Nhiều người bệnh sau can thiệp mạch vành băn khoăn liệu có được tiếp tục uống trà hoặc cà phê hay không. Thói quen tiêu thụ caffeine hàng ngày tạo ra lo ngại về nguy cơ tăng nhịp tim và ảnh hưởng xấu đến mạch máu đã can thiệp.

Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp nào chứng minh độ an toàn hay xác định ngưỡng tiêu thụ caffeine cho người đặt stent mạch vành. Toàn bộ các nghiên cứu được cung cấp chỉ tập trung vào kỹ thuật, độ an toàn thủ thuật và kết quả phục hồi mạch máu của phương pháp can thiệp, hoàn toàn không có dữ liệu thử nghiệm về việc dùng caffeine.

Nghiên cứu lâm sàng về can thiệp đặt stent mạch vành

Thủ thuật can thiệp mạch vành qua da đã được chứng minh hiệu quả qua nhiều thử nghiệm lâm sàng độc lập. Một nghiên cứu tiến cứu trên 212 bệnh nhân bệnh động mạch vành cho thấy thủ thuật đặt stent đạt tỷ lệ thành công chung 97,6% [1]. Trong nghiên cứu này, 81% người bệnh nhận stent phủ thuốc và 19% nhận stent kim loại thường [1]. Tỷ lệ tử vong nội viện là 1,9%, đều thuộc nhóm sốc tim do nhồi máu cơ tim cấp có ST chênh lên [1].

Một thử nghiệm ngẫu nhiên so sánh kỹ thuật đặt stent trực tiếp với nong bóng trước đó trên bệnh nhân dưới 76 tuổi [2]. Nhóm đặt stent trực tiếp đạt tỷ lệ thành công 97,5% ở 192 trên 197 bệnh nhân [2]. Nhóm có nong bóng trước đạt tỷ lệ thành công 99% ở 197 trên 199 bệnh nhân [2]. Cả hai nhóm đều không ghi nhận biến cố tim mạch lớn hoặc huyết khối stent nội viện sau 30 ngày theo dõi [2].

Hiệu quả can thiệp trên các nhóm bệnh cảnh khác nhau

Can thiệp mạch vành cho thấy tính khả thi cao trên cả bệnh cảnh cấp tính lẫn mạn tính. Một nghiên cứu trên 116 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp có ST chênh lên ghi nhận 89 người được đặt ít nhất một stent mạch vành [3]. Kết quả chụp mạch sau can thiệp đạt lưu thông tối ưu ở đại đa số tổn thương được đặt stent [3].

Nghiên cứu so sánh 74 bệnh nhân có hội chứng vành cấp không ổn định với 31 bệnh nhân có hội chứng vành ổn định [4]. Tỷ lệ nhồi máu cơ tim cấp không sóng Q trong giai đoạn nằm viện ở hai nhóm lần lượt là 1,4% và 3,2% [4]. Sau thời gian theo dõi trung bình 11,2 tháng, tỷ lệ biến cố gộp tương đương giữa hai nhóm, lần lượt là 5,7% và 6,9% [4].

Bên cạnh đó, thủ thuật can thiệp ngoại trú và xuất viện trong ngày cũng được đánh giá trên 546 bệnh nhân can thiệp mạch vành [5]. Tỷ lệ biến chứng đường vào ở nhóm này chỉ chiếm 0,6% và tắc huyết khối cấp chỉ xảy ra ở mức 0,4% [5]. Kỹ thuật dùng stent tạm thời cũng được thử nghiệm thành công ở 8 bệnh nhân bóc tách mạch vành sau nong bóng với thời gian lưu stent trung bình 85 phút nhằm vãn hồi dòng chảy [6]. Đối với bệnh nhân tổn thương phức tạp kèm hẹp động mạch dưới đòn, việc can thiệp phối hợp qua đường động mạch quay đã giúp thực hiện thành công đặt stent mạch vành cho 36 trường hợp [7].

Chất lượng sống và triệu chứng sau can thiệp

Vấn đề kiểm soát triệu chứng sau can thiệp mạch vành được ghi nhận qua khảo sát theo dõi dài hạn. Nghiên cứu Stent Restenosis Study khảo sát 160 bệnh nhân sau thời gian can thiệp từ 6 đến 18 tháng [8]. Nhóm đặt stent báo cáo mức độ đau thể xác ít hơn rõ rệt so với nhóm chỉ nong bóng đơn thuần [8]. Sau trung bình 456 ngày theo dõi, khoảng 60% bệnh nhân ở cả hai nhóm đều không còn triệu chứng tim mạch [8].

Tỷ lệ tái hẹp và huyết khối vẫn là yếu tố cần theo dõi sát sao sau thủ thuật. Theo dõi ở nhóm dùng stent kim loại thường ghi nhận tỷ lệ tái hẹp trong stent là 6,3% và biến cố huyết khối bán cấp là 0,4% [1].

Điều chưa biết: Khoảng trống về nồng độ caffeine

Các trích đoạn nghiên cứu hiện có hoàn toàn không cung cấp dữ liệu nào để trả lời các câu hỏi sau:

  • Caffeine có làm tăng nguy cơ co thắt mạch, huyết khối stent hay rối loạn nhịp ở người can thiệp mạch vành hay không.
  • Giới hạn nồng độ caffeine hàng ngày bao nhiêu là an toàn cho bệnh nhân sau đặt stent.
  • Caffeine có tương tác bất lợi với các thuốc tim mạch thiết yếu sau can thiệp (như thuốc kháng kết tập tiểu cầu) hay không.

Do thiếu hụt hoàn toàn bằng chứng thử nghiệm, không có cơ sở khoa học để xác lập liều lượng an toàn của caffeine từ các tài liệu trên.

Ai nên thận trọng?

Người bệnh sau can thiệp đặt stent mạch vành cần đặc biệt thận trọng với mọi chất kích thích, bao gồm caffeine:

  • Người từng bị biến cố nhồi máu cơ tim cấp hoặc sốc tim [1].
  • Người mắc kèm các bệnh nền phức tạp như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu [1].
  • Người có nguy cơ cao gặp biến cố tim mạch muộn hoặc tái hẹp stent [4].

Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống và sử dụng chất kích thích cần có ý kiến đánh giá trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Lời khuyên thực tế

Bệnh nhân đã đặt stent mạch vành không nên tự ý áp dụng các mức giới hạn caffeine truyền miệng. Hiện chưa có khuyến cáo nồng độ chuẩn cho đối tượng này từ dữ liệu nghiên cứu sẵn có.

Người bệnh nên trao đổi chi tiết với bác sĩ điều trị về lượng cà phê hoặc trà dự định uống mỗi ngày. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như hồi hộp, tim đập nhanh, đau ngực hay khó thở, cần ngừng ngay đồ uống chứa chất kích thích và đến cơ sở y tế kiểm tra.

Kết luận

Các nghiên cứu lâm sàng khẳng định can thiệp đặt stent mạch vành có tỷ lệ thành công cao và cải thiện chất lượng sống tốt [1, 8]. Tuy nhiên, dữ liệu về độ an toàn và giới hạn nồng độ caffeine cho nhóm bệnh nhân này vẫn chưa được nghiên cứu trong các tài liệu hiện có. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn tim mạch lâu dài.