Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.827 bài, trang 162 trên 192
Cháo gà nóng từ lâu đã là bài thuốc dân gian quen thuộc khi cảm lạnh. Khoa học hiện đại chứng minh món ăn này thực sự giúp tăng tốc độ làm sạch dịch nhầy mũi, ức chế bạch cầu trung tính gây viêm và rút ngắn thời gian nhiễm trùng hô hấp từ 1 đến 2,5 ngày.
Geniposide và axit geniposidic trong đỗ trọng giúp bảo vệ mạch máu nhờ khả năng ức chế enzyme lipase tụy để giảm hấp thu chất béo, tương tác với protein huyết thanh và giảm thiểu gốc oxy hóa tự do. Tuy nhiên, hoạt chất này dễ bị enzym phá hủy khi phơi sấy và có thể gây độc tính nếu dùng quá liều quy định.
Catalpol, hoạt chất iridoid glycoside chủ chốt trong rễ địa hoàng, có khả năng kháng viêm mạnh mẽ nhờ ức chế các con đường truyền tín hiệu NF-kappaB, MAPK và kích hoạt thụ thể PPAR-gamma. Hoạt chất này giúp ngăn chặn sản sinh các cytokine tiền viêm nguy hiểm, bảo vệ phổi, thận, khớp và xoa dịu các cơn đau thần kinh mạn tính.
Nước yến chứa hàm lượng protein thô dồi dào, các acid amin thiết yếu và acid sialic quý giá, nhưng không phải là thần dược bồi bổ vượt trội như nhiều người lầm tưởng. Giá trị của yến phụ thuộc vào cách chế biến và hàm lượng thật, không thể thay thế một chế độ ăn cân bằng đa chất cho người ốm.
Ninh nhừ giúp phá vỡ thành tế bào giải phóng polyphenol, nhưng hãm trà hoặc xử lý nhiệt nhanh lại bảo toàn cấu trúc anthocyanin tốt hơn. Đun sôi kéo dài quá lâu sẽ làm suy giảm phân tử chống oxy hóa, vì vậy nấu vừa chín tới hoặc hãm nước sôi hạt nứt vỏ là lựa chọn tối ưu.
Tình trạng đắng miệng và chán ăn mỗi khi bị ốm thực chất là phản ứng miễn dịch tự nhiên, xảy ra khi các cytokine tiền viêm do bạch cầu tiết ra tác động trực tiếp lên chồi vị giác ở lưỡi và làm tê liệt các tín hiệu kích thích thèm ăn tại não bộ.
Nhiều người có thói quen uống viên sủi vitamin C liều cao trước chuyến đi với hy vọng ngăn ngừa cảm cúm. Tuy nhiên, các bằng chứng y học xác nhận thói quen này không giúp phòng tránh nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng, dù việc bổ sung đều đặn có thể hỗ trợ rút ngắn nhẹ thời gian mắc bệnh.
Chiết xuất hạt đậu ván (*Dolichos lablab*) cho thấy tiềm năng bảo vệ gan rõ rệt qua các nghiên cứu tiền lâm sàng nhờ khả năng hạ men gan, giảm mỡ tích tụ và chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, người dân cần nấu chín kỹ để loại trừ độc tính tự nhiên và không dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Chế độ ăn giàu carbohydrate giúp nâng cao thương số hô hấp, hỗ trợ tăng nhẹ độ bão hòa oxy máu tạm thời và cải thiện sức bền vận động. Tuy nhiên, các nghiên cứu khẳng định lượng tinh bột cao không giúp ngăn ngừa hay làm giảm triệu chứng say độ cao cấp tính.
Nghiên cứu cho thấy nạp 0,33 g/kg protein đậu răng ngựa đơn thuần không làm tăng tổng hợp sợi cơ lúc nghỉ hay sau tập kháng lực ở người trẻ. Do đó, loại đạm này chưa thể kích thích cơ bắp tương đương whey protein nếu dùng riêng lẻ mà cần phối trộn hoặc lên men chế biến để cải thiện hiệu quả.
Các hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên, đặc biệt là nhóm flavonoid trong đậu nho nhe, sở hữu khả năng hỗ trợ cải thiện chuyển hóa lipid, ức chế quá trình peroxy hóa chất béo và bảo vệ thành mạch trước nguy cơ xơ vữa động mạch thông qua nhiều cơ chế sinh hóa thực nghiệm quan trọng.
Bột đậu mèo rừng chứa Levodopa tự nhiên giúp kéo dài thời gian cải thiện vận động mà không làm tăng biến chứng loạn động so với Levodopa tổng hợp. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện còn giới hạn trên cỡ mẫu nhỏ, sinh khả dụng phụ thuộc lớn vào dạng bào chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi thuốc điều trị.
Uống men vi sinh có thể hỗ trợ giảm nguy cơ tiêu chảy khi đi du lịch, nhưng mức độ bảo vệ chỉ ở mức khiêm tốn. Hiệu quả này phụ thuộc rất lớn vào từng chủng vi sinh cụ thể chứ không thể thay thế hoàn toàn cho thói quen ăn chín uống sôi.
Đậu mèo rừng chứa hàm lượng dồi dào tiền chất L-dopa, giúp hỗ trợ phục hồi testosterone thông qua việc kích thích trục dưới đồi - tuyến yên và giảm prolactin ở nam giới suy giảm sinh sản. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc chặt chẽ vào liều lượng và việc lạm dụng quá mức có thể gây tổn thương ngược cho tinh hoàn.
Nhiều người tin rằng uống giấm táo trước khi ăn bánh trung thu sẽ giúp "cản đường", ngăn hấp thu calo. Tuy nhiên, khoa học chứng minh axit axetic chỉ làm chậm quá trình tiêu hóa và làm dịu phản ứng đường huyết, chứ không hề ngăn chặn đường ngấm vào cơ thể.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước đậu ma để giải độc và làm mát gan, song y học hiện đại chỉ ra rằng dù chiết xuất chứa các hoạt chất chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan rất hứa hẹn trên động vật, nước sắc thô không thể thay thế thuốc điều trị hay xóa bỏ tác hại do lối sống thiếu lành mạnh gây ra.
Đảng sâm bắc được y học cổ truyền dùng bồi bổ và nâng cao sức đề kháng, nhưng khoa học hiện đại chưa ghi nhận bằng chứng lâm sàng trực tiếp về việc kích hoạt lympho T hay kháng thể ở người già. Thảo dược này chủ yếu hỗ trợ miễn dịch gián tiếp nhờ chống lão hóa, phục hồi chuyển hóa và bảo vệ các cơ quan tuyến đầu.
Nước chanh có thể hỗ trợ giảm và làm chậm đỉnh tăng đường huyết sau bữa ăn giàu tinh bột nhờ cơ chế axit hóa làm ức chế men tiêu hóa amylase trong nước bọt. Tuy nhiên, thức uống này không phải thần dược hóa giải lượng calo khổng lồ từ bánh chưng hay đồ ngọt ngày Tết.
Nhiều người chọn nước ngọt không đường dịp Tết để tránh tăng cân, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột, giảm tính đa dạng vi sinh và ảnh hưởng đến chuyển hóa đường. Dùng quá mức vẫn tiềm ẩn nguy cơ cho hệ tiêu hóa.
Tinh dầu đàn hương trắng (*Santalum album*) sở hữu khả năng kháng khuẩn, kháng nấm nhờ chứa hàm lượng lớn hoạt chất sesquiterpene alcohol, đặc biệt là alpha-santalol. Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận loại tinh dầu này có hoạt tính ức chế vi khuẩn Gram dương, vi khuẩn Gram âm và các loại nấm men chi *Candida*.
