Nhiều bạn trẻ tập gym băn khoăn liệu chế độ ăn DASH vốn dành cho người tăng huyết áp có hỗ trợ tăng cơ bắp tốt hay không. Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá trực tiếp thực đơn DASH trên thanh niên tập thể hình; dữ liệu về DASH kết hợp tập tạ hiện chỉ có trên người cao tuổi thừa cân [1].

Mặc dù DASH nổi tiếng với lợi ích tim mạch, việc áp dụng nguyên bản chế độ này để tối ưu hóa phì đại cơ bắp ở người trẻ tuổi vẫn thiếu cơ sở khoa học xác thực.

Chế độ ăn DASH và tập kháng lực: Dữ liệu hiện có nói gì?

Bằng chứng duy nhất về chế độ DASH kết hợp tập kháng lực được thực hiện trên nhóm người cao tuổi thừa cân và béo phì (trung bình 67 tuổi), kéo dài trong 10 tuần [1]. Thử nghiệm chia 27 người thành nhóm chỉ ăn DASH giảm cân và nhóm DASH kèm tập tạ mức độ vừa [1]. Kết quả cho thấy nhóm DASH kèm tập tạ tăng 0,8 kg khối nạc và tăng 60 N lực cơ, trong khi nhóm chỉ ăn DASH bị giảm 1,4 kg khối nạc và giảm 5 N lực cơ [1].

Nghiên cứu này chứng minh tập tạ giúp ngăn ngừa mất cơ khi giảm cân với thực đơn DASH ở người cao tuổi [1]. Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa thực đơn DASH giúp thanh niên tập gym tối ưu hóa việc tăng cơ bắp.

Lượng protein và sự phát triển cơ bắp ở thanh niên

Để phát triển cơ bắp tối đa, tổng lượng protein tiêu thụ hàng ngày đóng vai trò then chốt [2]. Một thử nghiệm năm 2024 trên 31 nam giới trẻ tuổi (khoảng 24 tuổi) tập kháng lực trong 8 tuần với chế độ ăn giàu protein đạt mức 2 g/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày cho thấy sự gia tăng rõ rệt về khối lượng cơ xương và sức mạnh, bất kể thời điểm nạp protein ngay sau tập hay cách 3 giờ [2].

Nguồn protein từ sữa cũng mang lại lợi thế cho việc phát triển thể hình [3]. Bằng chứng cho thấy người trẻ tuổi tập kháng lực trong 12 tuần uống sữa sau buổi tập đạt mức tăng khối nạc và giảm mỡ tốt hơn so với nhóm dùng đồ uống chứa carbohydrate có cùng mức calo [3]. Trong khi đó, việc tập luyện vẫn cải thiện được diện tích sợi cơ ngay cả ở bệnh nhân suy thận lớn tuổi phải ăn hạn chế đạm ở mức 0,64 g/kg/ngày [4].

Bằng chứng cơ bắp từ các nghiên cứu trên động vật

Thử nghiệm trên chuột cho thấy chế độ ăn giàu chất béo và đường làm suy giảm một phần các thích nghi về co bóp cơ tim tạo ra từ việc tập kháng lực [5]. Ngược lại, tập luyện kháng lực trên chuột béo phì giúp cải thiện thành phần cơ thể và tăng cường hoạt tính enzym MMP-2 trong cơ xương bắp tay và bắp chân [6]. Enzym này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và tái cấu trúc chất nền ngoại bào quanh sợi cơ [6].

Về tổng hợp protein, nghiên cứu trên chuột đực 10 tuần tuổi ăn chế độ rất giàu protein (50% calo từ protein) trong 4 tuần cho thấy khối lượng cơ xương tăng và mỡ giảm [7]. Tuy nhiên, chế độ ăn này không làm thay đổi hoạt tính mTORC1 hay tốc độ tổng hợp protein cơ bắp ở trạng thái nghỉ cũng như sau khi kích thích vận động cấp tính [7].

Hiểu lầm thường gặp về chế độ ăn DASH khi tập gym

Nhiều người cho rằng chế độ ăn tốt cho tim mạch như DASH sẽ tự động kích thích tăng cơ tối đa cho người tập tạ. Đây là suy đoán chưa có kiểm chứng khoa học. Các nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy mục tiêu xây dựng cơ bắp đòi hỏi sự cân đối về tổng mức năng lượng và hàm lượng protein [2].

DASH tập trung vào việc hạ huyết áp và hỗ trợ tim mạch, không được thiết kế chuyên biệt cho mục tiêu phì đại cơ bắp của vận động viên hay thanh niên tập thể hình [1].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp lời giải cho nhiều câu hỏi quan trọng:

  • Thực đơn DASH nguyên bản có đáp ứng đủ lượng protein khuyến nghị cho mục tiêu tăng cơ ở người trẻ tập tạ nặng hay không [2].
  • Ảnh hưởng của việc giới hạn natri trong chế độ DASH đối với hiệu suất tập luyện cường độ cao và cân bằng nước nội bào.
  • Tác động lâu dài của nguồn đạm thực vật trong DASH so với đạm từ động vật hoặc sữa đối với sự phì đại cơ bắp ở thanh niên [3].

Ai nên thận trọng khi áp dụng DASH để tập gym?

  • Thanh niên tập gym có nhu cầu xả cơ, tăng khối lượng cơ bắp nhanh: DASH có thể khiến bạn nhanh no do nhiều chất xơ, khó nạp đủ năng lượng và protein [2].
  • Vận động viên tập luyện cường độ cao trong môi trường nóng: Chế độ ăn hạn chế natri nghiêm ngặt cần được giám sát y tế để tránh rối loạn điện giải khi đổ nhiều mồ hôi.
  • Người có bệnh lý nền về chuyển hóa hoặc tiêu hóa: Nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần phù hợp với thể trạng.

Gợi ý áp dụng thực tế

Thanh niên tập gym không nhất thiết phải tuân thủ cứng nhắc toàn bộ thực đơn DASH. Bạn có thể học hỏi các điểm lành mạnh của DASH như ăn nhiều rau xanh, trái cây và hạn chế chất béo bão hòa có hại [5].

Bên cạnh đó, hãy ưu tiên đảm bảo đủ tổng lượng protein cần thiết mỗi ngày cho cơ thể và bổ sung thêm các nguồn protein chất lượng cao như sữa sau buổi tập để hỗ trợ tăng cơ hiệu quả [5, 8]. Hãy lắng nghe cơ thể và trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để thiết kế thực đơn phù hợp nhất với cường độ tập luyện cá nhân.