Nhiều người muốn chuyển sang chế độ ăn Địa Trung Hải vì lợi ích tim mạch, nhưng e ngại chi phí đắt đỏ do gắn liền với dầu ô liu hay cá biển tươi. Quan niệm ăn uống lành mạnh luôn tốn kém khiến không ít người chùn bước trước khi bắt đầu.

Các nghiên cứu quan sát và can thiệp thực tế cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải thường làm tăng chi phí ăn uống ở mức độ từ nhẹ đến vừa, nhưng mức chi tiêu phụ thuộc lớn vào việc người dùng chọn thực phẩm nào trong nhóm [1] [2] [3]. Khi cắt giảm thịt đỏ và thức ăn nhanh, phần ngân sách tiết kiệm được có thể bù đắp một phần chi phí mua rau củ hay các loại đậu [2] [3].

Chi phí thực tế của chế độ ăn Địa Trung Hải qua các nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên hệ thuận giữa mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải và số tiền chi tiêu cho thực phẩm [4] [2] [5].

Tại vùng Extremadura của Tây Ban Nha, một nghiên cứu trên 2.833 người trưởng thành từ 25 đến 79 tuổi ghi nhận chi phí ăn uống trung vị hàng tháng là 203,6 USD [4]. Chi phí này chiếm khoảng 11% thu nhập khả dụng ở nhóm ít tuân thủ, nhưng tăng lên 17% ở nhóm tuân thủ cao [4]. Nghiên cứu cũng chỉ ra nam giới, nhóm tuổi 45–54 và người sống ở đô thị chi nhiều tiền hơn cho ăn uống [4].

Tại Bồ Đào Nha, khảo sát trên 464 trẻ em từ 6 đến 12 tuổi cho thấy chi phí ăn uống trung bình là 4,58 USD mỗi ngày [5]. Trẻ có mức tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải cao nhất có nguy cơ chi phí khẩu phần cao gấp 5,7 lần so với nhóm tuân thủ thấp nhất [5]. Một nghiên cứu khác tại Tây Ban Nha trên 3.534 người từ 2 đến 24 tuổi cho thấy nhóm tuân thủ cao tốn thêm 0,71 USD mỗi ngày (tương đương 0,28 USD/1000 kcal) so với nhóm tuân thủ thấp [6].

Tuy nhiên, tại Anh, dữ liệu từ nghiên cứu Fenland cho thấy người tuân thủ cao chế độ ăn này có mức chi tiêu cao hơn không đáng kể so với mặt bằng chung [3]. Bằng chứng tổng thể cho thấy chế độ ăn này có xu hướng đắt hơn chế độ ăn nhiều năng lượng giá rẻ, nhưng mức chênh lệch không quá lớn [7] [3].

Dòng tiền dịch chuyển thế nào khi đổi chế độ ăn?

Sự thay đổi ngân sách không diễn ra theo một chiều tăng lên, mà là sự hoán đổi giữa các nhóm thực phẩm [2] [3].

Một tổng quan hệ thống phân tích can thiệp tại Canada và Thụy Điển chỉ ra rằng: việc chuyển sang chế độ ăn Địa Trung Hải làm tăng chi phí cho rau củ, trái cây, các loại đậu, hạt, dầu hạt hoặc dầu ô liu, cá và thịt gia cầm [2] [3]. Ngược lại, người tham gia giảm rõ rệt chi tiêu cho thịt đỏ, ngũ cốc tinh chế, đồ tráng miệng, đồ ngọt và thức ăn nhanh [2] [3].

Nhờ sự bù trừ này, một can thiệp dinh dưỡng tại Bắc Mỹ ghi nhận chế độ ăn Địa Trung Hải không làm tăng tổng chi phí ăn uống hàng ngày hay chi phí trên mỗi đơn vị năng lượng [2].

Có phải mọi món ăn Địa Trung Hải đều đắt tiền?

Một phân tích về mật độ dinh dưỡng và năng lượng cho thấy thực phẩm Địa Trung Hải gồm nhiều nhóm với các mức giá rất khác nhau [1].

Một số thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng mật độ năng lượng thấp quả thực có giá thành cao [1]. Tuy nhiên, mô hình Địa Trung Hải bao gồm cả ngũ cốc, các loại đậu khô (pulses, legumes), hạt, rau và quả khô, vốn là những thực phẩm có chi phí hợp lý và dễ tiếp cận [1].

Đồ ăn chế biến sẵn giàu đường, tinh bột tinh chế và chất béo chuyển hóa thường có giá rất rẻ tính trên năng lượng cung cấp [1] [7]. Khi người thu nhập thấp chọn thực phẩm giá rẻ để no bụng, họ thường vô tình tiêu thụ khẩu phần nghèo vi chất dinh dưỡng [8] [1]. Dù vậy, việc lựa chọn các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt bình dân hoàn toàn có thể giúp đạt tiêu chuẩn Địa Trung Hải mà không đẩy chi phí lên cao [1].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được một số vấn đề:

  • Chưa có dữ liệu so sánh chi phí khi dùng nguồn đạm thực vật địa phương thay thế hoàn toàn cho hải sản nhập khẩu đắt tiền.
  • Chi phí chế biến, bảo quản và thời gian chuẩn bị thực phẩm tươi sống chưa được tính toán cụ thể so với đồ ăn nhanh tiện lợi.
  • Mức độ ảnh hưởng của biến động giá cả nông sản theo mùa tại các quốc gia đang phát triển đối với chi phí ăn Địa Trung Hải chưa được làm rõ [7].

Ai nên thận trọng về ngân sách?

  • Hộ gia đình có thu nhập thấp hoặc nguồn tài chính eo hẹp cần tính toán kỹ trước khi mua các nguyên liệu nhập khẩu đắt tiền [7] [4].
  • Sinh viên và người sống độc lập có thể gặp trở ngại tài chính nếu cố gắng mua các sản phẩm Địa Trung Hải chế biến sẵn hoặc các loại dầu và hạt ngoại nhập giá cao [8].
  • Người đang sống tại các khu vực có giá thực phẩm tươi sống đắt đỏ so với thu nhập trung bình [7] [4].

Cách áp dụng thực tế để tối ưu chi phí

  • Tận dụng các loại đậu khô, đậu đỗ bình dân làm nguồn cung cấp protein và chất xơ chính, thay vì phụ thuộc vào các loại thịt đắt đỏ [1] [2].
  • Giảm mua thịt đỏ, đồ ngọt, nước có gas và thức ăn nhanh để lấy ngân sách bù vào rau củ quả tươi [2] [3].
  • Mua rau củ và trái cây theo mùa để có giá thành tốt nhất mà vẫn đảm bảo độ tươi và dưỡng chất [1].
  • Không nhất thiết phải mua các loại hạt hay hải sản nhập khẩu cao cấp; việc duy trì mức tuân thủ hợp lý đã mang lại giá trị dinh dưỡng cao mà không làm tăng vọt chi phí [6].

Ăn theo phong cách Địa Trung Hải có thể làm tăng nhẹ hóa đơn thực phẩm nếu người tiêu dùng lựa chọn các mặt hàng cao cấp. Tuy nhiên, bằng cách tập trung vào đậu đỗ, rau quả theo mùa và cắt giảm thịt đỏ cùng thức ăn nhanh chế biến sẵn, mô hình dinh dưỡng này hoàn toàn có thể duy trì với mức ngân sách hợp lý.