Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 50 trên 97
Nhờ chứa hàm lượng dồi dào các hợp chất polyphenol và flavonoid, quả chà là thể hiện tiềm năng bảo vệ tế bào thần kinh và hỗ trợ cải thiện trí nhớ trong các thử nghiệm thực nghiệm bằng cách dập tắt stress oxy hóa, phục hồi hoạt tính enzyme phòng thủ và giảm thiểu tổn thương liên quan đến mảng bám amyloid-beta.
Lá chay Bắc Bộ chứa các flavonoid quý giúp ức chế tế bào lympho T, giảm các chất gây viêm và ngăn chặn hủy hoại sụn khớp. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh thảo dược này có tiềm năng hỗ trợ giảm sưng đau khớp tự nhiên, tuy nhiên người bệnh cần sử dụng thận trọng và khoa học.
Trong dân gian, nhựa cây chò nâu và một số loài cây họ Dầu thường được truyền tai về khả năng làm lành vết thương, giảm sưng đau. Tuy nhiên, các nghiên cứu dược lý hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm của nhóm thực vật này trên mô hình tế bào và động vật, đồng thời cảnh báo độc tính nhất định nếu tự ý sử dụng.
Cây chó đẻ răng cưa hỗ trợ tán sỏi thận nhờ tác dụng lợi tiểu tự nhiên, giúp làm giảm sự lắng đọng và kết tụ của các tinh thể canxi oxalat trong đường tiết niệu. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ có tác dụng hỗ trợ tống xuất cặn lắng nhỏ, không thể hòa tan sỏi lớn đã vôi hóa bền vững.
Vỏ và rễ cây Chay chứa nhiều hợp chất flavonoid có hoạt tính kháng khuẩn và chống oxy hóa rõ rệt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại chưa đủ để thay thế các biện pháp vệ sinh răng miệng hiện đại, người dùng không nên lạm dụng để tránh tổn thương niêm mạc và mòn men răng.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy tinh dầu chò nâu kháng khuẩn tốt hơn tràm gió. Các nghiên cứu in vitro quốc tế ghi nhận tinh dầu chi tràm có phổ diệt khuẩn rộng trên tụ cầu vàng, *E. coli* và nấm, trong khi dữ liệu về chò nâu vẫn còn thiếu hụt, người dùng nên cẩn trọng trước các lời đồn thổi.
Chiết xuất cây vuốt mèo (Cat's claw) chứa các hoạt chất chống oxy hóa và kháng viêm, giúp làm dịu cơn đau khớp khi vận động ở người thoái hóa khớp. Dù vậy, bằng chứng khoa học trên người còn hạn chế và thảo dược này tiềm ẩn rủi ro cho thận nếu dùng tùy tiện.
Chiết xuất hoa cúc bôi ngoài da có khả năng làm dịu ngứa, hỗ trợ phục hồi hàng rào biểu bì và giảm viêm da cơ địa mức độ nhẹ đến vừa. Một số nghiên cứu ghi nhận hoạt chất của hoa cúc có hiệu lực chống viêm tương đương hydrocortisone nồng độ thấp, nhưng thảo dược này không thể thay thế thuốc điều trị chính quy.
Chasteberry (*Vitex agnus-castus*) có khả năng hỗ trợ cải thiện mụn nội tiết vùng cằm và quai hàm thông qua cơ chế dopaminergic, giúp điều hòa prolactin, progesterone và estrogen liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên mụn trứng cá còn hạn chế, người dùng cần sử dụng đúng liều lượng khuyến cáo và thận trọng.
Nhiều người e ngại việc dùng cây vuốt mèo liều cao kéo dài có thể gây suy giảm chức năng gan và thận. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất chuẩn hóa của thảo dược này không gây hại tế bào lành, thậm chí còn giúp bảo vệ gan, thận trước độc chất và stress oxy hóa. Dù vậy, người dùng vẫn cần cẩn trọng.
Quả trinh nữ châu Âu (Chasteberry/Vitex agnus-castus) là thảo dược được y học hiện đại nghiên cứu rộng rãi để hỗ trợ cải thiện hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS). Nhờ khả năng tác động hạ nồng độ prolactin tăng cao trong máu, dược liệu này giúp xoa dịu các cơn đau đầu, giảm chướng bụng giữ nước và hạn chế trạng thái cáu gắt trước kỳ kinh.
Liều lượng cây vuốt mèo an toàn phụ thuộc vào dạng chế phẩm: dạng chiết xuất chuẩn hóa có hoạt lực sinh học mạnh hơn nhiều lần nên đòi hỏi liều dùng thấp hơn đáng kể so với bột thô. Để bảo đảm an toàn, người dùng cần kiểm tra kỹ nhãn sản phẩm và tham vấn ý kiến bác sĩ.
Uống trà hoa cúc có thể làm dịu cơn đau bụng kinh nguyên phát nhờ các hợp chất flavonoid tự nhiên giúp kháng viêm, ức chế giải phóng prostaglandin và làm giảm co bóp tử cung. Đây là giải pháp thảo mộc lành tính hỗ trợ chị em trải qua kỳ kinh nguyệt nhẹ nhàng hơn.
Quế không trực tiếp làm tan mỡ bụng mà hỗ trợ kiểm soát mỡ cơ thể gián tiếp nhờ cải thiện độ nhạy insulin và điều hòa đường huyết lúc đói. Tuy nhiên, hiệu quả lâm sàng trên người vẫn còn nhiều tranh cãi và không thể thay thế lối sống lành mạnh.
Lá cam thảo dây có thể thay thế cam thảo bắc để tạo vị ngọt thanh tự nhiên cho trà và nước giải nhiệt nhờ chứa hợp chất abrusoside ngọt gấp 30-100 lần đường mía. Tuy nhiên, hai loại cây này thuộc hai loài khác nhau với hoạt chất riêng biệt nên không thể thay thế nhau trong các bài thuốc trị bệnh.
Tinh dầu lá cam đắng chứa linalool và alpha-terpineol có hoạt tính kháng nấm mạnh trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh sản phẩm bôi ngoài da diệt sạch nấm kẽ chân. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc đặc trị.
Cây vuốt mèo chứa nhóm hoạt chất oxindole alkaloid với khả năng điều hòa miễn dịch, hỗ trợ gia tăng tế bào lympho và kích hoạt đại thực bào. Dù ghi nhận nhiều kết quả triển vọng trên tế bào, động vật và thử nghiệm lâm sàng nhỏ, người dùng vẫn cần thận trọng về liều lượng và không nên tự ý lạm dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Chiết xuất lá cam thảo dây chứa nhiều hợp chất sinh học giúp tăng hấp thu glucose ở cơ và kích thích bài tiết insulin trong các thử nghiệm tiền lâm sàng. Dù vậy, việc uống nước hãm tại nhà chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người và tuyệt đối không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người lầm tưởng rễ cam thảo dây lành tính giúp trị ho, viêm họng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy cây cam thảo dây chứa độc tố abrin phân bố ở mọi bộ phận, có thể gây hoại tử tế bào gan, suy thận cấp và biến đổi huyết học nghiêm trọng, hoàn toàn không an toàn để sử dụng.
Cam thảo Bắc (*Glycyrrhiza uralensis*) và cam thảo dây (*Abrus precatorius*) là hai loài thực vật khác nhau nhưng cùng chứa hoạt chất tạo vị ngọt glycyrrhizin. Trong khi cam thảo Bắc nổi bật với tác dụng chống co thắt và chuyển hóa qua men gan, cam thảo dây lại thể hiện hoạt tính hạ đường huyết và kháng u nhưng mang độc tính hạt cực cao.
