Nhiều bà mẹ sau sinh mong muốn nhanh chóng lấy lại vóc dáng thường tìm đến các mô hình ăn uống lành mạnh, trong đó chế độ Địa Trung Hải là lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, việc áp dụng chế độ này một cách quá nghiêm ngặt khi đang cho con bú có thể không phù hợp cho tất cả mọi người.

Hiện tại, thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ cho thấy chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải giúp giảm cân ở mức vừa phải và hỗ trợ giảm chỉ số viêm [1]. Dù vậy, bằng chứng khoa học không khuyến khích việc siết cân quá đà hoặc hạn chế năng lượng tiêu cực trong giai đoạn cho con bú [2], [3].

Chế độ Địa Trung Hải tác động thế nào đến phụ nữ cho con bú?

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2013 theo dõi 129 phụ nữ thừa cân sau sinh (chỉ số BMI trung bình 27,2), trong đó 73,6% nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ [1]. Can thiệp chế độ ăn Địa Trung Hải trong 4 tháng ghi nhận mức giảm cân trung bình 2,3 kg và giảm nồng độ dấu ấn viêm TNF-alpha trong huyết thanh [1]. Kết quả này tương đương với chế độ ăn theo tháp MyPyramid của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (giảm 3,1 kg) và không ghi nhận tác động tiêu cực trực tiếp nào từ thành phần thực phẩm [1].

Một nghiên cứu cắt ngang quy mô lớn trên 3.941 phụ nữ sau sinh cũng cho thấy mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cao có liên quan độc lập đến việc giảm nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh [4]. Điều này phản ánh việc duy trì chế độ ăn giàu dinh dưỡng mang lại lợi ích nhất định cho sức khỏe tinh thần của người mẹ [4].

Ai không nên áp dụng chế độ Địa Trung Hải nghiêm ngặt?

Nhóm bà mẹ đang sút cân quá nhanh hoặc đối mặt với nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng không nên áp đặt các quy tắc kiêng khem nghiêm ngặt. Nghiên cứu y học lưu ý rằng tốc độ giảm cân quá nhanh (chẳng hạn như mức giảm 10% trọng lượng trong 6 tháng) có thể làm gia tăng các dấu ấn sinh học của tình trạng viêm mô mỡ [2]. Khi đang tạo sữa, việc giảm cân quá đột ngột đi ngược lại yêu cầu phục hồi thể trạng tự nhiên của người mẹ.

Phụ nữ sau sinh đang đối diện với tình trạng kiệt sức hoặc thiếu ngủ trầm trọng cũng cần thận trọng khi áp dụng chế độ ăn khắt khe [5]. Việc chăm sóc trẻ sơ sinh tạo ra nhiều rào cản về mặt thời gian và tâm lý, khiến các can thiệp ăn uống quá phức tạp dễ trở thành gánh nặng tâm lý hơn là giải pháp sức khỏe [5].

Hiểu lầm về chất lượng thực phẩm và việc giữ cân sau sinh

Một quan niệm phổ biến là chỉ cần ăn đúng chuẩn Địa Trung Hải thì cân nặng sau sinh sẽ tự động giảm mà không cần chú ý đến khẩu phần. Một nghiên cứu theo dõi 1.136 phụ nữ sau sinh đến mốc 14 tháng cho thấy chất lượng chế độ ăn (đánh giá qua thang điểm aMED của Địa Trung Hải) không có mối liên hệ trực tiếp với mức độ giữ cân sau sinh [3].

Yếu tố thực sự quyết định việc giữ cân sau sinh là tổng năng lượng nạp vào cơ thể [3]. Cụ thể, mỗi 1.000 kcal nạp thêm mỗi ngày liên quan đến mức tăng giữ cân 0,97 kg ở giai đoạn từ 7 đến 14 tháng sau sinh [3]. Do đó, việc chuyển sang các thực phẩm lành mạnh nhưng tiêu thụ quá mức năng lượng cần thiết vẫn dẫn đến tình trạng giữ cân [3].

Điều các nghiên cứu hiện tại chưa giải đáp

Các tài liệu khoa học hiện có hoàn toàn chưa cung cấp dữ liệu đánh giá tác động của chế độ Địa Trung Hải trên phụ nữ cho con bú mắc bệnh lý tiêu hóa cụ thể. Do đó, không có cơ sở khoa học để khẳng định chế độ này có an toàn hay gây kích ứng tiêu hóa cho nhóm đối tượng này hay không.

Tương tự, các nghiên cứu chưa có dữ liệu riêng biệt về mức độ an toàn của việc ăn theo kiểu Địa Trung Hải ở phụ nữ sau sinh bị thiếu máu nặng. Ảnh hưởng trực tiếp của việc thay đổi thành phần ăn uống theo kiểu Địa Trung Hải đến thể tích và vi chất trong sữa mẹ cũng chưa được khảo sát chi tiết trong các thử nghiệm lâm sàng được cung cấp.

Lời khuyên áp dụng thực tế

Phụ nữ đang cho con bú không nên tự ý siết năng lượng nghiêm ngặt mà cần ưu tiên tính linh hoạt trong ăn uống. Việc lựa chọn các nhóm thực phẩm tự nhiên, giảm đồ uống có đường và kiểm soát tổng năng lượng nạp vào là mục tiêu thiết thực hơn việc đong đếm quy chuẩn khắt khe [3], [6]. Nếu bạn có bệnh nền hoặc sút cân không kiểm soát, hãy thăm khám bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được xây dựng thực đơn an toàn.