Ăn ngoài hàng quán thường xuyên làm tăng lượng calo nạp vào cơ thể, dễ dẫn đến thừa cân [3, 7]. Để duy trì chế độ ăn lành mạnh khi ăn ngoài, người ăn cần thay đổi hành vi chọn món, chủ động giảm béo, giảm đường và kiểm soát khẩu phần dựa trên các bằng chứng can thiệp dinh dưỡng thực tế [2, 8].

Lưu ý: Dữ liệu khoa học hiện có chủ yếu đánh giá hành vi gọi món tại các nhà hàng, chuỗi thức ăn nhanh ở nước ngoài; chưa có nghiên cứu riêng trên các quán ăn bình dân tại Việt Nam [1, 2, 7].

Bằng chứng khoa học về hành vi ăn ngoài hàng quán

Nghiên cứu tổng quan trên 27 can thiệp tại nhà hàng ghi nhận việc ăn ngoài liên quan trực tiếp đến mức nạp năng lượng cao [1]. Can thiệp cung cấp thông tin dinh dưỡng tại điểm mua kết hợp tăng lựa chọn món lành mạnh đạt mức bằng chứng đủ để thay đổi hành vi khách [1].

Nghiên cứu tại 10 nhà hàng dịch vụ bàn ghi nhận phần lớn thực khách quyết định món trước khi đến quán, đặc biệt ở nhóm đi ăn từ 1 lần mỗi tháng trở lên [2]. Khoảng một phần ba trẻ em chia sẻ suất ăn của người lớn [2].

Thử nghiệm tại 4 nhà hàng độc lập dùng biển báo nhỏ đặt trên bàn gợi ý đổi cách chế biến (như nướng thay vì chiên) và giảm khẩu phần [3]. Kết quả 67% đến 71% khách chú ý biển báo; 34% trong số đó xác nhận bị ảnh hưởng tích cực tới quyết định gọi món [3].

5 lưu ý thực tế khi ăn ngoài hàng quán

  • Yêu cầu thay đổi cách chế biến: Chủ động đề nghị luộc, hấp hoặc nướng thay vì chiên rán ngập dầu để giảm chất béo [3].
  • Giảm khẩu phần hoặc chia sẻ suất ăn: Đề nghị quán giảm bớt lượng thức ăn trên đĩa hoặc chia sẻ món ăn với người đi cùng để tránh dư thừa năng lượng [3, 8].
  • Quyết định món trước khi tới quán: Tránh gọi món theo cảm tính hoặc theo quán tính quen thuộc vì các món phổ biến nhiều dầu mỡ rất dễ thành thói quen khó bỏ [3, 5].
  • Nhận diện bẫy thức ăn nhiều đường và béo: Thức ăn nhanh giàu chất béo và đường kích thích cảm giác thèm ăn cả về mặt sinh học lẫn tâm lý [4]. Cần tỉnh táo trước các chiến dịch tiếp thị phần ăn cỡ lớn [4].
  • Tìm kiếm thông tin dinh dưỡng và món lành mạnh: Tận dụng biển báo, thông tin tại quầy hoặc thực đơn dinh dưỡng nếu quán có cung cấp để đưa ra lựa chọn kiểm soát calo tốt hơn [6, 7].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu chưa phân tích thành phần cụ thể của các loại nước sốt, gia vị hay hàm lượng dầu mỡ trong các món ăn đường phố, quán ăn bình dân cụ thể [1, 7]. Nghiên cứu cũng chưa xác định liệu việc cắt giảm lượng sốt ngọt tại bàn có làm thay đổi tổng thể các chỉ số sức khỏe dài hạn của người ăn ngoài hay không [2, 4].

Hiểu lầm thường gặp

Nhiều người tin rằng chỉ cần vào quán là sẽ tự động chọn được món tốt cho sức khỏe mà không cần chuẩn bị trước. Thực tế, thói quen gọi các món quen thuộc giàu năng lượng như burger hay bánh ngọt có tính lặp lại rất cao và rất khó phá vỡ nếu không có kế hoạch rõ ràng [5]. Việc có sẵn lựa chọn lành mạnh đôi khi vẫn bị thói quen cũ lấn át [5].

Ai nên thận trọng?

Người có nguy cơ béo phì, người cần kiểm soát đường huyết hoặc bệnh tim mạch cần đặc biệt cẩn trọng với các món ăn nhanh nhiều dầu mỡ và đồ uống ngọt tại hàng quán [2, 3]. Nhóm đối tượng này nên ưu tiên tự chuẩn bị bữa ăn tại nhà khi có thể hoặc nhờ người thân hỗ trợ kiểm soát việc chọn món khi đi ăn cùng [4].

Cách áp dụng thực tế

Khi gọi đồ ăn tại quán, hãy trao đổi trực tiếp với nhân viên phục vụ để yêu cầu điều chỉnh món: hạn chế chan thêm nước sốt, không rưới thêm mỡ hành, chọn món luộc thay vì món xào chiên [3]. Nếu khẩu phần quá lớn, hãy chủ động chia đôi phần ăn để san sẻ hoặc mang về, tránh ăn hết theo quán tính [3, 8].