Người lao động chân tay có nên ăn keto không?
Nhiều người lao động chân tay thắc mắc liệu chế độ ăn keto nhiều chất béo, cắt giảm tối đa tinh bột có giúp duy trì thể lực dẻo dai cho công việc nặng nhọc hàng ngày hay không. Thực tế, chế độ ăn này thường được quảng bá với khả năng đốt mỡ thừa và ổn định năng lượng kéo dài [1], [2].
Hiện tại, chưa có nghiên cứu khoa học trực tiếp trên nhóm người lao động chân tay; các bằng chứng sẵn có chỉ được thực hiện trên vận động viên thể thao và người thừa cân béo phì [3], [1]. Các thử nghiệm lâm sàng và tổng quan hệ thống cho thấy chế độ ăn keto không mang lại lợi thế về thể lực, thậm chí có thể làm giảm hiệu suất vận động khi làm việc ở cường độ cao [3], [4]. Do đó, người lao động nặng không nên vội vã cắt bỏ hoàn toàn tinh bột.
Cơ thể thay đổi ra sao khi cắt giảm tinh bột?
Chế độ ăn keto đặc trưng bởi lượng chất béo cao, lượng đạm vừa phải và lượng carbohydrate rất thấp, thường dưới 10% tổng năng lượng hoặc dưới 50 g mỗi ngày [5], [2]. Khi tinh bột bị cắt giảm, cơ thể chuyển hướng sang sử dụng chất béo làm nguồn nhiên liệu chính và tạo ra các thể ketone thay thế cho glucose [3], [2].
Quá trình chuyển dịch trao đổi chất này đòi hỏi thời gian thích nghi, thường kéo dài ít nhất 10 đến 14 ngày [6]. Nếu người thực hiện bổ sung tinh bột ngắt quãng trong giai đoạn này, khả năng chịu đựng khi vận động thể lực có thể bị suy giảm rõ rệt [6].
Các nghiên cứu thể lực nói lên điều gì?
Một tổng quan hệ thống năm 2020 phân tích 23 nghiên cứu trên người có cân nặng bình thường và vận động viên chỉ ra rằng ăn keto không hạn chế calo từ 3 tuần trở lên giúp giảm nhẹ khối lượng cơ thể và mỡ, nhưng việc tăng đốt mỡ không giúp cải thiện hiệu suất sức bền [3]. Nghiên cứu cũng kết luận chế độ này mang lại rất ít lợi ích tăng cường hiệu suất thể lực [3].
Một đánh giá tổng quan năm 2023 ghi nhận chế độ ăn keto không đem lại lợi ích cho người đã qua tập luyện [4]. Đáng chú ý, trong giai đoạn vận động hoặc tập luyện cường độ cao, hiệu suất thể lực bị suy giảm rõ rệt khi ăn keto, trong khi chế độ ăn giàu carbohydrate lại duy trì tốt thể lực [4]. Đánh giá này kết luận keto không phải là chiến lược tối ưu và không có ưu thế so với bữa ăn đủ tinh bột [4].
Một tổng quan hệ thống năm 2024 khảo sát 5 nghiên cứu về keto và 7 nghiên cứu về bổ sung ketone trên 132 chân chạy sức bền cũng cho thấy chế độ này không cải thiện chỉ số VO2max, thời gian chạy hay mức độ gắng sức so với nhóm đối chứng [5]. Nghiên cứu về các chất bổ sung ketone ngoại sinh sau tập luyện cũng cho kết quả chưa đồng nhất về việc cải thiện hiệu suất vận động [7].
Ảnh hưởng tới sức mạnh và khối lượng cơ bắp
Đối với các công việc đòi hỏi khuân vác hoặc bộc phát sức mạnh, bằng chứng cho thấy keto không gây suy giảm cơ bắp nếu đảm bảo đủ năng lượng và chất đạm [3], [6]. Một nghiên cứu năm 2012 trên các vận động viên thể dục dụng cụ nghệ thuật đỉnh cao cho thấy ăn keto rất ít carbohydrate kết hợp đủ lượng đạm giúp giảm cân, giảm mỡ mà không làm suy giảm sức mạnh và công suất bộc phát [6].
Dữ liệu tổng hợp năm 2020 cũng xác nhận chế độ ăn keto kết hợp tập kháng lực không gây hại cho việc phát triển sức mạnh, đặc biệt khi lượng protein được tăng nhẹ [3]. Tuy nhiên, các kết quả này chủ yếu phục vụ mục tiêu giảm cân để thi đấu theo hạng cân hơn là tăng cường thể lực lao động [6].
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các tài liệu nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được các vấn đề sau:
- Chưa có dữ liệu nghiên cứu về tác động của chế độ ăn keto đối với người lao động chân tay kéo dài 8-10 tiếng mỗi ngày trong môi trường thực tế.
- Chưa có bằng chứng rõ ràng về tác động hiệp đồng giữa việc hạn chế carbohydrate với vận động nặng kết hợp các yếu tố căng thẳng xã hội [8].
- Tính bền vững và an toàn của việc duy trì chế độ ăn này trong thời gian dài nhiều năm ở người vận động cường độ cao vẫn còn bỏ ngỏ [1].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn keto?
Những người lao động nặng cần thể lực bộc phát, làm việc liên tục ở cường độ cao không nên áp dụng keto đột ngột vì nguy cơ suy giảm thể lực và mệt mỏi trong giai đoạn thích nghi [4], [6]. Người mắc các bệnh lý chuyển hóa hoặc đang điều trị bệnh lý nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng [2], [8].
Gợi ý áp dụng thực tế cho người làm việc nặng
Thay vì cắt bỏ hoàn toàn tinh bột như keto, người lao động chân tay nên duy trì nguồn carbohydrate phức hợp trong khẩu phần để duy trì hiệu suất làm việc [4]. Bổ sung đủ chất đạm và chất béo lành mạnh giúp bảo toàn khối cơ và hỗ trợ phục hồi sức lực [3], [6]. Mọi sự điều chỉnh dinh dưỡng nên diễn ra từ từ, tránh kiêng khem ngắt quãng khiến cơ thể giảm khả năng chịu đựng khi làm việc [6].





