Một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi trên 124 phụ nữ mang thai ghi nhận nhóm dùng omega-3 có điểm chức năng tình dục và điểm lo âu thai kỳ tốt hơn nhóm giả dược sau bốn và tám tuần. Tuy vậy, đây mới là một nghiên cứu đơn lẻ, ngắn hạn, thực hiện tại một khu vực; chính nhóm tác giả cũng nói cần thêm nghiên cứu trước khi kết luận omega-3 có hiệu quả cho chức năng tình dục trong thai kỳ [1]. Vì thế, không nên tự mua viên dầu cá để điều trị giảm ham muốn hoặc xem mức dùng trong thử nghiệm là liều khuyến nghị.
Thay đổi ham muốn trong thai kỳ là trải nghiệm đa dạng. Mệt mỏi, buồn nôn, thay đổi cơ thể, lo âu, nội tiết, mức độ thoải mái và quan hệ đôi lứa đều có thể góp phần; không có một dưỡng chất đơn lẻ giải thích được mọi thay đổi. Nghiên cứu về omega-3 là một tín hiệu cần kiểm chứng, không phải lời hứa rằng thực phẩm bổ sung sẽ cải thiện đời sống tình dục.
Thử nghiệm omega-3 trong thai kỳ được thực hiện thế nào?
Nghiên cứu được công bố trên International Journal of Impotence Research tuyển 124 phụ nữ mang thai ở tuần 16–22 tại các trung tâm chăm sóc thai sản ở Ilam, Iran. Sáu mươi hai người mỗi nhóm được phân ngẫu nhiên dùng chế phẩm omega-3 hoặc giả dược mỗi ngày trong tám tuần. Nhóm nghiên cứu đo điểm FSFI (bảng hỏi về chức năng tình dục nữ) và lo âu liên quan thai kỳ tại thời điểm ban đầu, tuần thứ tư và tuần thứ tám [1].
Ở hai lần theo dõi sau can thiệp, điểm FSFI trung bình của nhóm omega-3 cao hơn nhóm giả dược; điểm lo âu thai kỳ trung bình cũng thấp hơn. Tác giả đề xuất khả năng lo âu giảm có thể góp phần vào thay đổi điểm chức năng tình dục. Tuy nhiên, việc hai chỉ số thay đổi cùng lúc không tự chứng minh lo âu là cơ chế trung gian; nghiên cứu không thiết kế để khẳng định riêng chuỗi nguyên nhân đó [1].
Kết quả cần được đặt trong giới hạn của nó. Cỡ mẫu 124 và thời gian tám tuần không cho biết hiệu quả lâu dài, độ an toàn của mọi chế phẩm, hay tác động đến các trải nghiệm khác nhau trong từng tam cá nguyệt. Nghiên cứu diễn ra ở một địa điểm và nhóm người chăm sóc thai sản cụ thể nên có thể không áp dụng nguyên vẹn cho mọi thai phụ. FSFI được dùng trong nghiên cứu, nhưng một tổng quan hệ thống ghi nhận các thước đo chức năng tình dục ở thai phụ chưa đồng nhất và có hạn chế về xác nhận công cụ riêng cho thai kỳ [2].
Đây cũng là bằng chứng về một chế phẩm được nghiên cứu, không phải bằng chứng rằng ăn cá, hạt lanh, quả óc chó hay một thực đơn nhiều omega-3 sẽ tạo ra cùng thay đổi. Bài báo không chứng minh omega-3 điều trị rối loạn tình dục trong thai kỳ ở quy mô dân số.
Chức năng tình dục thay đổi ra sao theo thai kỳ?
Tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2023 tổng hợp 25 nghiên cứu với 6.871 thai phụ, ước tính khoảng 69,7% người tham gia có nguy cơ rối loạn chức năng tình dục theo cách đo của các nghiên cứu. Con số này không phải tỷ lệ chẩn đoán cho mọi thai phụ: các nghiên cứu khác nhau về quốc gia, thời điểm mang thai và cách đo, trong khi công cụ được dùng chưa chắc phản ánh đầy đủ trải nghiệm riêng của thai kỳ [2].
Một tổng quan khác về ham muốn ghi nhận ham muốn có thể dao động trong thai kỳ; diễn tiến không giống nhau giữa các cá nhân và không thể dùng điểm số trung bình để áp đặt điều một người “nên” cảm thấy [3]. Mong muốn gần gũi cũng không chỉ là ham muốn tình dục: sự thoải mái, giao tiếp, cảm giác an toàn và đồng thuận của cả hai người đều quan trọng.
Với thai kỳ không biến chứng, ACOG cho biết phần lớn hoạt động tình dục thường an toàn, nhưng người có biến chứng hoặc băn khoăn về tình trạng riêng nên hỏi bác sĩ sản khoa. Đau quặn nặng hoặc kéo dài, hay chảy máu nhiều sau quan hệ cần được liên hệ nhân viên y tế [6]. Dinh dưỡng không thay thế đánh giá những dấu hiệu này.
Omega-3 vẫn có vai trò dinh dưỡng riêng trong thai kỳ
Omega-3 là nhóm axit béo có trong cá và một số thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung. DHA và EPA từ hải sản là chủ đề của khuyến nghị dinh dưỡng thai kỳ vì lý do sức khỏe mẹ và sự phát triển của thai nhi, không phải vì đã được chứng minh cải thiện ham muốn. NIH Office of Dietary Supplements ghi nhận các tổ chức chuyên môn khuyến nghị ăn hải sản ít thủy ngân trong thai kỳ; một số hướng dẫn cũng đề xuất lượng DHA/EPA từ thực phẩm hoặc chế phẩm tùy bối cảnh [4].
FDA và EPA của Hoa Kỳ khuyên người đang mang thai hoặc cho con bú chọn đa dạng các loại cá trong nhóm “Best Choices” ít thủy ngân; con số khuyến nghị của họ được xây dựng cho hướng dẫn tại Hoa Kỳ và không thay cho tư vấn theo nguồn thực phẩm, hướng dẫn thai sản ở nơi bạn sống [5]. Ăn cá phải nấu chín và chọn nguồn an toàn; loại cá, cách chế biến và nguy cơ nhiễm khuẩn cũng quan trọng trong thai kỳ.
Thử nghiệm về chức năng tình dục không nên được dùng để tự suy ra nhu cầu omega-3 riêng. Nếu ăn chay, dị ứng hải sản, có bệnh lý, đang dùng thuốc chống đông, hoặc muốn bổ sung DHA/EPA, hãy hỏi người theo dõi thai kỳ để chọn nguồn và chế phẩm phù hợp. Dầu gan cá tuyết có thể cung cấp các vitamin tan trong dầu khác; không tự dùng sản phẩm có thành phần không rõ hoặc liều cao. Sản phẩm bổ sung khác nhau về lượng EPA/DHA và chất lượng, nên tên gọi “dầu cá” không bảo đảm chúng tương đương nhau.
Điều gì nên làm nếu giảm ham muốn hoặc khó chịu?
Hãy nhìn triệu chứng trong toàn cảnh: xuất hiện từ lúc nào, có đau hoặc khô không, giấc ngủ và mệt mỏi ra sao, tâm trạng thay đổi thế nào, thuốc hoặc bệnh nền có liên quan không. Nếu điều đó gây lo lắng, trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc nữ hộ sinh; không cần tự chịu đựng hay quy kết cho thiếu omega-3. Buổi trao đổi có thể giúp phân biệt thay đổi thường gặp với vấn đề cần đánh giá hoặc hỗ trợ riêng.
Không tự bắt đầu, tăng liều hoặc phối hợp nhiều chế phẩm omega-3 để cải thiện chức năng tình dục. Nếu thai kỳ có biến chứng, đang ra máu, rỉ ối, đau nhiều hoặc đã được dặn hạn chế hoạt động tình dục, cần tuân theo hướng dẫn của nhóm chăm sóc thai sản. Omega-3 không điều trị nguyên nhân sản khoa và không thay thế khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Kết luận
Một thử nghiệm nhỏ ghi nhận điểm chức năng tình dục và lo âu thai kỳ cải thiện ở nhóm dùng omega-3 trong tám tuần, nhưng chưa có đủ bằng chứng để khuyên bổ sung omega-3 nhằm tăng ham muốn khi mang thai. Vai trò dinh dưỡng của DHA/EPA trong thai kỳ cần được phân biệt với giả thuyết điều trị tình dục. Hãy chọn thực phẩm và chế phẩm theo tư vấn thai sản, đồng thời tìm hỗ trợ nếu thay đổi ham muốn hoặc triệu chứng gây khó chịu.






