Nhiều thợ thuyền và người lao động thể lực băn khoăn liệu cắt giảm tinh bột có giúp duy trì sức bền và sự tỉnh táo trong ca làm việc hay không. Khi công việc đòi hỏi cơ bắp vận động liên tục, việc chọn chế độ ăn ít tinh bột vừa phải (low-carb) hay cắt giảm triệt để (keto) có thể tạo ra khác biệt lớn về thể lực.
Hiện tại, chưa có nghiên cứu trực tiếp trên nhóm thợ thuyền hay người lao động chân tay; các dữ liệu khoa học hiện có chỉ được thực hiện trên vận động viên đạp xe địa hình, người ít vận động và người mắc bệnh chuyển hóa [1], [2], [3]. Từ các bằng chứng gián tiếp này, việc cắt giảm carb triệt để như keto có xu hướng làm suy giảm công suất vận động tối đa và giảm mức sinh lực so với chế độ ăn giữ lượng carb vừa phải [2], [3].
Phân biệt low-carb vừa phải và keto triệt để
Chế độ ăn low-carb thông thường thường chỉ giảm bớt lượng tinh bột hàng ngày mà không loại bỏ hoàn toàn [4]. Trong một thử nghiệm kiểm soát, chế độ low-carb không gây ketosis cung cấp khoảng 40% tổng năng lượng từ carbohydrate và 30% từ chất béo [3].
Ngược lại, chế độ ăn keto (ketogenic diet) đòi hỏi cắt giảm carbohydrate xuống mức rất thấp, thường dưới 50 g mỗi ngày hoặc chỉ chiếm khoảng 5% tổng năng lượng, đồng thời tăng lượng chất béo lên khoảng 60% hoặc cao hơn [4], [3]. Mức hạn chế nghiêm ngặt này buộc cơ thể phải chuyển sang trạng thái ketosis để sử dụng mỡ và thể ketone làm nguồn năng lượng chính [4], [3].
Tác động đến sức bền và hiệu suất thể lực
Trong một nghiên cứu kéo dài 4 tuần trên các vận động viên đạp xe địa hình, chế độ ăn keto làm tăng quá trình oxy hóa chất béo trong các bài tập sức bền cường độ trung bình [2]. Việc giảm cân nặng và khối lượng mỡ giúp cải thiện giá trị tương đối của chỉ số tiêu thụ oxy tối đa (VO2max) [2].
Tuy nhiên, công suất phát ra ở cường độ làm việc tối đa bị suy giảm rõ rệt trên chế độ keto [2]. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng hiện tượng này xuất phát từ việc suy giảm dự trữ glycogen trong cơ bắp và giảm hoạt tính của các enzyme đường phân sau can thiệp ăn uống [2]. Với công việc đòi hỏi các đợt gắng sức cơ bắp đột ngột hoặc liên tục, sự thiếu hụt glycogen có thể gây cản trở thể lực.
Mức độ sinh lực và sức khỏe chuyển hóa
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên 20 người trưởng thành kéo dài 6 tuần so sánh chế độ keto (5% carb) và low-carb không tạo ketosis (40% carb) [3]. Kết quả cho thấy cả hai nhóm đều giảm cân và cải thiện độ nhạy insulin tương đương nhau, không có lợi thế chuyển hóa vượt trội nào ở nhóm keto [3].
Đáng chú ý, nhóm theo chế độ keto chịu ảnh hưởng tiêu cực hơn về cảm nhận sinh lực (vigor) và có tỷ lệ chỉ dấu viêm cao hơn so với nhóm low-carb vừa phải [3]. Ngoài ra, chế độ ăn keto còn liên quan đến hiện tượng giảm dự trữ kiềm và giảm pH máu sau khi vận động cường độ cao [2].
Tác động lâu dài đến tim mạch và sức khỏe tổng quát
Chế độ ăn keto có thể mang lại hiệu quả giảm cân và hạ huyết áp trong thời gian ngắn, nhưng hiệu quả chuyển hóa này không còn vượt trội trong các quan sát dài hạn [5]. Về mặt tử vong do tim mạch, mô hình ăn low-carb vừa phải được đánh giá là có lợi hơn so với việc cắt giảm carb quá mức như keto [5].
Một nghiên cứu theo dõi 12 tháng trên 609 người trưởng thành so sánh chế độ ăn ít chất béo và ít carbohydrate cho thấy mức giảm cân sau 1 năm không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê hay lâm sàng (5,3 kg so với 6,0 kg) [4]. Chế độ ăn uống phù hợp nhất là chế độ mà mỗi cá nhân có thể duy trì bền vững mà không gây kiệt sức [4].
Điều nghiên cứu hiện tại chưa biết
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động của chế độ keto hay low-carb trên đối tượng thợ thuyền, thủy thủ hoặc công nhân lao động nặng ngoài trời. Các nghiên cứu hiện tại chưa đo lường nguy cơ mất an toàn lao động, nguy cơ mất nước, say nắng hoặc tai nạn do hạ đường huyết hay mệt mỏi cơ bắp trong môi trường làm việc đặc thù. Mức độ duy trì khối cơ nạc và sức bền sau nhiều tháng lao động thể lực nặng với chế độ keto vẫn là khoảng trống nghiên cứu [5].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn cắt giảm carb?
Người lao động chân tay cường độ cao cần hết sức thận trọng trước khi thử nghiệm cắt giảm tinh bột triệt để vì nguy cơ suy giảm sinh lực và hụt năng lượng khi gắng sức [2], [3]. Sự thích nghi với trạng thái ketosis thường gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu [4].
Người có bệnh tim mạch, người có nguy cơ mất khối cơ nạc, hoặc bệnh nhân đái tháo đường đang dùng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng [1], [5]. Việc tự ý cắt giảm carb sâu có thể làm thay đổi nhu cầu dùng thuốc và dẫn đến các biến cố bất lợi [1], [5].
Gợi ý áp dụng thực tế cho người lao động thể lực
Thay vì cắt giảm carb xuống dưới 50 g mỗi ngày, người làm công việc thể lực nặng nên ưu tiên mô hình cắt giảm tinh bột vừa phải nếu có mục tiêu kiểm soát cân nặng [4], [3]. Lượng carb trong khẩu phần nên phân bổ vào trước và trong các khoảng thời gian lao động để duy trì dự trữ glycogen cơ bắp [2]. Luôn lắng nghe cơ thể, bảo đảm uống đủ nước và ngừng chế độ ăn kiêng nếu xuất hiện dấu hiệu hụt hơi, chóng mặt hoặc suy giảm sức lao động.



