Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.820 bài, trang 8 trên 191
Gambogic acid chiết xuất từ nhựa cây đằng hoàng cho thấy khả năng ức chế và kích hoạt quá trình tự chết của nhiều dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu thô để thay thế điều trị chuẩn.
Nhờ chứa hàm lượng tinh bột kháng và chất xơ dồi dào, đậu đen có chỉ số đường huyết (GI) thấp, giúp làm chậm hấp thu carbohydrate và giảm đỉnh đường huyết sau ăn. Tuy nhiên, đậu đen không thể thay thế thuốc điều trị và hiện chưa có bằng chứng trực tiếp chứng minh loại hạt này giúp hạ chỉ số HbA1c.
Đậu răng ngựa là nguồn tự nhiên giàu L-dopa có khả năng cải thiện triệu chứng vận động ở người bệnh Parkinson. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo việc tự ý sử dụng loại đậu này tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường do hàm lượng hoạt chất biến thiên mạnh và dễ gây tác dụng phụ quá liều nghiêm trọng.
Hạt đậu mèo rừng chứa 4% đến 6% L-DOPA tự nhiên, hoạt chất chính trong thuốc điều trị Parkinson tiêu chuẩn vàng. Dù các thử nghiệm lâm sàng cho thấy tiềm năng cải thiện triệu chứng vận động, số lượng bằng chứng hiện còn hạn chế và việc tự ý dùng chung với thuốc kê đơn có thể gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng.
Đảm phàn (đồng sunfat) có khả năng kháng khuẩn và diệt nấm mạnh trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, việc tự ý bôi khoáng chất này lên vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc tế bào và hấp thu ion đồng qua da bị tổn thương vào máu, gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Đậu nho nhe chứa tinh bột kháng và polyphenol có khả năng ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate, hỗ trợ làm chậm hấp thu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hạ đường huyết hiện nay chủ yếu ghi nhận ở mô hình động vật và ống nghiệm; người bệnh không nên dùng đậu để thay thế thuốc điều trị.
Đậu xanh giàu chất chống oxy hóa và phytosterol giúp cải thiện mỡ máu trên động vật, nhưng bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn hạn chế. Thử nghiệm trên người trung niên cho thấy protein đậu xanh giúp cải thiện chức năng nội mô và kháng viêm, chứ không thể thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận dịch chiết đậu biếc giúp tăng acetylcholine và cải thiện khả năng ghi nhớ trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa từng được chứng minh trên người qua các thử nghiệm lâm sàng, người dùng không nên kỳ vọng trà hoa đậu biếc có thể chữa suy giảm trí nhớ.
Anethole trong đại hồi được Dược điển Châu Âu ghi nhận có tác dụng chống co thắt cơ trơn, đồng thời các nghiên cứu thực nghiệm chứng minh khả năng kháng viêm và kháng khuẩn. Dù hỗ trợ giảm đầy hơi và co thắt nhẹ hiệu quả khi dùng làm gia vị, người dân không nên lạm dụng tinh dầu đậm đặc và cần tránh nhầm lẫn với loài hồi độc.
Chiết xuất lá và hạt đậu chiều chứa các axit amin như phenylalanine, leucine cùng chất chống oxy hóa giúp ức chế hồng cầu biến dạng trong thử nghiệm tiền lâm sàng. Ở người bệnh, chế phẩm từ đậu chiều bước đầu cho thấy hiệu quả giảm nhẹ cơn đau và bảo vệ gan, nhưng đây không phải thuốc chữa khỏi hoàn toàn căn bệnh di truyền này.
Nhiều thông tin đồn đoán chiết xuất từ cây đậu mỏ giúp ngăn ngừa loãng xương và kích thích nguyên bào xương. Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm hiện hành cho thấy thảo dược này chủ yếu được nghiên cứu về hoạt tính diệt tinh trùng, chưa có đủ dữ liệu khoa học khẳng định công dụng tái tạo xương hay phòng ngừa loãng xương ở người.
Ăn đậu phụ hằng ngày có thể hỗ trợ giảm nhẹ cholesterol toàn phần và mỡ máu "xấu" LDL từ 3% đến 6% khi dùng thay thế đạm động vật. Lợi ích bảo vệ tim mạch của món ăn này đến từ đạm thực vật, hợp chất isoflavone và việc cắt giảm chất béo bão hòa từ thịt.
Bột đậu khấu được nhiều người dùng để hỗ trợ hạ đường huyết. Dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng cho thấy dùng 3 g đậu khấu mỗi ngày có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng kháng insulin và chỉ số HbA1c, nhưng không làm giảm đường huyết lúc đói và không thể thay thế thuốc điều trị y khoa.
Bạch đậu khấu chứa lượng tinh dầu dồi dào giàu 1,8-cineol, giúp kích thích tiết dịch vị và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên mô hình động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất hạn chế. Bạn chỉ nên dùng lượng vừa phải như gia vị hỗ trợ, tránh đun nấu quá lâu làm mất tinh dầu.
Nhiều nghiên cứu và phân tích gộp cho thấy ăn khoảng 130 gam đậu lăng hoặc đậu đỗ nấu chín mỗi ngày giúp giảm khiêm tốn cholesterol toàn phần và LDL-C (khoảng 0,17 đến 0,21 mmol/L). Đây là giải pháp dinh dưỡng lành mạnh hỗ trợ tim mạch nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị bằng thuốc.
Chất kháng dinh dưỡng như phytate và lectin trong đậu Hà Lan không đáng lo ngại với sức khỏe nếu được nấu chín và dùng trong khẩu phần cân bằng. Đậu Hà Lan xanh có lượng phytate thấp, mức hấp thu kẽm đạt mức trung bình, nhiệt độ chế biến sẽ vô hiệu hóa hoạt tính sinh học của lectin.
Đại phúc bì (vỏ quả cau) là vị thuốc cổ truyền quen thuộc để trị đầy trướng bụng và khó tiêu. Các bằng chứng khoa học thực nghiệm bước đầu cho thấy chiết xuất vỏ cau có thể kích thích co bóp cơ trơn tiêu hóa qua thụ thể muscarinic, tuy nhiên dữ liệu hiện tại hầu như mới dừng lại trên mô hình động vật cô lập.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt chất cajanin từ vỏ quả đậu ván dại (*Canavalia lineata*) có khả năng ức chế các chất gây viêm trên dòng tế bào đại thực bào chuột. Tuy nhiên, bằng chứng mới chỉ dừng ở mức thử nghiệm in vitro, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và loài cây này tiềm ẩn nguy cơ gây chết thai.
Đại bi lá lượn (*Blumea lacera*) được y học cổ truyền dùng để trị viêm nhiễm và rối loạn tiêu hóa. Bằng chứng hiện nay xác nhận dịch chiết có hoạt tính kháng viêm và bảo vệ mô ruột trên mô hình động vật thí nghiệm, song vẫn thiếu hoàn toàn thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều người dùng nước đảng sâm để hồi phục thể lực, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy các polysaccharide quý trong dược liệu này mới chỉ thể hiện tiềm năng phục hồi năng lượng ty thể và điều hòa miễn dịch trên tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm khẳng định trên người.
