Nhiều người tập luyện thể hình áp dụng thực đơn Địa Trung Hải nhờ lượng dồi dào rau quả, dầu ô liu và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, mối lo ngại về việc nạp nhiều chất chống oxy hóa có thể triệt tiêu căng thẳng oxy hóa cần thiết cho thích nghi cơ bắp khiến không ít người băn khoăn.

Các nghiên cứu hiện có chủ yếu đánh giá thực phẩm hoặc đồ uống giàu polyphenol riêng lẻ, chưa có thử nghiệm đánh giá toàn diện toàn bộ thực đơn Địa Trung Hải trên sự thích nghi cơ bắp. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy nạp polyphenol qua nguồn thực phẩm không gây hại mà hỗ trợ kích hoạt tín hiệu phì đại cơ và tăng tổng hợp protein [1], [2]. Nguy cơ cản trở thích nghi thường chỉ được ghi nhận ở các nghiên cứu trước đó khi dùng chất chống oxy hóa liều cao dưới dạng viên bổ sung tinh khiết [1].

Cơ chế polyphenol tác động lên tín hiệu cơ bắp

Sự phì đại của từng sợi cơ bắt nguồn từ quá trình đồng hóa protein được kích hoạt sau buổi tập [1]. Một môi trường cơ bắp khỏe mạnh cùng chuyển hóa cơ ổn định trước căng thẳng luyện tập là điều kiện tiên quyết để tăng tổng hợp protein [3].

Các hợp chất như resveratrol, astaxanthin và beta-carotene có khả năng kích hoạt tín hiệu tổng hợp protein mTOR/p70S6K trong mô cơ và tế bào ống cơ nuôi cấy [1]. Thức uống chứa polyphenol kết hợp protein cũng thúc đẩy tỷ lệ tổng hợp protein sợi cơ trong giai đoạn đầu hồi phục sau buổi tập kháng lực [2].

Nghiên cứu trên người về thực phẩm và đồ uống giàu polyphenol

Một can thiệp kéo dài 10 tuần trên người tập kháng lực cho thấy nhóm tăng tiêu thụ thực phẩm giàu astaxanthin, beta-carotene và resveratrol có mức tăng lực co cơ tối đa (MVC) cao hơn nhóm đối chứng [1]. Nhóm này cũng ghi nhận mức tiêu thụ oxy khi nghỉ ngơi tăng lên sau tập luyện [1]. Khối lượng cơ xương tăng ở cả hai nhóm, chứng minh thực phẩm giàu các vi chất này hỗ trợ quá trình thích nghi khi tập tạ [1].

Một thử nghiệm ngẫu nhiên khác theo dõi người trẻ tuổi qua 30 buổi tập kháng lực đơn phương [2]. Nhóm dùng thức uống protein kết hợp polyphenol (15 người, 24 ± 1 tuổi) đạt tỷ lệ tổng hợp protein sợi cơ sau 48 giờ cao hơn nhóm dùng giả dược (14 người, 25 ± 2 tuổi), đạt 2,01 ± 0,15% mỗi ngày so với 1,51 ± 0,16% mỗi ngày [2].

Nhóm dùng thức uống polyphenol cũng cải thiện chức năng cơ nhanh hơn ở buổi tập thứ 10 (đạt 107,2 ± 2,4% so với mức 100,8 ± 2,4% ở nhóm giả dược) [2]. Ngoài ra, diện tích mặt cắt ngang sợi cơ loại II tăng từ 92,8 ± 6,2% lên 108,4 ± 9,7% [2]. Dù vậy, tổng thể tích cơ đùi trước và mô-men xoắn đẳng trường tối đa không khác biệt giữa hai nhóm khi kết thúc nghiên cứu [2].

Tác động trên mô tim qua nghiên cứu động vật

Nghiên cứu trên chuột béo phì kháng insulin cho thấy bổ sung polyphenol từ nho tạo ra hiệu ứng bảo vệ cấu trúc tim phụ thuộc vào trạng thái vận động [4]. Polyphenol từ nho giúp giảm xơ hóa cơ tim và giảm biểu hiện calcineurin rõ rệt ở chuột ít vận động [4].

Khi kết hợp polyphenol với tập luyện, chuột có diện tích bề mặt tế bào cơ tim và tỷ lệ P-Akt/Akt tăng lên [4]. Tuy nhiên, việc kết hợp polyphenol không tạo ra lợi ích cộng hưởng vượt trội hơn so với việc chỉ tập luyện đơn thuần [4].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ

Các tài liệu hiện tại chưa nghiên cứu trọn vẹn mô hình thực đơn Địa Trung Hải hoàn chỉnh tác động thế nào đến cơ bắp của vận động viên cử tạ. Các dữ liệu tích cực mới chỉ dừng lại ở đồ uống chứa polyphenol hoặc nhóm thực phẩm giàu vi chất chọn lọc [1], [2].

Thử nghiệm kéo dài 30 buổi cho thấy polyphenol giúp tăng trưởng sợi cơ loại II và phục hồi sớm, nhưng không làm tăng thêm thể tích toàn bộ khối cơ đùi trong dài hạn [2]. Hiện chưa rõ liều lượng polyphenol chính xác từ bữa ăn hàng ngày có thể tối ưu hóa thích nghi cơ bắp ở người tập chuyên nghiệp hay không.

Nhóm đối tượng nên thận trọng

Người tập luyện cần thận trọng với các sản phẩm bổ sung polyphenol hoặc chất chống oxy hóa liều cao dạng viên chiết xuất tinh khiết [1]. Các dạng viên nén nạp lượng lớn vi chất này từng bị báo cáo là không hiệu quả hoặc cản trở thích nghi cơ [1].

Người tập luyện kết hợp giữa sức mạnh và sức bền (concurrent training) thường đối mặt với hiện tượng suy giảm phì đại cơ [5]. Nạp lượng lớn chất dinh dưỡng không thể bù đắp hoàn toàn sự sụt giảm công suất cơ bắp do cơ chế can thiệp này gây ra [5].

Hướng dẫn nạp dinh dưỡng hợp lý khi tập luyện

Tổng lượng đạm nạp cả ngày là yếu tố dự báo mạnh nhất cho sự phát triển kích thước cơ bắp, quan trọng hơn thời điểm nạp quanh buổi tập [6]. Đạm đóng vai trò nòng cốt, trong khi polyphenol và các chất dinh dưỡng khác đóng vai trò hỗ trợ chuyển hóa cơ [3].

Người tập nên ưu tiên hấp thu polyphenol qua các thực phẩm tự nhiên từ rau củ quả thay vì dùng viên uống liều cao [1]. Bên cạnh đó, việc duy trì mức thặng dư năng lượng hợp lý là điều kiện thuận lợi để tối đa hóa quá trình phì đại cơ xương [7].

Nạp polyphenol qua nguồn thực phẩm thông thường không làm suy giảm tín hiệu thích nghi của cơ bắp. Người tập luyện nên tập trung vào lượng đạm tổng số, đảm bảo năng lượng và ăn đa dạng thực vật tự nhiên để hỗ trợ phục hồi hiệu quả.