Nhiều vận động viên tìm đến chế độ ăn keto nhằm mục tiêu giảm mỡ thừa và tối ưu hóa cân nặng để nâng cao sự nhanh nhẹn. Tuy nhiên, các môn thể thao đòi hỏi vận động ngắt quãng, bứt tốc và đổi hướng liên tục như bóng đá lại đặt ra những yêu cầu năng lượng rất khác biệt.

Các thử nghiệm can thiệp trên cầu thủ cho thấy keto hỗ trợ giảm mỡ mà không làm teo cơ bắp, nhưng không mang lại lợi thế vượt trội về hiệu suất thi đấu thực tế [1]. Ngược lại, dữ liệu tổng quan và thử nghiệm GPS chỉ ra chế độ ăn giàu carbohydrate vẫn là nền tảng tối ưu để duy trì tốc độ bứt phá và làm chậm mệt mỏi [2], [3].

Chế độ ăn keto ảnh hưởng thế nào đến cầu thủ bóng đá?

Bóng đá yêu cầu cầu thủ liên tục thực hiện các pha chạy nước rút, tranh chấp và chuyển hướng ở cường độ cao. Một đánh giá tổng quan công bố năm 2023 nhấn mạnh chế độ ăn keto kích thích cơ thể oxy hóa chất béo để tái tạo ATP, nhưng không mang lại lợi ích nào cho hiệu suất vận động của các cá nhân được rèn luyện thể lực [3].

Cũng theo đánh giá trên, trong giai đoạn tập luyện tăng cường độ, thành tích thi đấu bị suy giảm rõ rệt khi vận động viên áp dụng chế độ keto [3]. Ngược lại, việc duy trì lượng carbohydrate cao giúp duy trì ổn định hiệu suất tập luyện và thích ứng thể lực [3]. Ở các bài kiểm tra kiệt sức trên vận động viên sức bền, chế độ keto trong 10 tuần thậm chí làm giảm thời gian đến lúc kiệt sức trung bình khoảng 2 phút và giảm công suất đỉnh 18 W [4].

Hiệu suất thi đấu: Carbohydrate vượt trội trong các pha bứt tốc

Nhu cầu chuyển hóa năng lượng kỵ khí trong bóng đá đòi hỏi nguồn glycogen dồi dào. Nghiên cứu năm 2023 trên 22 cầu thủ giải Vô địch Quốc gia Iran cho thấy nhóm nạp carbohydrate (sau 3 ngày hạ carb xuống 1,5 g/kg/ngày rồi tăng lên 7,5 g/kg/ngày vào ngày thi đấu) có quãng đường chạy, tốc độ tối đa và số lần chạy nước rút lặp lại cao hơn đáng kể so với nhóm ăn lượng carb duy trì 5-6 g/kg/ngày [2]. Nhóm nạp đủ carbohydrate cũng ghi nhận tải trọng vận động thấp hơn và ít mệt mỏi hơn trong trận đấu [2].

Bên cạnh đó, việc nạp đủ carbohydrate trước và trong trận đấu giúp làm chậm sự xuất hiện của trạng thái mệt mỏi thể chất lẫn tinh thần [5]. Trạng thái mệt mỏi kéo theo sự suy giảm chất lượng xử lý bóng và kỹ thuật chuyên môn ở các thời điểm then chốt [5]. Đáng chú ý, khảo sát trên 21 cầu thủ bán chuyên cho thấy khẩu phần ăn thông thường vốn đã thiếu hụt carbohydrate (chỉ đạt 328 g so với mức khuyến nghị 371-540 g mỗi ngày), dẫn đến cân bằng năng lượng âm và làm tăng nguy cơ tổn thương [6].

Khả năng giảm mỡ và giữ cơ bắp khi theo keto

Một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2021 can thiệp 30 ngày chế độ keto (dưới 30 g carbohydrate/ngày, protein 1,8 g/kg thể trọng) trên cầu thủ bóng đá bán chuyên ghi nhận lượng mỡ cơ thể, mỡ nội tạng và chu vi vòng eo giảm đáng kể so với nhóm ăn đối chứng [1]. Đồng thời, khối cơ nạc, diện tích cơ đùi trước và sức mạnh tối đa không bị suy giảm [1].

Ở thử nghiệm này, chỉ số bật nhảy có chuyển động ngược (CMJ) được cải thiện riêng ở nhóm ăn keto [1]. Tuy nhiên, bài kiểm tra phục hồi ngắt quãng Yo-yo cải thiện ở cả hai nhóm và không có sự khác biệt giữa hai chế độ ăn [1]. Kết quả giữ cơ và giảm mỡ tương tự cũng từng được ghi nhận trong nghiên cứu kéo dài 30 ngày trên 8 vận động viên thể dục dụng cụ đỉnh cao [7].

Tác động của keto lên hệ vi sinh đường ruột

Mối liên hệ giữa dinh dưỡng, hệ vi sinh đường ruột và phong độ thể thao đang nhận được sự quan tâm lớn. Một nghiên cứu năm 2022 trên 16 cầu thủ bóng đá nam bán chuyên áp dụng chế độ keto Địa Trung Hải bổ sung chiết xuất thực vật trong 30 ngày cho thấy không có sự thay đổi đáng kể về độ đa dạng của quần thể vi sinh đường ruột so với nhóm ăn thông thường [8].

Dù vậy, phân tích sâu hơn phát hiện có sự thay đổi đáng kể theo thời gian và nhóm can thiệp ở ngành vi khuẩn Actinobacteria [8]. Dữ liệu này bước đầu cho thấy can thiệp keto có kiểm soát thành phần dinh dưỡng trong thời gian ngắn chưa gây xáo trộn nghiêm trọng đến hệ vi sinh ở cầu thủ, dù tác động dài hạn vẫn cần theo dõi thêm [8].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các dữ liệu hiện tại chưa trả lời được tác động của chế độ keto kéo dài trên một mùa giải bóng đá thực tế thay vì giai đoạn 30 ngày can thiệp ngắn hạn. Đa số các thử nghiệm đánh giá kỹ thuật bóng đá vẫn thực hiện trong môi trường kiểm soát, thiếu các va chạm và áp lực thi đấu đối kháng trực tiếp [5]. Chưa có nghiên cứu xác định liệu việc chu kỳ hóa keto trong giai đoạn nghỉ thi đấu có giúp cải thiện độ linh hoạt trao đổi chất mà không làm mất kỹ năng vận động hay không.

Ai nên thận trọng khi áp dụng keto?

Cầu thủ bóng đá đang trong giai đoạn thi đấu dày đặc hoặc tập luyện cường độ cao không nên áp dụng keto hoàn toàn vì nguy cơ tụt giảm công suất kỵ khí và cạn kiệt glycogen [2], [3]. Cầu thủ có tiền sử thiếu hụt năng lượng hoặc chấn thương tái phát cần kiểm tra dinh dưỡng chặt chẽ, do việc hạn chế carbohydrate quá mức làm tăng gánh nặng thể lực [6]. Bất kỳ thay đổi chế độ ăn nào ở vận động viên chuyên nghiệp đều cần thông qua chuyên gia dinh dưỡng thể thao hoặc bác sĩ đội bóng.

Gợi ý áp dụng thực tế cho vận động viên

Nếu mục tiêu chính là giảm cân hoặc giảm mỡ nhanh trong giai đoạn tiền mùa giải, keto ngắn hạn (khoảng 30 ngày) kèm bổ sung đủ protein (khoảng 1,8 g/kg thể trọng) có thể là một phương án xem xét nhằm duy trì khối cơ [1]. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn tập chiến thuật và thi đấu, cầu thủ cần ưu tiên carbohydrate để tối ưu hóa quãng đường di chuyển và các pha bứt tốc lặp lại [2], [5]. Thay vì cắt bỏ tinh bột, việc duy trì mức nạp năng lượng tương xứng với khối lượng vận động là yếu tố cốt lõi để phòng tránh chấn thương [6].

Chế độ ăn keto có thể hỗ trợ điều chỉnh thành phần cơ thể trong thời gian ngắn nhưng không đáp ứng tối ưu yêu cầu chuyển hóa kỵ khí của môn bóng đá. Cầu thủ nên duy trì lượng carbohydrate hợp lý theo từng giai đoạn tập luyện để bảo toàn thể lực và phong độ thi đấu.