Nhiều người bệnh tiểu đường thường thêm nấm mèo vào bữa ăn với hy vọng kiểm soát tình trạng tăng đường huyết. Tuy nhiên, liệu loại thực phẩm này có thực sự giúp hạ đường huyết sau bữa ăn như lời đồn hay không?

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh ăn nấm mèo giúp hạ đường huyết sau bữa ăn. Các dữ liệu khoa học ghi nhận tác dụng kiểm soát đường huyết hiện chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và trên động vật, sử dụng dịch chiết polysaccharide tinh chế chứ không phải món nấm mèo nguyên bản.

Thực trạng kiểm soát đường huyết sau bữa ăn

Kiểm soát đường huyết sau ăn là thách thức lớn đối với người bệnh tiểu đường type 2. Một khảo sát trên 3.284 bệnh nhân tại Ý cho thấy 84% người bệnh từng ghi nhận ít nhất một lần mức đường huyết sau ăn vượt ngưỡng 8,89 mmol/l (160 mg/dl) [1]. Ngay cả trong nhóm bệnh nhân được đánh giá là kiểm soát chuyển hóa tốt, 38% vẫn có trên 40% số lần đo đường huyết sau ăn vượt mức 8,89 mmol/l [1].

Đáp ứng đường huyết sau ăn còn chịu ảnh hưởng bởi yếu tố chủng tộc. Nghiên cứu so sánh giữa 27 người châu Á và 73 người da trắng cho thấy diện tích dưới đường cong nồng độ glucose (iAUC) sau ăn ở người châu Á cao hơn lần lượt 29% sau khi uống nước đường và 63% sau khi ăn ngũ cốc [2]. Chỉ số đường huyết của cùng một loại ngũ cốc ở nhóm người châu Á đo được là 77, trong khi ở nhóm người da trắng là 61 [2].

Nghiên cứu chiết xuất nấm mèo trong ống nghiệm

Nghiên cứu công bố năm 2019 đã phân lập các polysaccharide từ nấm mèo (A. auricula-judae) và tạo ra dạng polysaccharide thủy phân bằng acid [3]. Thử nghiệm ghi nhận cả hai dạng chiết xuất ở nồng độ 0,5 mg/mL và 0,2 mg/mL đều ức chế sự hình thành các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) [3].

Ở cấp độ tế bào, dạng polysaccharide thủy phân ở nồng độ 0,5 mg/mL làm tăng mức tiêu thụ glucose của tế bào gan HepG2 thêm 24,4% sau 24 giờ [3]. Đồng thời, chiết xuất này giúp kéo dài 32,9% tuổi thọ của giun Caenorhabditis elegans trong điều kiện căng thẳng do đường cao [3].

Hiệu quả của polysaccharide nấm mèo trên động vật

Một nghiên cứu năm 2024 khảo sát tác động của dịch thủy phân acid polysaccharide từ nấm mèo trên chuột mắc tiểu đường do tiêm streptozotocin [4]. Chuột được cho uống dịch chiết với các liều 100, 200 và 300 mg/kg thể trọng mỗi ngày trong 8 tuần liên tục [4].

Kết quả cho thấy liều 100 mg/kg thể trọng mang lại hiệu quả can thiệp tốt nhất [4]. Sau 8 tuần, chiết xuất giúp giảm đường huyết động và mỡ máu, thúc đẩy tiết GLP-1 cùng insulin, đồng thời cải thiện độ nhạy insulin ở chuột tiểu đường [4]. Phân tích cấu trúc cho thấy dịch thủy phân này gồm mannose, xylose, acid glucuronic và glucose [4].

Khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thực tế

Các kết quả khả quan trên đều đến từ các hợp chất polysaccharide được tách chiết qua nhiều bước kiềm hóa, loại protein và thủy phân bằng acid trong phòng thí nghiệm [3] [4]. Quá trình nấu nướng và tiêu hóa nấm mèo thông thường trong bữa ăn không tạo ra dịch chiết có nồng độ tương đương.

Các trích đoạn nghiên cứu hiện có chưa cung cấp bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động trực tiếp của việc ăn nấm mèo đối với chỉ số đường huyết sau bữa ăn ở người. Người bệnh không thể suy diễn từ kết quả trên tế bào HepG2 hay chuột thí nghiệm sang hiệu quả điều trị thực tế.

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa giải đáp

Các tài liệu khoa học hiện chưa trả lời được các vấn đề thực tế sau:

  • Ăn bao nhiêu nấm mèo trong bữa ăn thì có tác động lên chỉ số đường huyết.
  • Nấm mèo chế biến dạng thực phẩm thông thường có giữ được hoạt tính như dạng thủy phân trong phòng thí nghiệm hay không.
  • Sự tương tác giữa nấm mèo và các thuốc hạ đường huyết khi dùng chung trong thời gian dài.

Ai nên thận trọng khi kiểm soát đường huyết sau ăn?

Người đang điều trị tiểu đường bằng thuốc không nên tự ý ngưng thuốc hoặc giảm liều để thay thế bằng nấm mèo. Hiện tượng tăng đường huyết sau ăn có thể xuất hiện âm thầm ngay cả khi người bệnh cảm thấy ổn định [1].

Người lớn tuổi, người mắc bệnh tiểu đường lâu năm hoặc người đang dùng thuốc nhóm sulfonylurea cần theo dõi đường huyết sau ăn chặt chẽ hơn vì đây là những nhóm có nguy cơ dao động đường huyết lớn [1]. Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống hỗ trợ điều trị cần được trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.

Gợi ý sử dụng nấm mèo trong bữa ăn

Nấm mèo là thực phẩm quen thuộc, có thể dùng bổ sung vào các món xào, súp hoặc canh để làm phong phú bữa ăn gia đình. Bạn nên xem nấm mèo như một loại rau củ thông thường, ăn với lượng vừa phải và phối hợp đa dạng thực phẩm. Không nên xem nấm mèo là bài thuốc hạ đường huyết hay dùng thay thế phác đồ điều trị y khoa.

Chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận ăn nấm mèo giúp hạ đường huyết sau bữa ăn ở người. Các đặc tính hỗ trợ chuyển hóa glucose mới chỉ được ghi nhận trên tế bào và động vật qua dịch chiết tinh chế. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và duy trì lối sống khoa học thay vì kỳ vọng vào một loại thực phẩm đơn lẻ.