Nhiều người tìm đến chế độ ăn keto với kỳ vọng tăng cường sự tỉnh táo và cải thiện độ tập trung trong công việc trí óc. Tuy nhiên, trước các giai đoạn căng thẳng kéo dài và áp lực công việc lớn, không ít người lo ngại tình trạng cạn kiệt nguồn đường nhanh sẽ làm sụt giảm năng suất làm việc.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu khoa học nào đo lường trực tiếp năng suất làm việc trí óc dưới áp lực hạn chót công việc khi cơ thể ở trạng thái ceton. Bằng chứng thực nghiệm ở người chỉ cho thấy chế độ ăn keto có thể làm giảm tạm thời độ linh hoạt trí tuệ trong tuần đầu tiên [1]. Ngược lại, dữ liệu tích cực về khả năng giảm căng thẳng tinh thần chủ yếu đến từ các khảo sát tự báo cáo [2] hoặc nghiên cứu trên bệnh lý tâm thần [3].

Bằng chứng thực nghiệm về hiệu suất trí óc khi ăn keto

Tác động tiêu cực của chế độ ăn keto lên khả năng xử lý trí tuệ bậc cao từng được ghi nhận trong một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi [1]. Nghiên cứu thực hiện trên 21 phụ nữ thừa cân trong 28 ngày với chế độ ăn dạng lỏng năng lượng rất thấp [1]. Kết quả cho thấy cả nhóm ăn keto và nhóm không ăn keto đều có mức giảm cân tương đương khoảng 8,1 kg, đồng thời chức năng chú ý không có sự khác biệt giữa hai nhóm [1].

Tuy nhiên, bài kiểm tra nối điểm (trail making task) đòi hỏi xử lý trí tuệ bậc cao và độ linh hoạt tinh thần lại bị suy giảm ở nhóm ăn keto [1]. Tình trạng giảm sút hiệu suất này được ghi nhận rõ nét nhất trong giai đoạn từ thời điểm bắt đầu đến hết tuần đầu tiên [1]. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh cần thêm các thử nghiệm để xác định xem chế độ này có ảnh hưởng tiêu cực đến các tác vụ phức tạp khác như giải quyết vấn đề hay không [1].

Mối liên hệ với trạng thái tâm lý và mức độ stress

Dù thử nghiệm chức năng ghi nhận sự suy giảm ngắn hạn, một nghiên cứu cắt ngang năm 2024 trên dân số chung khỏe mạnh lại chỉ ra các mối liên hệ tích cực về mặt cảm xúc [2]. Khảo sát trực tuyến được tiến hành trên hai nhóm đối tượng riêng biệt gồm 147 người và 276 người [2]. Kết quả cho thấy những người theo chế độ ăn keto tự báo cáo mức độ bình tĩnh, hài lòng, tỉnh táo cao hơn, đồng thời ghi nhận mức căng thẳng nhận thức và lo âu thấp hơn so với người ăn chế độ thông thường [2].

Tuy vậy, kết quả này có giới hạn phương pháp luận rõ rệt do bản chất là nghiên cứu quan sát và dựa trên lời kể chủ quan [2]. Dữ liệu khảo sát không thể chứng minh mối quan hệ nhân quả, cũng như không đo lường được hiệu suất giải quyết tác vụ cụ thể khi một người đối mặt với áp lực thời gian trong thực tế [2].

Cơ chế chuyển hóa năng lượng của não bộ theo lý thuyết

Về mặt sinh lý, glucose là nguồn nhiên liệu mặc định của não bộ, nhưng thể ceton lại được xem là nguồn năng lượng hiệu quả hơn khi nguồn cung glucose giảm sút [3]. Các đánh giá khoa học chỉ ra rằng chế độ ăn keto có khả năng cải thiện chuyển hóa ty thể, chức năng chất dẫn truyền thần kinh và giảm căng thẳng oxy hóa [3]. Những cơ chế này giúp tăng cường sự ổn định của mạng lưới thần kinh và hỗ trợ chức năng nhận thức trên các mô hình bệnh lý [3].

Nhiều rối loạn tâm thần có chung cơ chế bệnh sinh gồm giảm chuyển hóa glucose ở não và viêm thần kinh, những điểm mà liệu pháp chuyển hóa keto có thể tác động [4]. Chế độ ăn này từng được ghi nhận có tác dụng ổn định khí sắc trong các báo cáo lâm sàng và nghiên cứu tiền lâm sàng [5]. Thậm chí, một báo cáo loạt ca năm 2025 ghi nhận 3 bệnh nhân mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế đã giảm trung bình 90,5% điểm số triệu chứng khi áp dụng keto [6]. Dù vậy, những dữ liệu điều trị này chưa thể suy diễn trực tiếp thành lợi thế cho người khỏe mạnh đang chịu áp lực công việc [5].

Tác động của thiếu hụt glycogen khi vận động cường độ cao

Ảnh hưởng của tình trạng thiếu hụt glycogen tức thì đã được làm rõ hơn trong các nghiên cứu về hiệu suất thể chất [7]. Thử nghiệm kéo dài 4 tuần trên các vận động viên đạp xe địa hình cho thấy chế độ ăn keto giúp gia tăng quá trình oxy hóa chất béo và cải thiện các chỉ số tiêu thụ oxy tương đối [7]. Tuy nhiên, công suất phát lực ở cường độ làm việc tối đa lại bị suy giảm đáng kể [7].

Nguyên nhân của sự suy giảm công suất tối đa được xác định là do cạn kiệt lượng glycogen dự trữ trong cơ bắp và sự suy giảm hoạt tính của các enzym đường phân [7]. Dù não bộ sử dụng năng lượng có sự khác biệt so với cơ bắp, kết quả này cho thấy sự thiếu hụt nguồn đường nhanh có thể tạo ra rào cản lớn khi hệ thống cần huy động năng lượng tối đa tức thì [7].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Khoa học hiện tại vẫn chưa trả lời được nhiều câu hỏi then chốt liên quan đến hiệu suất làm việc căng thẳng kéo dài:

  • Chưa có dữ liệu thực nghiệm đo lường hiệu suất xử lý công việc trí óc trước các áp lực có kỳ hạn cụ thể.
  • Chưa rõ thời gian thích nghi chuyển hóa ở từng cá nhân cần bao lâu để loại bỏ hoàn toàn tình trạng suy giảm nhận thức trong tuần đầu [1].
  • Đề cương nghiên cứu KETO-MOOD năm 2024 dự định đánh giá tác động của chế độ ăn keto lên khả năng điều chỉnh công việc và nhận thức ở bệnh nhân trầm cảm trong 10 tuần, nhưng hiện vẫn chưa công bố kết quả [8].

Ai nên thận trọng khi bắt đầu ăn keto?

Những người đang trong giai đoạn công việc cao điểm hoặc sắp đối mặt với các kỳ thi, dự án quan trọng cần hết sức thận trọng. Tình trạng sụt giảm độ linh hoạt trí tuệ trong tuần đầu tiên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quyết định và khả năng xử lý tình huống [1].

Người có tiền sử mắc các bệnh chuyển hóa hoặc bệnh lý mạn tính khác cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng [3]. Việc chuyển dịch đột ngột từ chế độ ăn giàu carbohydrate sang keto luôn đòi hỏi cơ thể phải điều chỉnh nhiều hệ thống enzym chuyển hóa [7].

Lời khuyên áp dụng trong công việc

Để bảo đảm an toàn cho hiệu suất lao động trí óc, người làm việc văn phòng không nên bắt đầu bước vào chế độ ăn keto ngay trước những đợt cao điểm căng thẳng. Việc chuyển đổi dinh dưỡng nên được thực hiện vào những khoảng thời gian công việc tương đối nhẹ nhàng để cơ thể có thời gian thích nghi [1].

Trong quá trình làm việc, cần theo dõi sát sao khả năng tập trung và tốc độ xử lý thông tin của bản thân. Nếu nhận thấy tình trạng mệt mỏi tinh thần kéo dài hoặc suy giảm hiệu suất xử lý công việc, bạn nên điều chỉnh lượng dinh dưỡng hợp lý và tìm kiếm tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng hoặc nhân viên y tế.

Hiệu quả của chế độ ăn keto đối với hiệu suất làm việc trí óc căng thẳng kéo dài vẫn chưa có bằng chứng khoa học khẳng định rõ ràng. Sự sụt giảm độ linh hoạt tinh thần trong tuần đầu là yếu tố đã được ghi nhận trong nghiên cứu có đối chứng [1]. Do đó, việc duy trì một chế độ dinh dưỡng ổn định và tham khảo chuyên gia y tế trước khi thay đổi lối sống luôn là giải pháp thận trọng nhất.