạm cho phép hàng ngày [1], [7].

Người có cơ địa dị ứng với nguồn nguyên liệu thô chiết xuất collagen (như da cá biển sâu, da bò, da heo) cần kiểm tra kỹ nhãn mác để tránh sốc phản vệ hoặc viêm dị ứng kích hoạt phản ứng viêm toàn thân.

Hướng dẫn sử dụng collagen peptide đúng cách

Để đảm bảo hiệu quả làm đẹp, hỗ trợ sụn khớp mà không làm biến động chỉ số axit uric, người bệnh gút nên tuân thủ các nguyên tắc:

  • Chọn sản phẩm tinh khiết: Ưu tiên collagen thủy phân (peptide) đơn thành phần, có chứng nhận kiểm nghiệm rõ ràng về chỉ số purine hoặc từ các thương hiệu công bố tiêu chuẩn tách chiết nhân tế bào. Không sử dụng sản phẩm collagen phối trộn chiết xuất sụn thô, nước hầm thịt hay nấm men [1], [4].
  • Liều lượng hợp lý: Tuân thủ mức dùng phổ biến 2,5 - 5 g/ngày. Không tự ý tăng liều gấp đôi, gấp ba vì cơ thể không hấp thụ hết lượng axit amin dư thừa, gây thêm gánh nặng chuyển hóa cho gan và thận.
  • Thời điểm uống: Uống vào buổi sáng trước khi ăn hoặc buổi tối trước khi đi ngủ. Pha collagen với nước lọc nguội hoặc nước ấm nhẹ. Tránh pha collagen chung với đồ uống có cồn như bia rượu, hoặc các loại nước ngọt công nghiệp chứa nhiều đường fructose vì đây là những tác nhân cản trở đào thải axit uric qua đường tiểu [2].
  • Cân đối khẩu phần ăn tổng thể: Tổng lượng purine trong ngày phải duy trì dưới mức khuyến nghị 400 mg [1], [4], [5]. Nếu ngày nào có lỡ ăn một lượng nhỏ hải sản hay thịt nạc, hãy giảm thiểu các nhóm thực phẩm giàu purine khác trong các bữa còn lại [4], [3].

Collagen peptide tinh chế không phải là thủ phạm kích hoạt cơn đau gút như các loại nước hầm xương đậm đặc. Người mắc bệnh gút hoàn toàn có thể sử dụng chế phẩm này khi kiểm soát tổng lượng purine nạp vào dưới ngưỡng cho phép. Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp trước khi bắt đầu sử dụng để đảm bảo phù hợp với phác đồ điều trị cá nhân.