Chế độ ăn DASH nổi tiếng với hiệu quả kiểm soát huyết áp nhờ tăng cường rau quả và giảm lượng muối tiêu thụ. Tuy nhiên, nhiều người lao động thể lực băn khoăn liệu cắt giảm muối sâu có gây tụt natri máu khi cơ thể đổ nhiều mồ hôi hay không. Câu trả lời dựa trên bằng chứng hiện tại là các nghiên cứu DASH chưa từng thử nghiệm hay đo lường rủi ro hạ natri máu trên đối tượng làm việc nặng ra nhiều mồ hôi.
Dữ liệu lâm sàng hiện có chỉ tập trung vào hiệu quả hạ huyết áp và bài tiết qua nước tiểu ở người trưởng thành có huyết áp bình thường hoặc tăng huyết áp giai đoạn 1 [1, 2].
Chế độ ăn DASH và các mức natri thử nghiệm
Chế độ ăn DASH tập trung vào rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo, thịt gia cầm, cá và các loại hạt; đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, thịt đỏ, đồ ngọt và muối [2, 3]. Trong nghiên cứu lâm sàng, người tham gia được thử nghiệm qua 3 mức natri kéo dài 30 ngày mỗi giai đoạn: mức cao (khoảng 3,45 - 3,5 g/ngày), mức trung bình (khoảng 2,3 g/ngày) và mức thấp (khoảng 1,15 - 1,2 g/ngày) [3, 8].
Mức khuyến nghị thông thường giới hạn natri không quá 100 mmol/ngày, tương đương 2.400 mg natri hoặc 6 g muối mỗi ngày [1]. Việc hạ natri xuống mức 1,2 g/ngày được ghi nhận là một mục tiêu rất khó duy trì trong thực tế cuộc sống do lượng muối sẵn có trong thực phẩm chế biến [2].
Hiệu quả hạ huyết áp từ nghiên cứu lâm sàng
Thử nghiệm ngẫu nhiên trên 412 người cho thấy việc giảm natri giúp hạ huyết áp tâm thu rõ rệt ở cả người huyết áp bình thường lẫn người tăng huyết áp [3]. Khi kết hợp chế độ ăn DASH với mức natri thấp, huyết áp tâm thu giảm trung bình 7,1 mm Hg ở người không tăng huyết áp và giảm tới 11,5 mm Hg ở người có tăng huyết áp so với chế độ ăn đối chứng có mức natri cao [3].
Một nghiên cứu trên công nhân mỏ than Banovici ghi nhận khẩu phần muối tại các bếp ăn tập thể thường vượt quá mức khuyến nghị [4]. Nghiên cứu này nhấn mạnh việc giảm tiêu thụ muối và áp dụng thực đơn giàu rau củ, sữa ít béo của DASH giúp hạ huyết áp tâm thu tới 11,2 mm Hg ở người tăng huyết áp tâm thu đơn độc độ 1, hỗ trợ phòng ngừa biến cố tim mạch [4].
Ảnh hưởng của việc giảm natri lên dịch cơ thể
Nghiên cứu trên 412 người trưởng thành tham gia thử nghiệm DASH-Sodium cho thấy mức natri thấp hơn dẫn đến việc giảm cảm giác khát ở cả hai chế độ ăn [5]. Đồng thời, lượng nước tiểu 24 giờ giảm đi ở nhóm ăn chế độ đối chứng khi cắt giảm muối, phản ánh cơ chế điều hòa dịch của cơ thể [5].
Nghiên cứu phân tích chất chuyển hóa INTERMAP trên 2.164 người Mỹ và 496 người Anh chỉ ra rằng việc tuân thủ thực đơn DASH giúp tăng bài tiết kali và giảm huyết áp qua nhiều con đường chuyển hóa riêng biệt [6]. Một điểm hạn chế lớn được chính các nhà nghiên cứu thừa nhận trong phân tích bài tiết điện giải là họ chỉ đo lường nước tiểu 24 giờ mà thiếu hoàn toàn dữ liệu về lượng kali và natri thất thoát qua mồ hôi hoặc phân [7].
Điều chưa biết: Khoảng trống về người lao động nặng
Các nghiên cứu công bố về DASH chưa trả lời được các vấn đề then chốt sau:
- Mức natri thấp (1,2 g/ngày) có gây hạ natri máu thực sự ở người làm việc nặng trong môi trường nhiệt độ cao hay không.
- Lượng natri bị mất qua mồ hôi khi vận động cường độ cao trong nhiều giờ ảnh hưởng thế nào đến cân bằng điện giải khi theo thực đơn DASH [7].
- Mức tiêu thụ natri tối ưu cho công nhân lao động chân tay vừa muốn kiểm soát huyết áp vừa cần bù đủ muối khoáng.
Toàn bộ các thử nghiệm DASH-Sodium chỉ theo dõi người tham gia duy trì mức cân nặng ổn định và không thiết kế cho các trạng thái mất nước, mất muối cấp tính do gắng sức [2, 8].
Ai nên thận trọng khi cắt giảm muối sâu?
Người lao động chân tay nặng nhọc, thợ mỏ, công nhân làm việc ngoài trời nắng nóng hoặc người đổ mồ hôi nhiều không nên tự ý áp dụng ngay mức cắt giảm natri nghiêm ngặt (dưới 1,5 g natri/ngày) [4]. Việc thiếu dữ liệu an toàn về mồ hôi khiến nguy cơ mất cân bằng điện giải chưa thể loại trừ trên nhóm đối tượng này [7].
Người đang điều trị bệnh tăng huyết áp hoặc có bệnh lý mạn tính khác cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi lượng muối ăn vào. Việc phối hợp giữa thuốc điều trị và chế độ ăn giảm natri cần được theo dõi lâm sàng cẩn thận [1, 7].
Áp dụng thực tế cho người làm việc nặng
Thay vì cắt giảm muối đột ngột xuống mức thấp, người lao động nặng có thể bắt đầu bằng việc áp dụng cấu trúc thực phẩm lành mạnh của DASH: ăn nhiều rau xanh, trái cây, các loại hạt và sản phẩm từ sữa ít béo [2, 3]. Điều này giúp cung cấp nhiều kali và các chất chuyển hóa có lợi cho mạch máu [4, 6].
Lượng natri nên được duy trì ở mức vừa phải theo khuyến cáo chung (khoảng 2,3 g natri/ngày) thay vì cố gắng kiêng khem khắt khe [3, 8]. Đảm bảo uống đủ nước theo nhu cầu thực tế và theo dõi các dấu hiệu mệt mỏi, chuột rút khi làm việc trong điều kiện đổ nhiều mồ hôi.






