Nhiều phụ nữ khi mang thai chọn chế độ ăn Địa Trung Hải để ngừa biến chứng chuyển hóa. Việc hiểu sai mô hình này dẫn đến trăn trở có cần cắt bỏ hoàn toàn thịt đỏ hay không.

Quan niệm phải bỏ hẳn thịt đỏ khi áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải trong thai kỳ là sai. Mô hình ăn uống này cùng các thử nghiệm lâm sàng chỉ khuyến cáo tiêu thụ thịt đỏ ở mức thấp, hạn chế tối đa thịt chế biến sẵn, chứ không yêu cầu kiêng kỵ tuyệt đối [1], [2].

Thịt đỏ trong mô hình Địa Trung Hải: Cắt bỏ hay chỉ giảm bớt?

Chế độ ăn Địa Trung Hải truyền thống không loại trừ thịt đỏ mà xem đây là một phần ẩm thực ở mức tiêu thụ chừng mực [2]. Thịt đỏ cung cấp các dưỡng chất thiết yếu gồm protein chất lượng cao, các vitamin nhóm B, acid amin thiết yếu, acid béo omega-3, phốt pho, kẽm, selen và sắt [2].

Hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để khuyến cáo cộng đồng loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ không qua chế biến [2]. Ngược lại, bằng chứng khoa học ủng hộ mạnh mẽ việc loại bỏ thịt chế biến sẵn khỏi khẩu phần [2]. Trong thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên ESTEEM trên 1.252 thai phụ có nguy cơ chuyển hóa, can thiệp dinh dưỡng chuẩn Địa Trung Hải chỉ định mức ăn thấp với thịt đỏ và thịt chế biến, chứ không cắt bỏ triệt để [1].

Bằng chứng khoa học về tiêu thụ nhiều thịt đỏ ở thai phụ

Tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ gây ra những bất lợi rõ rệt cho sức khỏe người mẹ và thai nhi qua nhiều nghiên cứu:

  • Nguy cơ đái tháo đường thai kỳ (GDM): Nghiên cứu Nurses' Health Study II theo dõi 14.437 y tá tại Mỹ ghi nhận việc tiêu thụ 1 khẩu phần thịt đỏ mỗi ngày làm tăng 1,6 lần nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ (RR 1,61; 95% CI: 1,25–2,07) [3]. Lượng sắt heme và chất béo động vật cao liên quan mật thiết đến tình trạng đề kháng insulin [3]. Một khảo sát trên phụ nữ Nga cũng ghi nhận việc ăn nhiều thịt chế biến sẵn làm tăng rủi ro GDM [3].
  • Chỉ số tim mạch - chuyển hóa: Dự án GESTAFIT theo dõi 119 thai phụ tại tuần thai 16 và 34 chỉ ra rằng việc giảm tiêu thụ thịt đỏ, phụ phẩm thịt và ngũ cốc tinh chế giúp hạ thấp nguy cơ tim mạch tổng hợp, duy trì huyết áp và mỡ máu ở mức tốt hơn [4].
  • Dị ứng thức ăn ở trẻ: Nghiên cứu đoàn hệ MEDALLION trên 430 cặp mẹ con cho thấy thai phụ ăn thịt đỏ và gia cầm trên 3 khẩu phần mỗi tuần làm tăng nguy cơ dị ứng thức ăn ở trẻ nhỏ [5].

Lầm tưởng thường gặp về thịt đỏ và chế độ ăn lành mạnh

Nhiều người mặc định chế độ ăn lành mạnh buộc phải loại bỏ hoàn toàn thịt động vật bốn chân. Thực tế, một nghiên cứu bệnh chứng tại Iran ghi nhận chế độ ăn dự phòng lành mạnh giúp giảm nguy cơ GDM vẫn bao gồm thịt đỏ và nội tạng bên cạnh rau quả, cá và sữa ít béo [6].

Thịt đỏ chỉ trở thành tác nhân có hại khi tiêu thụ vượt ngưỡng khuyến cáo hoặc bị thay thế bằng thịt đóng hộp, xúc xích. Dữ liệu từ nghiên cứu ECLIPSES trên 793 thai phụ cho thấy lượng tiêu thụ thịt đỏ và thịt chế biến sẵn trong thực tế thường vượt quá mức khuyến nghị [7]. Nghiên cứu Nurture trên 468 thai phụ tại Bắc Carolina cũng chỉ ra tình trạng mất an ninh lương thực dễ đẩy mức tiêu thụ thịt đỏ và thịt chế biến lên cao [8].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa xác định được chính xác định lượng thịt đỏ tối ưu theo từng gam cho từng giai đoạn tam cá nguyệt. Dữ liệu chưa tách bạch hoàn toàn ảnh hưởng riêng biệt của thịt đỏ nạc tươi sống với thói quen chế biến nhiệt độ cao trong thai kỳ.

Ai nên thận trọng khi ăn thịt đỏ?

  • Thai phụ thừa cân, béo phì hoặc có nguy cơ rối loạn đường huyết: Nhóm này cần kiểm soát chặt chẽ lượng nạp, ưu tiên nguồn đạm từ cá, đậu đỗ và hạt [6], [1].
  • Người có tiền sử tăng huyết áp thai kỳ hoặc rối loạn lipid máu: Cần hạn chế mỡ động vật và giảm tần suất ăn thịt đỏ để kiểm soát áp lực tim mạch [4], [1].
  • Thai phụ có thói quen dùng thịt chế biến: Cần loại bỏ xúc xích, thịt xông khói vì liên quan trực tiếp đến đái tháo đường thai kỳ [3], [2].

Áp dụng thực tế cho thai kỳ

Không cần loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ tươi nạc khỏi thực đơn. Duy trì tần suất ăn thịt đỏ dưới ngưỡng 3 khẩu phần mỗi tuần nhằm giảm thiểu rủi ro dị ứng thức ăn cho trẻ [5].

Nên ưu tiên nạp protein từ cá, thịt gia cầm, đậu đỗ và các loại hạt theo đúng mô hình Địa Trung Hải [6], [1]. Loại bỏ thịt chế biến sẵn và hạn chế đồ uống có đường [6], [3], [2]. Khi có bệnh lý nền, thai phụ nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để cân đối khẩu phần.

Chế độ ăn Địa Trung Hải không cực đoan loại bỏ thịt đỏ mà hướng đến sự chừng mực và cân bằng dưỡng chất. Thay vì kiêng khem quá mức, thai phụ chỉ cần giảm khẩu phần thịt đỏ, bỏ hẳn thịt chế biến sẵn và tăng cường thực phẩm từ thực vật.