Chiết xuất hạt me hỗ trợ viêm khớp: Dữ liệu thực tế đến đâu?

Nhiều người thường có thói quen ăn cùi quả me chua ngọt hoặc dùng me nấu canh để thanh nhiệt, nhưng ít ai để ý đến phần hạt cứng bên trong vốn thường bị vứt bỏ. Gần đây, các thông tin lan truyền cho rằng quả me có tác dụng hỗ trợ trị viêm khớp khiến không ít người bệnh tò mò tìm mua. Vậy thực tế khoa học nói gì về tác dụng sinh học của loài cây này đối với sức khỏe xương khớp?

Dữ liệu lâm sàng hiện nay cho thấy chiết xuất từ hạt me – đặc biệt là khi kết hợp cùng các thảo dược khác như nghệ – có khả năng hỗ trợ giảm đau và cải thiện chức năng vận động ở người thoái hóa khớp gối hoặc đau mỏi do vận động ^[1], ^[2]. Ngược lại, cùi thịt me ăn hàng ngày không phải là đối tượng được chứng minh mang lại các tác dụng bảo vệ sụn khớp như nhiều lời đồn đại.

Nhầm lẫn phổ biến giữa cùi thịt me và hạt me

Trong đời sống hàng ngày, phần ăn được phổ biến nhất của quả me là lớp cùi thịt dẻo, giàu acid hữu cơ và đường. Đa phần người tiêu dùng lầm tưởng rằng chỉ cần ăn nhiều me hoặc uống nước cốt me là có thể bồi bổ cho khớp và chống viêm sưng.

Tuy nhiên, các hoạt tính sinh học nhắm vào tình trạng viêm và thoái hóa mô khớp lại tập trung chủ yếu ở phần hạt me (Tamarindus indica seeds). Hạt me rất cứng, vỏ ngoài dày, chứa hàm lượng dồi dào các polyphenol, đặc biệt là nhóm proanthocyanidin. Việc ăn cùi quả me không mang lại lượng hoạt chất tương đương như chiết xuất hạt, và hiện tại không có dữ liệu lâm sàng nào chứng minh cùi me giúp phục hồi sụn khớp.

Cơ chế tác động hỗ trợ khớp của chiết xuất hạt me

Khi khớp bị thoái hóa hoặc vận động quá mức, quá trình viêm mạn tính tại màng hoạt dịch sẽ kích thích các enzyme phá hủy cấu trúc sụn, dẫn đến việc giải phóng các sản phẩm phân hủy collagen vào tuần hoàn và nước tiểu. Tình trạng này khiến khớp sưng cứng, hạn chế phạm vi chuyển động và gây đau nhức kéo dài.

Chiết xuất hạt me giàu proanthocyanidin kết hợp với curcuminoid từ thân rễ nghệ (Curcuma longa) tạo nên công thức hiệp đồng kháng viêm ^[2]. Sự kết hợp này can thiệp vào các chất điều hòa tiền viêm trong huyết thanh, từ đó hỗ trợ giảm nồng độ các sản phẩm thoái hóa collagen đo lường được trong mẫu nước tiểu của người bệnh ^[1]. Nhờ kiểm soát được phản ứng viêm cục bộ, khớp gối giảm sưng đau và duy trì độ linh hoạt tốt hơn khi vận động ^[1], ^[2].

Nghiên cứu lâm sàng trên người bệnh thoái hóa khớp gối

Để đánh giá khách quan giá trị thực tế của chiết xuất hạt me, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược đã được công bố vào năm 2022 ^[1]. Nghiên cứu này tuyển chọn 90 đối tượng mắc thoái hóa khớp gối từ nhẹ đến trung bình dựa trên thang đo X-quang Kellgren-Lawrence (KL) ^[1].

Các tình nguyện viên được chia ngẫu nhiên thành 3 nhóm (mỗi nhóm 30 người) uống liên tục trong 56 ngày ^[1]:

• Nhóm dùng công thức NXT15906F6 (chứa chiết xuất cồn/nước từ hạt me và chiết xuất cồn nước từ thân rễ nghệ) với liều 250 mg/ngày ^[1].
• Nhóm dùng NXT19185 (kết hợp NXT15906F6 với chiết xuất vỏ quả măng cụt Garcinia mangostana) với liều 300 mg/ngày ^[1].
• Nhóm dùng giả dược đối chứng ^[1].

Kết quả sau 56 ngày cho thấy có 27 người ở mỗi nhóm hoàn thành thử nghiệm ^[1]. Cả hai công thức NXT15906F6 và NXT19185 đều cải thiện đáng kể điểm số WOMAC (chỉ số đánh giá độ đau, cứng khớp và chức năng vận động) so với nhóm dùng giả dược (P < 0,05) ^[1]. Phân tích phân nhóm ghi nhận điểm đau và chức năng khớp gối cải thiện rõ rệt ở những người thoái hóa khớp mức độ KL-II và KL-III ^[1]. Đồng thời, các đối tượng bổ sung hai công thức trên cũng cho thấy sự cải thiện có ý nghĩa thống kê về tình trạng viêm và giảm sản phẩm thoái hóa collagen đào thải qua nước tiểu (P < 0,05) ^[1].

Tác dụng trên người khỏe mạnh gặp khó chịu khớp sau vận động

Không chỉ giới hạn ở người cao tuổi có bệnh lý khớp mạn tính, chiết xuất hạt me phối hợp nghệ còn được thử nghiệm trên người trưởng thành chưa bị viêm khớp ^[2]. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược năm 2019 đã khảo sát hiệu quả của công thức NXT15906F6 trong vòng 90 ngày ^[2].

Nghiên cứu tuyển chọn 90 người lớn không mắc viêm khớp nhưng bị đau khớp gối và khó chịu sau khi thực hiện bài kiểm tra đi bộ 6 phút (SMWT) và bài kiểm tra leo cầu thang (SCT) ^[2]. Những người tham gia được chia làm 3 nhóm: nhóm dùng 250 mg NXT15906F6/ngày (n=30), nhóm dùng 400 mg NXT15906F6/ngày (n=30) và nhóm dùng giả dược (n=30) ^[2]. Tiêu chí đánh giá chính là sự cải thiện khoảng cách đi bộ trong 6 phút (SMWD) ^[2].

Kết quả sau thời gian can thiệp ghi nhận:

• Nhóm uống 250 mg đạt mức cải thiện khoảng cách đi bộ vượt trội so với giả dược (p < 0,001) ^[2].
• Nhóm uống 400 mg đạt mức cải thiện khoảng cách đi bộ rất rõ rệt so với giả dược (p < 0,0001) ^[2].
• Tốc độ đi bộ trung bình so với ban đầu tăng thêm 0,08 ± 0,07 m/s ở nhóm 250 mg (p = 0,0010) và tăng 0,11 ± 0,08 m/s ở nhóm 400 mg (p < 0,0001) ^[2].
• Sự cải thiện trong bài kiểm tra đi bộ bắt đầu xuất hiện sớm từ ngày thứ 14 của thử nghiệm ^[2].

Đáng chú ý, các đối tượng tham gia nghiên cứu dung nạp tốt công thức thảo mộc này và không gặp phải biến cố bất lợi nghiêm trọng nào ^[2].

Giới hạn của các bằng chứng hiện có

Mặc dù các kết quả thử nghiệm lâm sàng mang lại nhiều triển vọng, người tiêu dùng cần nhìn nhận bằng chứng khoa học một cách cẩn trọng. Điểm giới hạn đầu tiên là các nghiên cứu hiện có đều đánh giá hạt me dưới dạng phức hợp phối hợp (chẳng hạn kết hợp cùng thân rễ nghệ hoặc vỏ măng cụt), do đó hiệu quả đơn độc của riêng hạt me trên lâm sàng vẫn cần thêm dữ liệu độc lập để làm rõ ^[1], ^[2].

Bên cạnh đó, các nghiên cứu này mới chỉ theo dõi trong khoảng thời gian từ 56 đến 90 ngày trên quy mô mẫu tương đối nhỏ (khoảng 90 đối tượng mỗi thử nghiệm) ^[1], ^[2]. Cần có những nghiên cứu dài hơi hơn với cỡ mẫu lớn hơn để khẳng định độ bền vững của tác dụng phục hồi và độ an toàn khi dùng lâu dài nhiều năm. Chiết xuất hạt me đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng chứ không thể thay thế hoàn toàn các phác đồ y khoa đặc hiệu.

Những ai nên thận trọng khi sử dụng?

Hạt me dạng nguyên bản rất rắn, chứa các chất ức chế tiêu hóa và tannin tự nhiên; việc tự ý rang xay hạt me tại nhà để ăn có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa, đầy bụng hoặc cản trở hấp thu dưỡng chất nếu không qua quy trình chiết xuất loại bỏ tạp chất chuẩn hóa.

Đối với các nhóm đối tượng đặc biệt như phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ, hiện chưa có dữ liệu an toàn lâm sàng về việc bổ sung chiết xuất hạt me liều cao, vì vậy các nhóm này không nên tự ý dùng. Người đang mắc các bệnh lý nền mạn tính, người có bệnh lý đường tiêu hóa hoặc đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc điều trị theo toa cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ chế phẩm bổ sung nào từ thảo dược.

Hướng dẫn ứng dụng thực tế an toàn

Người tiêu dùng không nên kỳ vọng việc ăn quả me tươi, mứt me hay uống nước đá me có thể chữa lành sụn khớp. Cùi thịt me là thực phẩm giàu vitamin và gia vị tốt cho ẩm thực, nhưng không mang giá trị điều trị viêm khớp ^[1].

Nếu muốn sử dụng chiết xuất hạt me hỗ trợ xương khớp, người dùng nên tìm các sản phẩm bổ sung chuẩn hóa đã qua kiểm nghiệm chất lượng, có thành phần phối hợp chiết xuất hạt me và nghệ với liều lượng đã được nghiên cứu lâm sàng (khoảng 250 - 400 mg/ngày) ^[1], ^[2]. Khi khớp có biểu hiện sưng đau kéo dài, việc thăm khám tại chuyên khoa cơ xương khớp vẫn là ưu tiên hàng đầu để được chẩn đoán chính xác mức độ tổn thương sụn.

Tóm lại, chiết xuất hạt me là một hướng đi tự nhiên đầy hứa hẹn giúp hỗ trợ giảm viêm và tăng cường độ dẻo dai cho khớp gối dựa trên dữ liệu lâm sàng thực tế ^[1], ^[2]. Dẫu vậy, thảo dược chỉ phát huy tác dụng tốt nhất khi được kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập luyện vận động vừa sức và sự đồng hành của bác sĩ điều trị.