Bổ sung các loại đậu vào thực đơn dinh dưỡng là thói quen quen thuộc của nhiều phụ nữ mang thai. Nhiều người tìm đến đậu đỏ với mong muốn nạp nguồn folate tự nhiên nhằm phòng tránh dị tật ống thần kinh cho thai nhi.

Tuy nhiên, các dữ liệu y khoa hiện tại chưa có thử nghiệm riêng trên đậu đỏ hay tác động của loại đậu này đối với chứng đầy hơi thai kỳ. Bằng chứng khoa học hiện có chủ yếu nghiên cứu folate tổng thể từ thực phẩm (như rau xanh, đậu răng ngựa) và viên uống acid folic tổng hợp, đồng thời khẳng định việc chỉ dựa vào chế độ ăn uống tự nhiên là không đủ để bảo vệ thai kỳ tối ưu.

Thực hư việc ăn đậu đỏ để bổ sung folate khi mang thai

Trong các tài liệu về dinh dưỡng sinh sản, một số cây họ đậu nói chung như đậu răng ngựa (faba beans) hay đậu gà được xác định là nguồn cung cấp folate dồi dào [1]. Nghiên cứu chỉ ra 100 g đậu răng ngựa tươi có thể cung cấp tới 0,423 mg folate [1].

Tuy nhiên, các nghiên cứu được cung cấp không phân tích trực tiếp thành phần hay hiệu quả riêng biệt của hạt đậu đỏ. Phụ nữ mang thai không thể suy diễn rằng ăn đậu đỏ sẽ cung cấp đủ lượng folate tương tự hoặc có thể thay thế được các can thiệp y tế đã được kiểm chứng.

Vai trò của folate đối với dị tật ống thần kinh và thai kỳ

Mức nồng độ folate trong hồng cầu từ 906 nmol/L trở lên được xác định là ngưỡng giúp giảm thấp nhất nguy cơ sinh con mắc dị tật ống thần kinh [1]. Để đạt được nồng độ bảo vệ này, người mẹ cần 8–12 tuần nếu dùng liều 0,4 mg acid folic mỗi ngày, hoặc rút ngắn còn khoảng 4,2 tuần nếu dùng liều 0,8 mg [1].

Chỉ số folate hồng cầu của người mẹ cũng có mối liên hệ thuận chiều và ổn định nhất với cân nặng khi sinh cùng các thông số phát triển khác của thai nhi [2]. Ngược lại, nồng độ folate thấp có liên quan đến nguy cơ trẻ sinh ra bị nhẹ cân hoặc nhỏ hơn tuổi thai [2].

Bổ sung qua thực phẩm có thay thế được viên uống acid folic?

Nghiên cứu dịch tễ khẳng định việc chỉ tăng cường folate qua thực phẩm tự nhiên để đạt ngưỡng phòng ngừa dị tật là điều khó khả thi [1]. Để đạt mức tiêu thụ cần thiết trước khi thụ thai (khoảng 0,66–0,70 mg folate, tức tăng gấp 3,5 lần bình thường), một người sẽ phải ăn tới 500 g rau bina sống hoặc 900 g súp lơ xanh mỗi ngày [1].

Một nghiên cứu trên 519 người chuẩn bị mang thai chỉ ra rằng lượng folate nạp từ thực phẩm giải thích rất ít sự thay đổi nồng độ folate trong hồng cầu, trong khi viên uống bổ sung acid folic mới là yếu tố quyết định [3]. Các chuyên gia khuyến nghị thai phụ nên nạp tổng cộng 1,0 mg folate/acid folic mỗi ngày, gồm 0,2–0,3 mg folate từ bữa ăn kết hợp với 0,7–0,8 mg acid folic từ viên uống [1].

Khuyến nghị từ Viện Y học xác định lượng bổ sung chuẩn (RDA) cho thai phụ là 600 microgam đương lượng folate thực phẩm (DFE)/ngày, do acid folic tổng hợp có sinh khả dụng cao hơn folate trong thức ăn [4]. Liều nạp 100 microgam acid folic/ngày đã được chứng minh là không đủ để duy trì nồng độ folate bình thường ở phụ nữ mang thai [4].

Folate, nguy cơ sinh non và sức khỏe tâm thần sau sinh

Tình trạng thiếu hụt folate trong thai kỳ có liên quan đến các rủi ro sản khoa khác ngoài dị tật bẩm sinh. Một nghiên cứu trên hơn 2.000 thai phụ ở tam cá nguyệt thứ hai cho thấy lượng folate nạp vào từ 500 microgam/ngày trở xuống làm tăng nguy cơ sinh non với tỷ số nguy cơ RR là 1,8 [5]. Nồng độ folate hồng cầu từ 626,6 ng/mL trở xuống cũng làm tăng nguy cơ sinh non với RR là 1,7 [5].

Dù vậy, folate không cho thấy vai trò đối với việc ngăn ngừa chứng trầm cảm sau sinh. Nghiên cứu thuần tập trên 2.856 phụ nữ cho thấy lượng folate, vitamin B6, B12 nạp vào trước và trong thai kỳ không có mối liên hệ với các triệu chứng trầm cảm sau sinh [6]. Yếu tố nguy cơ lớn nhất dẫn tới trầm cảm sau sinh trong nghiên cứu này là tiền sử bệnh lý tâm thần của người mẹ (RR = 1,83) [6].

Những điều nghiên cứu khoa học chưa giải đáp

Các nghiên cứu khoa học được cung cấp hoàn toàn không có số liệu về hàm lượng folate cụ thể trong đậu đỏ cũng như tỷ lệ hấp thu của loại hạt này ở thai phụ. Vấn đề bà bầu ăn đậu đỏ có bị đầy hơi thai kỳ hay không, cũng như phương pháp chế biến nào giúp hạn chế đầy hơi, hoàn toàn chưa có bằng chứng trong dữ liệu hiện tại.

Ngoài ra, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động của việc bổ sung đậu đỏ đơn thuần lên các chỉ số sinh hóa máu của phụ nữ mang thai.

Ai nên thận trọng khi theo dõi nồng độ folate thai kỳ?

Phụ nữ mang kiểu gen TT của đa hình MTHFR C677T cần đặc biệt thận trọng, vì đột biến gen này làm thay đổi đáng kể nồng độ folate hồng cầu [3]. Những trường hợp này không thể chỉ dựa vào nguồn folate tự nhiên mà cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng viên bổ sung acid folic [3].

Thai phụ trong tam cá nguyệt thứ hai có chế độ ăn thiếu hụt hoặc nồng độ folate huyết thanh thấp cần được theo dõi dinh dưỡng chặt chẽ để phòng ngừa nguy cơ sinh non [5]. Phụ nữ có tiền sử bất ổn tâm lý cần được chăm sóc y tế chuyên khoa độc lập với việc bổ sung vi chất dinh dưỡng [6].

Lời khuyên áp dụng thực tế cho phụ nữ mang thai

Phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang có thai không nên xem đậu đỏ là giải pháp duy nhất hay thay thế cho viên uống vi chất. Cách tiếp cận khoa học nhất là ăn uống đa dạng thực phẩm kết hợp bổ sung viên uống acid folic theo đúng hướng dẫn của cán bộ y tế [1].

Nếu muốn đưa đậu đỏ hay các loại hạt vào chế độ ăn, thai phụ chỉ nên dùng một lượng vừa phải như một món ăn thông thường và nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn liều lượng vi chất phù hợp cho thai kỳ.