Chế độ ăn keto (cắt giảm tối đa carbohydrate, tăng chất béo) đang thu hút nhiều phụ nữ trẻ từ 20 đến 30 tuổi với mục tiêu giảm cân nhanh. Nhiều người lo ngại chế độ này gây mất kinh hoặc chậm kinh do thiếu hụt calo và dưỡng chất. Thực tế, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy bức tranh phức tạp hơn giữa lượng carbohydrate, chất béo và sức khỏe sinh sản.
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng theo dõi nguy cơ mất kinh ở phụ nữ trẻ hoàn toàn khỏe mạnh khi ăn keto. Hầu hết bằng chứng can thiệp lâm sàng hiện có chỉ thực hiện trên nhóm phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) bị thừa cân hoặc béo phì, ghi nhận chu kỳ kinh nguyệt đều đặn hơn sau can thiệp ngắn hạn [1] [2].
Bằng chứng keto hỗ trợ kinh nguyệt ở phụ nữ buồng trứng đa nang
Một báo cáo hồi cứu năm 2024 tại Hoa Kỳ theo dõi 30 phụ nữ mắc buồng trứng đa nang áp dụng keto ít nhất 3 tháng [1]. Toàn bộ 30 bệnh nhân đều ghi nhận khôi phục chu kỳ kinh nguyệt đều đặn [1]. Tỷ lệ có thai ở nhóm muốn sinh con đạt 55,6% (10 trên 18 người), trong đó nhóm không dùng kèm metformin đạt tỷ lệ thụ thai cao hơn nhóm có dùng metformin [1].
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2021 trên phụ nữ béo phì mắc buồng trứng đa nang và rối loạn chức năng gan trong 12 tuần so sánh keto với điều trị nội khoa thông thường [2]. Kết quả cho thấy nhóm ăn keto cải thiện chu kỳ kinh nguyệt, giảm nồng độ estradiol và progesterone trong máu, đồng thời giảm đáng kể mỡ máu và men gan so với nhóm đối chứng [2].
Một nghiên cứu can thiệp năm 2024 trên 18 phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (12 người hoàn thành) áp dụng keto 45 ngày rồi bổ sung dần carbohydrate trong 45 ngày tiếp theo [3]. Kết quả ghi nhận chu kỳ kinh nguyệt cải thiện độc lập với mức độ giảm cân hay giảm mỡ, cùng với sự thay đổi tích cực của hormone FSH, LH và progesterone sau 6 tháng [3].
Chế độ ăn nhiều chất béo và thói quen dinh dưỡng ở phụ nữ trẻ
Mặc dù keto cho thấy kết quả khả quan ở bệnh nhân buồng trứng đa nang, chế độ ăn quá nhiều chất béo động vật lại liên quan đến rối loạn kinh nguyệt ở phụ nữ trẻ thông thường [4]. Một nghiên cứu năm 2018 trên 348 phụ nữ từ 15 đến 25 tuổi cho thấy nhóm bị rối loạn kinh nguyệt thường có cân nặng, chỉ số khối cơ thể và tỷ lệ mỡ cao hơn nhóm có chu kỳ đều đặn [4].
Khẩu phần ăn hàng ngày của nhóm bị rối loạn kinh nguyệt chứa lượng lớn đạm động vật và chất béo, bao gồm chất béo bão hòa ở nhóm 19-25 tuổi, nhưng lại thiếu hụt sắt cùng các vitamin B1 và B6 [4]. Điều này gợi ý rằng việc nạp chất béo bão hòa không kiểm soát từ nguồn động vật thiếu cân bằng vi chất có thể gây ảnh hưởng bất lợi tới chu kỳ kinh nguyệt [4].
Ngoài ra, việc cắt giảm năng lượng đột ngột cũng gây biến đổi chuyển hóa ở nữ giới [5]. Một nghiên cứu năm 2000 trên 5 phụ nữ trẻ (21-22 tuổi) chỉ ra rằng việc giảm nửa khẩu phần năng lượng làm sụt giảm đáng kể mức tiêu thụ oxy sau tập luyện (EPOC) [5].
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các tổng quan khoa học năm 2025 chỉ ra rằng phần lớn can thiệp keto chỉ kéo dài 12 tuần, chưa rõ ảnh hưởng dài hạn lên trục nội tiết sinh sản [6]. Thời điểm đo lường hormone progesterone và estradiol giữa các nghiên cứu thiếu tính nhất quán (đo vào ngày 21 hoặc ngày 3-5 của chu kỳ), gây khó khăn khi so sánh kết quả [6].
Dữ liệu về tác động của keto lên phụ nữ trẻ có chu kỳ kinh nguyệt bình thường, không thừa cân và không mắc buồng trứng đa nang vẫn còn là khoảng trống lớn. Chưa có nghiên cứu xác định ngưỡng carbohydrate tối thiểu để duy trì chức năng rụng trứng bình thường ở người vận động nhiều.
Tác dụng phụ đường tiêu hóa khi áp dụng các biến thể ăn keto cũng cần được chú ý. Nghiên cứu năm 2021 trên phụ nữ áp dụng chế độ ăn Atkins sửa đổi ghi nhận triệu chứng buồn nôn và táo bón xuất hiện phổ biến [7].
Ai nên thận trọng khi muốn áp dụng keto?
Phụ nữ từ 20 đến 30 tuổi có tiền sử kinh nguyệt không đều, thiếu cân hoặc có tỷ lệ mỡ cơ thể thấp nên tránh tự ý cắt giảm tinh bột nghiêm ngặt. Thiếu năng lượng sẵn có kết hợp thiếu hụt carbohydrate dễ gây ức chế trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng.
Người đang mang thai, dự định mang thai hoặc phụ nữ có bệnh lý chuyển hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa sản hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi chế độ ăn. Những người gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa mạn tính cũng cần cân nhắc nguy cơ khó dung nạp chất béo [7].
Gợi ý áp dụng thực tế và theo dõi chu kỳ
Phụ nữ trong độ tuổi 20-30 nếu muốn thử nghiệm chế độ ăn giảm carbohydrate cần theo dõi chặt chẽ nhật ký kinh nguyệt. Hãy ghi chép độ dài chu kỳ, số ngày hành kinh và lượng máu kinh mỗi tháng.
Nếu xuất hiện dấu hiệu chu kỳ bị kéo dài trên 35 ngày, lượng kinh ít dần hoặc mất kinh liên tiếp, cần dừng ngay việc siết carbohydrate và tăng lượng calo tổng thể. Ưu tiên nguồn chất béo chưa bão hòa từ thực vật, đồng thời đảm bảo đủ sắt, vitamin nhóm B từ thực phẩm tươi thay vì chỉ tập trung vào đạm và mỡ động vật [4].
Chế độ ăn keto mang lại lợi ích giảm cân và phục hồi kinh nguyệt ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang thừa cân, nhưng chưa phải giải pháp phù hợp cho mọi phụ nữ trẻ. Việc điều chỉnh chế độ ăn cần dựa trên thể trạng cá nhân, bảo đảm đủ năng lượng để duy trì sức khỏe nội tiết lâu dài.





