Nhiều thai phụ thường xuyên bổ sung vitamin tổng hợp, sắt hoặc canxi nhưng lại vô tình bỏ quên choline, một vi chất dinh dưỡng thiết yếu cho não bộ thai nhi. Trứng gà vốn là món ăn quen thuộc trong mâm cơm người Việt và là một trong những nguồn cung cấp choline tự nhiên phong phú bậc nhất. Tuy nhiên, ăn bao nhiêu trứng là đủ, chế biến ra sao và choline trong trứng tác động thế nào đến con thì không phải mẹ bầu nào cũng nắm rõ.

Thai phụ hoàn toàn có thể tận dụng trứng gà để đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu choline khuyến nghị trong thai kỳ. Để vi chất này phát huy tối đa lợi ích, người mẹ cần chú ý ăn cả lòng đỏ, chế biến chín kỹ nhằm bảo đảm an toàn vi sinh và kết hợp đa dạng cùng các dưỡng chất khác.

Choline tác động đến não bộ thai nhi theo cơ chế nào?

Choline là một dưỡng chất thiết yếu tham gia trực tiếp vào nhiều quá trình sinh học nền tảng của cơ thể mẹ và thai nhi [2, 7]. Dưỡng chất này đóng vai trò quyết định trong việc hình thành màng tế bào, điều hòa biểu hiện gen và tham gia vào các cơ chế biểu sinh [1]. Ở các mô hình tiền lâm sàng, mức choline người mẹ tiêu thụ đã được ghi nhận giúp cải thiện sự phát triển của vỏ não và vùng hồi hải mã [1].

Cùng với folate, choline là chất cung cấp nhóm methyl quan trọng, cần thiết cho sự đóng kín của ống thần kinh trong giai đoạn đầu phát triển phôi thai [2]. Nếu không có đủ nguồn cung cấp nhóm methyl, nguy cơ khiếm khuyết ống thần kinh có thể tăng lên [4, 8]. Bước sang ba tháng cuối thai kỳ, choline từ chế độ ăn còn có khả năng làm thay đổi các dấu ấn biểu sinh toàn thân và cục bộ ở các mô thai nhi, giúp hạ thấp nồng độ hormone căng thẳng cortisol thông qua việc ổn định trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận [3].

Bên cạnh đó, lòng đỏ trứng gà không chỉ chứa choline mà còn mang lại các vi chất giá trị khác như lutein và zeaxanthin [4]. Sự hiệp đồng sinh học giữa choline, các carotenoid này và acid béo DHA tạo nên mạng lưới dưỡng chất hỗ trợ đồng thời hệ thần kinh tự chủ và sự trưởng thành của não bộ thai nhi [4].

Các bằng chứng khoa học ghi nhận điều gì?

Nhiều nghiên cứu dịch tễ và can thiệp trên người đã khảo sát mối liên hệ giữa choline máu, lượng choline hấp thu của mẹ với sự phát triển của trẻ.

Nghiên cứu theo dõi tiến cứu công bố năm 2012 thực hiện trên 154 cặp mẹ con khỏe mạnh sinh đơn, đủ tháng nhằm đánh giá nồng độ choline huyết tương tự do và các chất chuyển hóa trong thai kỳ liên quan tới sự phát triển thần kinh của trẻ lúc 18 tháng tuổi [5]. Máu của thai phụ được lấy vào tuần thứ 16 và tuần thứ 36 thai kỳ, còn trẻ được đánh giá bằng thang đo Bayley Scales of Infant Development-III [5]. Kết quả cho thấy điểm nhận thức của trẻ sơ sinh lúc 18 tháng tuổi tương quan thuận rõ rệt với nồng độ choline huyết tương tự do (B = 6,054, SE = 2,283, p = 0,009) và nồng độ betaine (B = 7,350, SE = 1,933, p = 0,0002) của mẹ ở tuần thai thứ 16 [5]. Trong khi đó, folate hay vitamin B12 của mẹ không cho thấy mối liên hệ này [5]. Nghiên cứu cũng ghi nhận lượng choline ước tính của các bà mẹ là 383 +- 98,6 mg/ngày, thấp hơn mức khuyến nghị 450 mg/ngày [5].

Một nghiên cứu công bố năm 2023 trên đoàn hệ gồm 202 phụ nữ mang thai đã kiểm tra lượng trứng và dưỡng chất nạp vào qua bảng hỏi tần suất thực phẩm, đồng thời dùng từ trường sinh học thai nhi để đo lường thần kinh vào tuần thai 32 và 36 [4]. Kết quả cho thấy lượng trứng tiêu thụ của mẹ dự đoán chỉ số biến thiên nhịp tim phó giao cảm (RMSSD) ở tuần 32 và chỉ số trưởng thành não bộ (fABAS) ở tuần 36 [4]. Sự tương tác giữa choline và lutein/zeaxanthin dự đoán chỉ số fABAS ở cả tuần 32 và 36, trong khi sự kết hợp giữa ba yếu tố choline, lutein/zeaxanthin và DHA dự đoán chỉ số fABAS tại tuần 36 [4].

Năm 2022, một tổng quan hệ thống và phân tích gộp các nghiên cứu trên người từ năm 1997 đến 2021 đã tổng hợp dữ liệu từ 1.131 bà mẹ có con bị dị tật ống thần kinh và 4.439 bà mẹ nhóm chứng [6]. Kết quả phân tích gộp chỉ ra rằng lượng tiêu thụ hoặc nồng độ choline tuần hoàn thấp ở người mẹ liên quan đến nguy cơ dị tật ống thần kinh cao hơn với tỷ số chênh gộp OR là 1,36 (khoảng tin cậy 95%: 1,11 - 1,67) và khoảng dự đoán từ 0,78 đến 2,36 [6]. Đánh giá từ 10 công bố can thiệp trong báo cáo này cũng chỉ ra mức bổ sung choline từ 550 mg đến 1 g/ngày ngoài chế độ ăn trong nửa sau thai kỳ là an toàn và có xu hướng mang lại lợi ích cho trí nhớ, sự chú ý và khả năng học không gian thị giác của trẻ [6].

Nghiên cứu đoàn hệ APrON công bố năm 2023 tại Canada trên 309 phụ nữ mang thai lại chỉ ra tính phức tạp trong tương tác dưỡng chất [7]. Khi đánh giá trẻ ở độ tuổi 3-5 tuổi bằng nhiều bài kiểm tra trí tuệ và vận động, các nhà nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ độc lập giữa folate hay choline của mẹ với phần lớn kết quả phát triển [7]. Tuy nhiên, trong nhiệm vụ chức năng điều hành (Dimensional Change Card Sort), ở mức tiêu thụ choline cao (cao hơn 1 độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình; 223,03 mg/ngày), tình trạng folate của mẹ cao hơn lại liên quan đến việc giảm khả năng đạt điểm vượt qua bài kiểm tra (beta = -0,44; KTC 95%: -0,81 đến -0,06) [7].

Ngoài ra, một thử nghiệm cho ăn đối chứng ngẫu nhiên theo dõi dài hạn công bố phác đồ năm 2025 đã phân ngẫu nhiên 26 phụ nữ mang thai vào 2 nhóm tiêu thụ choline hàng ngày ở mức 480 mg/ngày hoặc 930 mg/ngày bắt đầu từ tam cá nguyệt thứ ba [8]. Nghiên cứu này hiện theo dõi lại 21 người con sau 14 năm để đánh giá các tác động kéo dài đối với chức năng chú ý, trí nhớ và sức khỏe tâm thần [8].

Giới hạn của bằng chứng hiện nay

Dù các kết quả tiền lâm sàng trên động vật gặm nhấm rất nhất quán về việc thiếu hụt choline gây suy giảm nhận thức suốt đời ở con cái, các nghiên cứu trên người vẫn cho thấy những phát hiện chưa hoàn toàn đồng nhất [3, 4, 5]. Sự không đồng nhất này có thể xuất phát từ sai số trong phương pháp ước tính khẩu phần ăn, thời điểm đo lường trong thai kỳ và sự khác biệt giữa các yếu tố gây nhiễu chưa được kiểm soát chặt chẽ [2].

Bên cạnh đó, việc sử dụng nồng độ choline tự do trong huyết tương làm chỉ dấu phản ánh chính xác lượng choline nạp vào cơ thể vẫn có độ tin cậy chưa cao [6]. Hơn nữa, liều lượng tối ưu chính xác cho từng cá nhân và các tương tác đa vi chất vẫn cần thêm các thử nghiệm can thiệp đối chứng ngẫu nhiên quy mô lớn để xác định cụ thể [1].

Những hiểu lầm thường gặp khi bổ sung choline qua trứng

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần uống viên bổ bầu là đã có đủ mọi chất. Thực tế là đa số các loại viên uống vitamin tổng hợp cho thai phụ chứa rất ít choline hoặc hoàn toàn không có do kích thước phân tử choline khá lớn, khó nén chung vào một viên.

Một hiểu lầm khác là thai phụ bỏ lòng đỏ vì sợ thừa cholesterol, chỉ ăn lòng trắng. Phần lớn choline, lutein và zeaxanthin của trứng gà đều tập trung ở lòng đỏ [4]. Do đó, việc bỏ lòng đỏ đồng nghĩa với việc mẹ đã loại bỏ hoàn toàn nguồn choline quý giá này.

Nhiều mẹ bầu cũng cho rằng ăn trứng gà sống, trứng chần hay lòng đào sẽ nhiều dưỡng chất hơn. Quan niệm này sai lầm và nguy hiểm, bởi trứng chưa chín kỹ tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn ảnh hưởng tiêu cực đến thai kỳ, trong khi giá trị choline không bị mất đi khi nấu chín đúng cách.

Ai cần thận trọng khi tiêu thụ trứng gà?

Mặc dù trứng gà là thực phẩm giàu dinh dưỡng, những thai phụ có tiền sử dị ứng với trứng tuyệt đối không sử dụng thực phẩm này để lấy choline mà cần tham khảo bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng để dùng nguồn thay thế.

Thai phụ có các bệnh lý rối loạn chuyển hóa lipid máu nặng, bệnh lý gan mật hoặc sỏi túi mật cần thảo luận với bác sĩ điều trị về lượng lòng đỏ trứng tiêu thụ trong tuần. Phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc có nguy cơ tim mạch cũng nên tham vấn cán bộ y tế để cân đối trứng cùng tổng lượng chất béo bão hòa trong toàn bộ khẩu phần ăn hàng ngày.

Hướng dẫn sử dụng trứng gà an toàn và hiệu quả

Để khai thác tối đa nguồn choline từ trứng gà trong thai kỳ, thai phụ có thể áp dụng các bước thực tế sau:

  • Định lượng sử dụng: Thai phụ khỏe mạnh bình thường có thể duy trì từ 3 đến 4 quả trứng gà mỗi tuần, phân bố đều vào các bữa ăn, kết hợp xen kẽ cùng thịt nạc, cá, sữa và các loại đậu.
  • Cách chế biến: Luộc chín hoàn toàn, hấp hoặc làm món trứng cuộn, canh trứng nấu chín kỹ. Luôn bảo đảm lòng đỏ và lòng trắng đông đặc hoàn toàn để tiêu diệt vi khuẩn có hại.
  • Kết hợp thực phẩm: Ăn trứng kèm với rau củ tươi giàu chất xơ và các nguồn thực phẩm chứa chất béo lành mạnh (như dầu thực vật, cá béo giàu DHA) để tận dụng sự hiệp đồng giữa choline, lutein/zeaxanthin và DHA cho sự hoàn thiện thần kinh của bé [4].
  • Phân bổ thời điểm: Trứng gà có thể dùng vào bữa sáng hoặc bữa phụ để giúp no lâu, duy trì mức đường huyết ổn định và cung cấp năng lượng đồng đều trong ngày.

Dinh dưỡng thai kỳ đòi hỏi sự cân đối và đa dạng hóa thực phẩm thay vì quá lạm dụng một món duy nhất. Trứng gà là phương tiện tự nhiên, kinh tế và hiệu quả giúp mẹ bầu giảm bớt nguy cơ thiếu hụt choline. Khi có bất kỳ băn khoăn nào về chế độ ăn hoặc bệnh lý nền, thai phụ nên chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phác đồ phù hợp nhất.