Nhiều người trẻ và sinh viên tập gym tìm đến chế độ ăn keto chu kỳ (CKD) với mong muốn giảm mỡ nhưng vẫn nạp carb định kỳ để giữ cơ. Phương pháp này thường xen kẽ các ngày ăn rất ít carbohydrate với 1-2 ngày nạp nhiều carbohydrate nhằm nạp lại glycogen.

Dựa trên các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đối chứng, chưa có bằng chứng cho thấy CKD vượt trội trong việc duy trì hoặc phát triển khối lượng cơ so với chế độ ăn cân bằng [1]. Thậm chí, việc cắt giảm carb ngắt quãng này còn có thể làm giảm khối lượng nạc và hạn chế khả năng gia tăng sức mạnh khi tập luyện [1], [2].

CKD tác động thế nào đến khối lượng cơ và sức mạnh?

Trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2020, 25 nam giới trẻ tuổi khỏe mạnh tập kháng lực kết hợp rèn luyện sức bền được chia thành nhóm ăn kiêng keto chu kỳ (CKD) và nhóm ăn kiêng giảm cân cân bằng dinh dưỡng (RD) trong 8 tuần [1]. Cả hai nhóm đều giảm cân nặng, mỡ cơ thể và chỉ số BMI [1]. Tuy nhiên, nhóm CKD bị giảm khối lượng nạc (lean body mass) và lượng nước trong cơ thể, trong khi nhóm ăn cân bằng không bị suy giảm khối lượng nạc [1].

Về mặt hiệu suất vận động, nhóm ăn cân bằng tăng được thông số nâng tạ (lat pull-down và leg press) cũng như tăng công suất tối đa và mức tiêu thụ oxy đỉnh [1]. Ngược lại, nhóm áp dụng CKD không cải thiện được các chỉ số sức mạnh hay sức bền [1]. Nghiên cứu sâu hơn trên cùng nhóm đối tượng năm 2023 ghi nhận nhóm ăn cân bằng có sự gia tăng musclin huyết thanh (từ 32,9 lên 74,5 pg/mL) và giảm osteonectin, trong khi nhóm CKD bị sụt giảm nồng độ FGF21 từ 181 xuống 86,4 pg/mL [2].

Bằng chứng về chế độ ăn keto và cơ bắp nói chung

Tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2022 trên 111 người tập kháng lực cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về khối lượng nạc không mỡ (FFM) giữa nhóm ăn keto và nhóm đối chứng [3]. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc duy trì keto liên tục từ 8 tuần trở lên rất khó tuân thủ do cảm giác no và hạn chế thực phẩm [3].

Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy hạn chế của keto trong việc tối ưu cơ bắp. Thử nghiệm trên nam giới trưởng thành tập tạ cho thấy chế độ ăn thừa calo không keto giúp tăng khối lượng cơ và cân nặng, trong khi nhóm ăn thừa calo bằng keto không ghi nhận thay đổi đáng kể về khối lượng nạc [4]. Trong một thử nghiệm khác kéo dài 12 tuần ở vận động viên cử tạ, nhóm ăn keto (<50 g carb/ngày) bị giảm đáng kể tổng khối lượng cơ thể và khối lượng nạc so với nhóm ăn bình thường [4]. Thử nghiệm trên người tập CrossFit cũng cho thấy nhóm ăn keto bị giảm 1,4% khối lượng nạc ở hai chân và giảm khoảng 8% độ dày cơ rộng ngoài (vastus lateralis) [5].

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có vẫn để lại nhiều khoảng trống khoa học:

  • Chưa có thử nghiệm lâm sàng chuyên biệt trên nhóm sinh viên với điều kiện kinh tế, thời gian và mức độ căng thẳng đặc thù.
  • Thiếu các thử nghiệm so sánh trực tiếp hiệu quả giữ cơ giữa keto chu kỳ (CKD) và keto tiêu chuẩn (SKD) trên cùng một phác đồ tập luyện.
  • Chưa xác định được lượng carbohydrate nạp bù tối ưu trong giai đoạn xả carb để bảo toàn glycogen mà không làm gián đoạn chuyển hóa thể ceton.

Ai nên thận trọng với chế độ ăn này?

Sinh viên và người tập gym cần cân nhắc kỹ trước khi áp dụng CKD. Dữ liệu thử nghiệm cho thấy chế độ ăn keto có thể làm tăng khoảng 35% cholesterol LDL sau 12 tuần [5], do đó người có tiền sử rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch cần hết sức cẩn trọng.

Người đang đặt mục tiêu tăng cơ, cải thiện sức mạnh tạ tối đa hoặc tham gia các môn thể thao đòi hỏi cường độ cao không nên chọn CKD, vì bằng chứng cho thấy chế độ này ức chế khả năng tăng tiến sức mạnh so với ăn đủ carbohydrate [1]. Ngoài ra, người khó duy trì kỷ luật dinh dưỡng dễ gặp hiện tượng ăn uống mất kiểm soát vào các ngày nạp carb, gây rối loạn tiêu hóa.

Gợi ý thực tế cho người tập gym

Nếu mục tiêu chính là duy trì khối lượng cơ trong giai đoạn giảm mỡ, việc duy trì một chế độ ăn cân bằng đủ năng lượng và đạm là giải pháp an toàn và có bằng chứng rõ ràng hơn [1]. Sinh viên không nên tự ý cắt giảm carbohydrate quá mức mà không có sự theo dõi y tế hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Đối với những người vẫn muốn thử nghiệm CKD, cần theo dõi sát sao khối lượng cơ nạc và các chỉ số xét nghiệm lipid máu định kỳ. Hãy đảm bảo lượng protein nạp vào đạt mức khuyến nghị cho người tập kháng lực và duy trì các bài tập tạ đều đặn để kích thích cơ bắp [3], [6].

Duy trì cơ bắp đòi hỏi sự cân bằng giữa năng lượng nạp vào, protein và hiệu suất tập luyện. Thay vì đặt kỳ vọng vào các chu kỳ nạp carb phức tạp của CKD, người tập gym nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng dưỡng chất để vừa bảo toàn khối lượng nạc vừa duy trì sức mạnh bền vững.