Thói quen nêm mặn và sử dụng nhiều gia vị chứa muối rất phổ biến trong bữa ăn hằng ngày. Nhiều người bắt đầu kế hoạch ăn nhạt thường thắc mắc lượng muối tối đa được phép dùng mỗi ngày là bao nhiêu để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Các thử nghiệm lâm sàng khẳng định việc hạn chế natri giúp hạ huyết áp rõ rệt trên nhiều nhóm đối tượng [1]. Tuy nhiên, các nghiên cứu được cung cấp không nêu mức giới hạn tối đa cụ thể của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay cách quy đổi sang thìa muối, thìa nước mắm, mà tập trung đo lường hiệu quả dựa trên lượng natri cắt giảm [1].

Cơ chế tác động của việc giảm natri lên huyết áp

Mối liên hệ giữa natri khẩu phần và huyết áp là mối quan hệ phụ thuộc liều lượng [2]. Khi lượng natri bài tiết qua nước tiểu giảm đi, mức huyết áp của cơ thể cũng giảm theo tương ứng [1].

Mức độ đáp ứng huyết áp với việc cắt giảm muối có sự khác nhau giữa các cá nhân [2]. Mức độ này bị biến đổi bởi các yếu tố như độ tuổi, chủng tộc, trọng lượng cơ thể và mức huyết áp ban đầu [2]. Trung bình, việc giảm 100 mmol natri bài tiết qua nước tiểu liên quan đến mức hạ khoảng 3 mm Hg huyết áp tâm thu và 2 mm Hg huyết áp tâm trương [2].

Bằng chứng hạ huyết áp từ các thử nghiệm lâm sàng

Một phân tích gộp năm 1996 trên 56 thử nghiệm lâm sàng cho thấy giảm 100 mmol natri mỗi ngày giúp giảm huyết áp tâm thu 3,7 mm Hg ở người tăng huyết áp [1]. Ở người có huyết áp bình thường, mức giảm huyết áp tâm thu là 1,0 mm Hg [1]. Hiệu quả hạ áp ghi nhận cao hơn ở các thử nghiệm trên người cao tuổi có tăng huyết áp [1].

Một tổng quan năm 1997 phân tích 32 thử nghiệm lâm sàng có đối chứng với 2.635 đối tượng tham gia [3]. Kết quả ghi nhận mức giảm huyết áp sau can thiệp hạ natri ở nhóm tăng huyết áp là 4,8 mm Hg tâm thu và 2,5 mm Hg tâm trương [3]. Ở nhóm huyết áp bình thường, mức hạ tương ứng là 1,9 mm Hg tâm thu và 1,1 mm Hg tâm trương [3].

Nghiên cứu DASH-Sodium năm 2001 trên 412 người trưởng thành đã đánh giá ba mức tiêu thụ natri gồm 50, 100 và 150 mmol/ngày [4]. Kết quả chỉ ra việc giảm natri giúp hạ huyết áp ở mọi phân nhóm, đạt mức giảm lớn nhất khi kết hợp với chế độ ăn DASH [4]. Trong nhóm không tăng huyết áp ăn theo chế độ đối chứng, việc giảm lượng natri giúp hạ huyết áp 7,0/3,8 mm Hg ở người trên 45 tuổi [4].

Nghiên cứu Hypertension Prevention Trial theo dõi 841 người trong 3 năm cũng cho thấy can thiệp dinh dưỡng giảm natri giúp giảm xuất hiện các biến cố tăng huyết áp [5]. Việc duy trì giảm natri dài hạn góp phần kiểm soát huyết áp ổn định [5].

Giảm nguy cơ mắc biến cố tim mạch

Chế độ ăn nhiều natri làm gia tăng áp lực máu và tạo gánh nặng lớn lên hệ tim mạch cùng thận [2]. Giảm tiêu thụ natri mang lại hiệu quả trực tiếp trong việc phòng ngừa các bệnh lý nguy hiểm này [6].

Một nghiên cứu mô hình hóa năm 2008 ước tính việc giảm 1.840 mg natri mỗi ngày có thể ngăn ngừa 11.550 biến cố bệnh tim mạch mỗi năm tại Canada [7]. Khi mức giảm natri dao động từ 1.200 mg đến 2.400 mg mỗi ngày, số biến cố tim mạch phòng ngừa được ước tính từ 8.300 đến 16.800 ca mỗi năm [7]. Các chương trình can thiệp giảm natri trong cộng đồng được đánh giá là mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe chung [6].

Ai nên thận trọng khi kiểm soát lượng muối?

Người mắc bệnh tăng huyết áp, người cao tuổi và người có bệnh lý đi kèm như bệnh thận mạn tính cần đặc biệt chú ý đến khẩu phần natri [6]. Nhóm đối tượng này có phản ứng huyết áp nhạy cảm hơn trước lượng natri tiêu thụ [6].

Tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng cho thấy việc giảm natri trong phạm vi nghiên cứu không gây ra mối nguy hại nào về mặt an toàn [3]. Dù vậy, người đang điều trị bệnh lý mạn tính hoặc đang dùng thuốc kiểm soát huyết áp nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi đột ngột chế độ ăn [8].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp con số giới hạn natri tối đa mỗi ngày của WHO. Do đó, chưa có mốc khuyến nghị chính thức nào từ các tài liệu này để làm căn cứ áp dụng mức trần cụ thể.

Các nghiên cứu cũng không có số liệu quy đổi lượng natri thành đơn vị đo lường gia vị thông dụng như thìa cà phê muối hay thìa canh nước mắm. Rào cản tâm lý và hành vi khiến việc duy trì chế độ ăn nhạt kéo dài gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi thêm các nghiên cứu can thiệp giáo dục hành vi [8].

Cách áp dụng thực tế để bắt đầu ăn nhạt

Người muốn ăn nhạt nên chủ động giảm dần lượng muối và các gia vị mặn khi nấu nướng. Việc giảm từ từ giúp vị giác có thời gian thích nghi mà không gây cảm giác khó ăn [8].

Hạn chế sử dụng thực phẩm chế biến sẵn vì đây là nguồn bổ sung lượng natri rất lớn trong chế độ ăn hiện đại [6]. Nên kết hợp việc giảm muối với chế độ dinh dưỡng giàu rau củ quả và duy trì cân nặng hợp lý để tối ưu hóa sức khỏe tim mạch [5], [4].