Chế độ ăn Địa Trung Hải có đáp ứng đủ calo khi cho con bú?

Nhiều phụ nữ sau sinh muốn nhanh chóng lấy lại vóc dáng thường tìm đến chế độ ăn Địa Trung Hải giàu rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt. Tuy nhiên, thời kỳ tiết sữa đòi hỏi nguồn năng lượng lớn để sản xuất sữa mẹ ổn định. Liệu một thực đơn nhiều chất xơ, giảm chất béo bão hòa có cung cấp đủ calo cho người mẹ?

Câu trả lời phụ thuộc vào tổng năng lượng nạp vào chứ không nằm ở tên gọi thực đơn. Chế độ ăn Địa Trung Hải có thể đáp ứng đủ calo nếu người mẹ ăn khẩu phần lớn, nhưng rất dễ gây thiếu hụt năng lượng nếu cố tình cắt giảm khẩu phần để giảm cân [1]. Bằng chứng quan sát cho thấy nhiều bà mẹ cho con bú tại châu Âu gặp tình trạng thiếu hụt calo so với khuyến nghị, bất kể họ theo đuổi chế độ ăn nào [2].

Mật độ năng lượng và nguy cơ thiếu protein khi cắt giảm calo

Đặc trưng truyền thống của chế độ ăn Địa Trung Hải gồm nhiều rau, trái cây, đậu, ngũ cốc, cá, dầu ô liu và hạn chế thịt đỏ [3]. Mô hình này có tỷ lệ chất béo bão hòa thấp, chỉ chiếm từ 7% đến 8% tổng năng lượng mỗi ngày [3]. Vì giàu chất xơ và ít béo bão hòa, chế độ ăn này làm giảm mật độ năng lượng khẩu phần [4]. Thể tích thức ăn lớn tạo cảm giác no sớm dù tổng lượng calo nạp vào cơ thể chưa cao [4].

Một phân tích thực đơn năm 2023 tại Tây Ban Nha đã kiểm tra các mức năng lượng khác nhau của bữa ăn kiểu Địa Trung Hải [1]. Khi thiết kế ở mức 2.000 đến 2.500 kcal/ngày, thực đơn đáp ứng đầy đủ tất cả các chất dinh dưỡng đa lượng [1]. Tuy nhiên, khi giảm năng lượng xuống 1.200 hoặc 1.600 kcal/ngày, hàm lượng chất đạm không đạt mức khuyến nghị [1]. Điều này cho thấy nếu mẹ bỉm sữa áp dụng chế độ này kết hợp hạn chế calo khắt khe, nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng là rất lớn [1].

Bằng chứng từ các nghiên cứu trên phụ nữ cho con bú

Một nghiên cứu thuần tập đa trung tâm tại châu Âu (nghiên cứu ATLAS) theo dõi 180 bà mẹ trong 4 tháng đầu nuôi con [2]. Kết quả ghi nhận phụ nữ ở tất cả các nhóm ăn uống đều nạp thiếu năng lượng, folate, vitamin A, vitamin C, vitamin D, kẽm và i-ốt so với nhu cầu khuyến nghị cho giai đoạn cho con bú [2]. Dù vậy, nhóm ăn nhiều rau củ và dầu thực vật đạt mức tiêu chuẩn về chất xơ và axit alpha-linolenic tốt hơn [2].

Trái lại, một nghiên cứu cắt ngang năm 2021 trên 147 bà mẹ khỏe mạnh sau sinh 30 ngày ghi nhận góc nhìn tích cực [5]. Nhóm tuân thủ chặt chẽ chế độ Địa Trung Hải tiêu thụ lượng calo, tinh bột và chất xơ hàng ngày cao hơn nhóm ít tuân thủ [5]. Nhờ tiêu thụ nhiều chất béo chưa bão hòa và đạm thực vật, nhóm này giảm lượng mỡ cơ thể mà không làm suy giảm chỉ số khối cơ thể [5].

Ảnh hưởng của chế độ ăn lên vi chất và thành phần sữa mẹ

Nhu cầu vi chất trong thai kỳ và sau sinh tăng cao đáng kể [6], [2]. Nghiên cứu trên 1.356 phụ nữ mang thai cho thấy việc bám sát chế độ ăn Địa Trung Hải giúp giảm mạnh tỷ lệ thiếu sắt, canxi, magie, vitamin C và vitamin D [6]. Cụ thể, tỷ lệ thiếu sắt giảm từ 74,1% xuống 24,5%, tỷ lệ thiếu magie giảm từ 7,6% về 0% [6].

Đối với chất lượng sữa mẹ, nghiên cứu tại Tây Ban Nha trên 75 mẫu sữa ghi nhận nồng độ selen trong sữa mẹ có mối liên hệ tích cực với mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải của người mẹ [7]. Hàm lượng khoáng chất trong sữa phụ thuộc nhiều vào thời gian cho con bú, chỉ số khối cơ thể của mẹ và mô hình ăn uống [7].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu hiện tại chưa xác định mức năng lượng tối thiểu cụ thể để đảm bảo thể tích sữa tiết ra mỗi ngày cho từng thể trạng mẹ. Nghiên cứu thực đơn kiểm tra calo chỉ tiến hành qua mô hình tính toán phần mềm, chưa thử nghiệm can thiệp trực tiếp trên phụ nữ đang tiết sữa [1]. Mối liên hệ dài hạn giữa việc ăn Địa Trung Hải sau sinh và sự tăng trưởng của trẻ bú mẹ hoàn toàn vẫn chưa có đủ dữ liệu đối chứng.

Ai nên thận trọng với chế độ ăn này?

  • Mẹ sau sinh thiếu cân hoặc đang sụt cân nhanh: Thực phẩm nhiều chất xơ gây no nhanh, cản trở việc nạp đủ mức calo cần thiết [4], [5].
  • Người có tiền sử thiếu máu hoặc hấp thu kém: Việc cắt giảm thịt đỏ xuống mức 4-5 lần mỗi tháng đòi hỏi phải bổ sung đạm và sắt thực vật rất kỹ lưỡng [3].
  • Mẹ có nguồn sữa ít: Hạn chế năng lượng dưới 2.000 kcal/ngày có thể gây thiếu chất đạm và ảnh hưởng khả năng tạo sữa [1].

Gợi ý áp dụng an toàn trong đời sống

Người mẹ không nên áp dụng chế độ Địa Trung Hải như một biện pháp ăn kiêng giảm cân cấp tốc sau sinh. Cần duy trì năng lượng khẩu phần từ 2.000 đến 2.500 kcal mỗi ngày để giữ mức protein an toàn [1]. Nên tăng cường các thực phẩm giàu năng lượng tốt như dầu ô liu, cá, đậu và các loại hạt [3]. Nếu có bệnh lý nền hoặc lo ngại về nguồn sữa, mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để cân chỉnh khẩu phần phù hợp.