Mỗi khi thời tiết thay đổi, cơ thể mệt mỏi vì cảm cúm, một bát súp gà nóng hổi luôn là lựa chọn hàng đầu của nhiều gia đình. Món ăn này từ lâu đã được xem như phương thuốc dân gian giúp giải cảm, ấm họng và mau lại sức. Tuy nhiên, liệu súp gà thực sự có đặc tính kháng viêm hay chỉ đem lại cảm giác dễ chịu thuần túy về mặt tâm lý?
Các bằng chứng khoa học cho thấy món ăn này không đơn thuần là liệu pháp tinh thần. Những nghiên cứu y khoa bước đầu xác nhận các thành phần trong súp gà có khả năng ức chế phản ứng viêm và hỗ trợ làm dịu các triệu chứng hô hấp.
Phản ứng viêm và triệu chứng cảm cúm
Cảm cúm và nhiễm trùng đường hô hấp trên thường gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu như nghẹt mũi, ho, đau họng và sốt. Bản chất của các triệu chứng này phần lớn bắt nguồn từ phản ứng viêm chung của hệ miễn dịch khi chống lại mầm bệnh [1]. Khi virus xâm nhập, cơ thể huy động các tế bào miễn dịch đến vị trí tổn thương.
Trong quá trình này, bạch cầu trung tính (neutrophil) là một trong những tế bào phòng ngự đầu tiên di chuyển đến niêm mạc đường hô hấp. Dù có vai trò bảo vệ cơ thể, sự tích tụ và hoạt động quá mức của bạch cầu trung tính lại kích thích tăng tiết chất nhầy, sưng tấy niêm mạc và gây tổn thương mô cục bộ. Do đó, việc làm giảm bớt sự dịch chuyển ồ ạt của bạch cầu trung tính có thể giúp giảm bớt mức độ nghiêm trọng của triệu chứng cảm cúm [1].
Bên cạnh đó, việc cung cấp đủ nước, giữ ấm cơ thể và duy trì dinh dưỡng hợp lý là các yếu tố nền tảng giúp cơ thể phục hồi sau nhiễm trùng hô hấp cấp tính [2]. Một món ăn dạng lỏng, ấm nóng như súp gà vì vậy mang lại nhiều lợi ích vật lý trực tiếp cho đường thở.
Cơ chế ức chế bạch cầu trung tính trong ống nghiệm
Để tìm hiểu nguồn gốc tác dụng sinh học của súp gà, một nghiên cứu kinh điển công bố năm 2000 đã tiến hành đánh giá khả năng ức chế chuyển động của tế bào miễn dịch [1]. Nhóm tác giả sử dụng buồng thử nghiệm hóa ứng động chuẩn Boyden (Boyden blindwell chemotaxis chamber assay) với các chất kích thích thu hút tế bào gồm huyết thanh hoạt hóa bởi zymosan và peptide fMet-Leu-Phe [1].
Kết quả cho thấy súp gà truyền thống làm giảm rõ rệt sự di chuyển định hướng của bạch cầu trung tính [1]. Đáng chú ý, mức độ ức chế này phụ thuộc trực tiếp vào nồng độ dung dịch súp được sử dụng [1]. Hoạt tính kháng viêm này nằm ở phần dịch lỏng trong suốt, không chứa cặn hay tiểu thể rắn của món súp [1].
Thử nghiệm sâu hơn trên từng thành phần nguyên liệu cho thấy toàn bộ các loại rau củ nấu súp cũng như thịt gà khi tách riêng đều có hoạt tính ức chế bạch cầu [1]. Tuy nhiên, xét về độc tính tế bào, riêng phần thịt gà không biểu hiện độc tính [1]. Món súp gà hoàn chỉnh cũng hoàn toàn không gây độc cho tế bào thí nghiệm [1]. Khi kiểm tra thêm các loại súp thương mại đóng hộp, mức độ ức chế bạch cầu có sự dao động rất lớn giữa các nhãn hàng khác nhau [1]. Tác giả kết luận súp gà chứa nhiều chất có hoạt tính sinh học, tạo ra tác dụng kháng viêm nhẹ giúp làm giảm triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp trên [1].
Đánh giá lâm sàng trên người bị nhiễm trùng hô hấp
Không dừng lại ở các đĩa nuôi cấy phòng thí nghiệm, tác dụng thực tế của món súp trên cơ thể người đã được tổng hợp trong một nghiên cứu tổng quan hệ thống công bố năm 2025 [2]. Đợt rà soát dữ liệu diễn ra vào tháng 2 năm 2024 trên các kho ngữ liệu y khoa lớn gồm MEDLINE, Scopus, CINAHL, Thư viện Cochrane và các sổ đăng ký thử nghiệm lâm sàng [2]. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, thử nghiệm không ngẫu nhiên và nghiên cứu có đối chứng trước - sau ở người trưởng thành mắc nhiễm trùng hô hấp cấp [2].
Tổng cộng có 4 nghiên cứu với 342 người tham gia đủ điều kiện phân tích [2]. Các can thiệp trong nhóm nghiên cứu chủ yếu sử dụng súp nền thịt gà kết hợp cùng rau củ và thảo mộc, đem so sánh với nhóm chứng không điều trị, uống nước lọc hoặc dùng loại súp thay thế khác [2].
Kết quả lâm sàng ghi nhận người bệnh dùng súp giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng ở mức độ khiêm tốn [2]. Thời gian mắc bệnh cũng được rút ngắn từ 1 đến 2,5 ngày [2]. Đáng chú ý, có 2 nghiên cứu trong số này ghi nhận sự sụt giảm cụ thể của các dấu ấn sinh học gây viêm trong cơ thể, bao gồm interleukin-6 (IL-6), yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-a) và protein phản ứng C (CRP) [2]. Dù vậy, tổng quan chưa tìm thấy số liệu đánh giá về tỷ lệ nghỉ làm hoặc mức độ cải thiện chất lượng sống nói chung của bệnh nhân [2].
Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng
Những dữ liệu trên chứng minh súp gà mang lại lợi ích thực tế chứ không dừng lại ở tác dụng giả dược hay trấn an tinh thần. Tác động kết hợp giữa việc cung cấp nước, độ ấm, hàm lượng dưỡng chất dễ hấp thu và khả năng kháng viêm nhẹ tạo điều kiện thuận lợi để cơ thể tự chữa lành [2]. Khi niêm mạc đường hô hấp được làm ẩm và giảm bớt phản ứng viêm cục bộ, cảm giác khó chịu tại vòm họng sẽ dịu đi rõ rệt.
Dù vậy, cần nhìn nhận khách quan về giới hạn của các bằng chứng hiện có. Nghiên cứu cơ chế ức chế bạch cầu trung tính năm 2000 hoàn toàn thực hiện trong ống nghiệm (in vitro), chưa phản ánh đầy đủ quá trình hấp thu và chuyển hóa qua hệ tiêu hóa của người [1]. Bên cạnh đó, tổng quan năm 2025 chỉ bao gồm 4 nghiên cứu với tổng số lượng người tham gia khiêm tốn là 342 đối tượng, phương pháp can thiệp còn nhiều điểm chưa đồng nhất [2]. Do đó, súp gà cần được coi là biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà chứ không phải giải pháp thay thế phác đồ y khoa đặc hiệu.
Những hiểu lầm thường gặp khi dùng súp gà
Nhiều người lầm tưởng rằng súp gà có thể diệt trừ hoàn toàn virus gây bệnh hoặc chữa khỏi bệnh tức thì. Thực tế, súp chỉ hỗ trợ giảm bớt phản ứng viêm quá mức và rút ngắn thời gian nhiễm bệnh một cách khiêm tốn chứ không có hoạt tính kháng sinh hay kháng virus trực tiếp [1, 2].
Một quan niệm sai lầm khác là dùng bất kỳ loại súp đóng hộp tiện lợi nào cũng cho hiệu quả tương đương súp tự nấu. Thử nghiệm khoa học đã chỉ ra rằng các loại súp thương mại trên thị trường có mức độ hoạt tính ức chế viêm rất khác biệt, không đồng đều [1]. Nhiều sản phẩm chế biến sẵn còn chứa lượng muối rất cao và thiếu hụt các hợp chất tự nhiên từ rau củ tươi.
Ngoài ra, việc quan niệm phải ăn cả phần bã thịt gà thật nhiều mới có tác dụng cũng chưa hoàn toàn chuẩn xác. Hoạt tính ức chế di chuyển tế bào viêm vốn hòa tan tốt và hiện diện rõ trong phần nước dùng không chứa cặn [1]. Do đó, người bệnh đang mệt mỏi, khó nhai nuốt hoàn toàn có thể chỉ cần húp phần nước dùng nóng ấm mà vẫn nhận được các lợi ích hỗ trợ cần thiết.
Ai nên thận trọng khi dùng súp gà?
Mặc dù súp gà là món ăn bổ dưỡng và an toàn với đại đa số mọi người, một số nhóm đối tượng cần lưu ý khi chế biến và sử dụng:
- Người mắc bệnh tăng huyết áp hoặc bệnh thận mạn tính: Nước dùng hầm xương và súp chế biến sẵn thường chứa lượng natri đáng kể. Cần nấu nhạt, hạn chế nêm thêm muối hoặc bột nêm công nghiệp để tránh gây giữ nước và tăng gánh nặng tuần hoàn.
- Người có tiền sử tăng acid uric máu hoặc bệnh gút: Nước hầm gà đậm đặc chứa lượng purin tương đối cao, có thể kích hoạt cơn viêm khớp cấp nếu dùng quá nhiều trong thời gian ngắn.
- Người có cơ địa dị ứng thực phẩm: Cần kiểm tra kỹ các thành phần rau củ, thảo mộc hoặc gia vị cho vào nồi súp để tránh kích ứng dị ứng không mong muốn.
Khi triệu chứng cảm cúm kéo dài không giảm, sốt cao liên tục hoặc xuất hiện tình trạng khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, không nên chỉ tự điều trị tại nhà bằng các biện pháp dinh dưỡng.
Hướng dẫn nấu và sử dụng súp gà đúng cách
Để tối ưu hóa tác dụng làm dịu cơ thể và giảm viêm, việc chế biến súp gà nên tuân thủ một số nguyên tắc dinh dưỡng đơn giản:
Nên kết hợp đa dạng thịt gà cùng các loại rau củ tươi như cà rốt, hành tây, cần tây. Thử nghiệm cho thấy từng loại rau củ và thịt gà đều mang hoạt tính ức chế phản ứng viêm riêng biệt [1]. Nấu kết hợp sẽ tận dụng được tác động cộng hưởng tự nhiên từ các nguyên liệu này mà không lo ngại độc tính tế bào [1].
Hạn chế nêm nếm nhiều gia vị mặn, ưu tiên tận dụng vị ngọt tự nhiên tiết ra từ xương, thịt và rau củ hầm nhừ. Nên ăn súp khi còn ấm nóng để hơi nước bốc lên hỗ trợ làm ẩm niêm mạc mũi họng, kích thích lưu thông đường thở và bù đắp lượng dịch mất do sốt [2]. Có thể chia nhỏ lượng súp thành 2-3 bữa phụ trong ngày nếu người bệnh cảm thấy đắng miệng, chán ăn.
Súp gà không chỉ là một món ăn mang giá trị an ủi tinh thần truyền thống mà thực sự sở hữu các đặc tính sinh học hỗ trợ giảm viêm và làm nhẹ triệu chứng cảm cúm [1, 2]. Việc thưởng thức một bát súp gà nấu nhạt, giàu rau củ kết hợp nghỉ ngơi hợp lý là cách chăm sóc sức khỏe khoa học, giúp cơ thể nhanh chóng vượt qua giai đoạn ốm sốt.
