Uống cà phê là thói quen quen thuộc mỗi sáng, nhưng nỗi lo răng bị xỉn màu và ố vàng khiến nhiều người băn khoăn. Liệu thức uống yêu thích này có thực sự làm biến đổi màu sắc của nụ cười?
Uống cà phê có làm ố vàng răng thật sự không?
Cà phê thực sự có thể làm răng bị sẫm màu và tạo vết ố [1]. Nghiên cứu nha khoa xác định cà phê gây ra hiện tượng đổi màu ngoại sinh, hình thành do các hợp chất màu (chromogen) bám dính vào bề mặt men răng hoặc lớp màng thụ đắc [1].
Bên cạnh mảng bám màu nâu đen, bản thân cà phê còn mang tính axit nhẹ có khả năng khử khoáng men răng nếu tiếp xúc kéo dài [2], [3]. Khi lớp men bề mặt bị bào mòn, cấu trúc ngà răng bên dưới sẽ dần lộ ra khiến màu răng trông vàng và tối hơn [2].
Cơ chế tác động của cà phê lên men răng và ngà răng
Nhiều người cho rằng tannin là nguyên nhân chính gây bám màu, tuy nhiên các nghiên cứu được cung cấp không phân tích riêng về tannin mà tập trung vào các chromogen và tính axit của đồ uống [1], [3]. Một thử nghiệm lâm sàng trên 120 người trưởng thành ghi nhận độ pH trong nước bọt sụt giảm ngay sau khi uống cà phê [3].
Nghiên cứu này cũng chỉ ra tốc độ làm sạch tự nhiên của khoang miệng đối với cà phê kéo dài khoảng 15 phút [3]. Trong khoảng thời gian này, môi trường axit tạm thời có thể thúc đẩy nguy cơ xói mòn men răng [3].
Ở cấp độ cấu trúc sâu hơn, một nghiên cứu trên mô hình động vật năm 2018 cho thấy việc tiếp xúc với cà phê gây mất canxi và phốt pho, làm mỏng lớp men và mở rộng các ống ngà [2]. Phân tích quang phổ trong nghiên cứu này còn phát hiện sự lắng đọng của các kim loại như sắt và mangan, gây biến màu nội tại trong ngà răng [2].
Bằng chứng khoa học về mức độ xói mòn và ố màu
Một nghiên cứu in vitro năm 2008 trên răng người khẳng định việc ngâm trong cà phê làm răng tối màu rõ rệt [4]. Phép đo quang phổ cho thấy chỉ số sắc vàng tăng lên khi độ dày men răng bị mòn giảm xuống dưới 0,5 mm [4].
Năm 2016, một nghiên cứu mô phỏng khoang miệng ghi nhận cà phê gây xói mòn mạnh nhất trong số các đồ uống nóng, làm tăng độ nhám bề mặt men răng lên 29% [5]. Tuy nhiên, mức độ này vẫn thấp hơn nước ngọt có ga với độ nhám bề mặt lên tới 37% [5].
Trước đó, thí nghiệm năm 1988 trên men răng bò cho thấy cà phê gây mất khoáng bề mặt ở mức độ thấp hơn đáng kể so với nước ngọt cola hay nước cam [6]. Ngoài ra, nhiệt độ nóng của đồ uống cũng được ghi nhận là một yếu tố có thể ảnh hưởng bất lợi đến cấu trúc hydroxyapatite của men răng [7].
Hiểu lầm thường gặp khi xử lý vết ố do cà phê
Sai lầm phổ biến nhất là cố gắng chải răng thật mạnh ngay sau khi uống để tẩy sạch mảng bám. Hướng dẫn nha khoa nhấn mạnh việc chà xát răng quá mức không thể loại bỏ vết ố mà còn có nguy cơ tạo ra các tổn thương mòn cổ răng [1].
Bản chất vết ố cà phê nằm ở bề mặt ngoài của răng còn nguyên vẹn, khác biệt hoàn toàn với sâu răng [1]. Tình trạng này không phải là tổn thương vĩnh viễn và có thể được nha sĩ xử lý hiệu quả bằng các kỹ thuật làm sạch chuyên dụng hoặc đánh bóng [1].
Điều khoa học chưa làm rõ
Các tài liệu hiện có chưa cung cấp hàm lượng chi tiết của tannin trong các cách pha chế cà phê khác nhau ảnh hưởng thế nào đến tốc độ bám màu.
Phần lớn dữ liệu chi tiết về hiện tượng mỏng men răng hay lắng đọng kim loại mới được ghi nhận trên động vật hoặc ngâm mẫu răng trong phòng thí nghiệm [2], [6]. Các điều kiện này chưa phản ánh hoàn toàn cơ chế bảo vệ tự nhiên của dòng chảy nước bọt trong khoang miệng người [6], [3].
Ai nên thận trọng khi dùng cà phê?
Người có tình trạng men răng mỏng sẵn hoặc từng bị xói mòn răng nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp kéo dài với cà phê [2], [4].
Những người bị khô miệng hoặc giảm tiết nước bọt cũng cần lưu ý vì tốc độ đào thải axit và làm sạch mảng bám cà phê trong miệng sẽ chậm hơn bình thường [3].
Cách giảm thiểu nguy cơ ố vàng khi uống cà phê
Để hạn chế xói mòn và bám màu, nên duy trì thói quen vệ sinh răng miệng hợp lý sau khi dùng đồ uống có tính axit [7]. Việc súc miệng bằng nước sạch giúp rút ngắn thời gian làm sạch khoang miệng và hỗ trợ đưa pH nước bọt về mức ổn định [3].
Người dùng nên tránh chải răng thô bạo bằng bàn chải lông cứng [1]. Định kỳ đến cơ sở nha khoa để cạo vôi và đánh bóng men răng là cách an toàn để loại bỏ các mảng bám màu ngoại sinh [1], [4].
