Nhiều người có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một ly cà phê keto pha thêm bơ hoặc dầu MCT với mong muốn duy trì năng lượng và hỗ trợ giảm cân. Tuy nhiên, việc nạp một lượng chất béo đậm đặc vào bữa sáng liệu có mang lại lợi ích rõ ràng hay tiềm ẩn rủi ro cho mỡ máu vẫn là câu hỏi lớn.

Các nghiên cứu khoa học hiện có chủ yếu tập trung vào cà phê đen, cà phê thông thường hoặc chiết xuất cà phê, chưa có thử nghiệm nào trong các tài liệu này trực tiếp đánh giá công thức cà phê keto pha bơ hoặc dầu MCT. Do đó, hiện chưa đủ bằng chứng lâm sàng trực tiếp để khẳng định tác động chuyển hóa và lipid máu của riêng loại đồ uống này.

Tác động cấp tính của cà phê lên các chỉ số mỡ máu

Khi xem xét việc thêm phụ gia vào cà phê buổi sáng, một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên trên 40 người (26 nam, độ tuổi trung bình 45) đã kiểm tra nồng độ lipid máu sau khi uống một ly 6 oz (khoảng 180 ml) [1]. Nghiên cứu so sánh giữa cà phê đen nguyên chất và cà phê có thêm bột kem không béo cùng đường [1].

Kết quả cho thấy sau khi uống cà phê đen, cholesterol toàn phần tăng nhẹ từ 188,2 lên 191,3 mg/dL và HDL-C tăng từ 43,2 lên 44,8 mg/dL [1]. Trong khi đó, nhóm uống cà phê có kem và đường ghi nhận mức chất béo trung tính (triglyceride) giảm từ 145,6 xuống 136,3 mg/dL [1]. Mặc dù các thay đổi này đạt ý nghĩa thống kê, các tác giả kết luận chúng không có ý nghĩa đáng kể trên lâm sàng và chỉ số LDL-C không bị biến đổi [1].

Cà phê và chuyển hóa lipid chuyên sâu

Ở góc độ dài hạn hơn, các nghiên cứu tập trung vào bản thân hạt cà phê cho thấy thức uống này tác động lên nhiều phân tử mỡ trong cơ thể. Một thử nghiệm kéo dài 8 tuần trên người khỏe mạnh tiêu thụ 400 ml cà phê mỗi ngày ghi nhận mức oxysterol giảm 71% và axit béo tự do giảm 29%, trong khi cholesteryl ester tăng 9% [2]. Các hợp chất chống oxy hóa phenolic trong cà phê cũng cho thấy khả năng điều hòa lipid trong mô hình tế bào bọt [2].

Một thử nghiệm lâm sàng ba giai đoạn trên 47 người uống cà phê thường xuyên (1 tháng kiêng, 1 tháng uống 4 tách/ngày và 1 tháng uống 8 tách/ngày) đã phát hiện sự thay đổi của 115 chất chuyển hóa [3]. Cà phê tác động rõ rệt lên 5 con đường chuyển hóa chính, bao gồm chuyển hóa xanthine, benzoate, steroid, axit béo (acylcholine) và endocannabinoid [3]. Nghiên cứu lipidome trên cùng nhóm đối tượng này cũng ghi nhận 3 phân tử lysophosphatidylcholine (LPC) suy giảm đáng kể sau khi uống cà phê [4].

Bên cạnh đó, một phân tích tổng hợp từ 15 thử nghiệm lâm sàng với 637 người dùng chiết xuất hạt cà phê xanh cho thấy sự suy giảm cholesterol toàn phần (-5,93 mg/dl), đường huyết lúc đói (-2,21 mg/dl), huyết áp và cân nặng (-1,24 kg), nhưng không ghi nhận tác động nhất quán lên chất béo trung tính hay HDL-C [5].

Thử nghiệm trên động vật với chế độ giàu chất béo

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng đã tìm hiểu tác động của cà phê khi kết hợp cùng chế độ ăn giàu chất béo. Trên mô hình chuột ăn chế độ nhiều chất béo và fructose, cà phê không lọc giúp hạ chất béo trung tính và giảm tích tụ mỡ tại gan gần một nửa [6]. Tuy nhiên, các diterpene như cafestol và kahweol trong cà phê không lọc có thể làm tăng cholesterol toàn phần, LDL-C và triglyceride ở người, dù loài gặm nhấm có cơ chế đề kháng tự nhiên với hiệu ứng này [6].

Một nghiên cứu đa tầng khác trên chuột tiêu thụ chế độ ăn giàu chất béo kết hợp cà phê cho thấy sự gia tăng hoạt động của enzyme isocitrate dehydrogenase trong chu trình TCA và thúc đẩy chu trình urê [7]. Các biến đổi này gợi ý sự gia tăng tiêu hao năng lượng và luân chuyển ATP, góp phần làm thay đổi chuyển hóa chất béo ở cấp độ tế bào [7].

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các dữ liệu hiện tại để lại nhiều khoảng trống quan trọng đối với người thực hành ăn kiêng:

  • Chưa có thử nghiệm trực tiếp đánh giá tác động của việc bổ sung bơ động vật hoặc dầu MCT liều cao vào cà phê đối với bilan lipid máu ở người.
  • Chưa làm rõ mức độ dư thừa calo khi tiêu thụ đồ uống chứa chất béo bão hòa đậm đặc vào mỗi buổi sáng.
  • Chưa có nghiên cứu dài hạn theo dõi nguy cơ tim mạch hoặc mức xơ vữa động mạch ở những người duy trì thói quen uống cà phê keto kéo dài.

Ai nên thận trọng với cà phê keto?

Những người có tiền sử rối loạn lipid máu, tăng cholesterol máu có tính gia đình hoặc bệnh tim mạch cần hết sức cẩn trọng trước khi bổ sung lượng lớn chất béo vào đồ uống buổi sáng. Do cà phê không lọc chứa diterpene có nguy cơ làm tăng LDL-C ở người [6], việc nạp thêm chất béo bão hòa từ bơ có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ tuần hoàn.

Người có vấn đề về gan mật, tiêu hóa kém hoặc đang theo dõi huyết áp cũng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi áp dụng thường xuyên [5].

Gợi ý áp dụng thực tế

Nếu muốn duy trì cà phê trong chế độ ăn, ưu tiên dùng cà phê đen lọc qua giấy nhằm loại bỏ phần lớn diterpene gây tăng mỡ máu [6]. Cần tính toán kỹ lượng calo từ chất béo bổ sung để tránh tình trạng thặng dư năng lượng ngoài ý muốn. Không nên xem cà phê pha chất béo là giải pháp thay thế hoàn toàn cho bữa sáng cân bằng, và cần kiểm tra định kỳ các chỉ số mỡ máu khi thực hiện các chế độ ăn giàu chất béo.

Kết luận

Các bằng chứng hiện tại chỉ mới làm rõ tác động chuyển hóa của bản thân cà phê đen hoặc chiết xuất cà phê đối với một số chỉ số đường huyết, huyết áp và lipid tế bào [5], [2]. Việc pha thêm bơ hoặc dầu MCT tạo thành cà phê keto vẫn chưa có đủ dữ liệu lâm sàng để chứng minh độ an toàn hay hiệu quả chuyển hóa lâu dài. Người dùng nên lắng nghe cơ thể, theo dõi chỉ số máu định kỳ và tham vấn chuyên gia y tế trước khi duy trì thói quen này.