Hay bị giật mí mắt liên tục có phải là lời kêu cứu của cơ thể thiếu magie?

Không ít người từng trải qua cảm giác khó chịu khi một bên mí mắt bỗng nhiên giật liên hồi từng cơn, kéo dài từ vài giờ đến vài ngày. Nhiều người vội vã tìm kiếm thông tin trên mạng và lo lắng cho rằng đây là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang thiếu hụt vi chất nghiêm trọng, đặc biệt là magie.

Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy giật mí mắt phần lớn là hiện tượng lành tính bắt nguồn từ mỏi mắt, thiếu ngủ, căng thẳng tâm lý và thói quen nhìn màn hình thiết bị điện tử kéo dài, thay vì chỉ đơn thuần là do thiếu hụt magie trong máu.

Hiện tượng giật mí mắt dưới góc nhìn y khoa

Hiện tượng giật mí mắt, trong y khoa gọi là myokymia cơ mi mắt, là tình trạng co thắt không tự chủ, có nhịp điệu của các bó sợi thuộc cơ vòng mi (orbicularis oculi) ^[1]. Tình trạng này phổ biến nhất là biểu hiện ở một bên mí mắt dưới ^[1]. Đa phần các cơn co giật mi mắt diễn ra từng đợt ngắn và tự biến mất sau vài giờ hoặc vài ngày mà không cần can thiệp y tế đặc hiệu ^[1].

Về mặt sinh lý thần kinh, hiện tượng co giật này phản ánh sự hưng phấn tạm thời của các đầu mút dây thần kinh chi phối cơ quanh mắt. Khi cơ mi mắt bị kích thích, các sợi cơ co rút tạo nên cảm giác máy giật liên tục dưới da mà người bệnh cảm nhận rất rõ ràng nhưng người đối diện đôi khi khó nhận thấy bằng mắt thường. Dù phần lớn các trường hợp kết thúc nhanh chóng, một số trường hợp mạn tính có thể kéo dài liên tục từ vài tuần đến vài tháng, gây ra sự phiền toái đáng kể cho người bệnh ^[1].

Thiếu magie có thực sự là thủ phạm chính?

Trong quan niệm dân gian và các thông tin truyền miệng trên mạng xã hội, thiếu magie thường được coi là nguyên nhân hàng đầu gây co giật cơ bắp nói chung và mí mắt nói riêng. Về mặt lý thuyết, magie là một khoáng chất thiết yếu đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn truyền thần kinh và điều hòa sự co cơ. Một số tài liệu y văn cũng ghi nhận thiếu hụt magie mức độ nhẹ có thể là một trong những yếu tố lành tính liên quan đến co giật cơ mặt thoáng qua ^[2].

Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, sự thiếu hụt magie trong máu không phổ biến như nhiều người vẫn nghĩ và hiếm khi là nguyên nhân độc lập duy nhất gây giật mí mắt cô độc. Một nghiên cứu công bố năm 2024 đã làm rõ mối liên hệ này khi so sánh 103 bệnh nhân bị giật mí mắt kéo dài trên 2 tuần với nhóm đối chứng gồm 103 người khỏe mạnh ^[3]. Kết quả xét nghiệm cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về nồng độ magie trong máu giữa nhóm bị giật mí mắt và nhóm đối chứng khỏe mạnh ^[3]. Nghiên cứu này cũng không tìm thấy sự khác biệt nào về nồng độ các chất điện giải khác như canxi, natri hay kali ^[3].

Điều này chứng minh rằng việc tự ý kết luận giật mí mắt là do thiếu magie và vội vàng bổ sung các chế phẩm chứa khoáng chất này thường không có cơ sở khoa học vững chắc. Mặc dù sự mất cân bằng khoáng chất nghiêm trọng có thể kích hoạt các cơn co thắt cơ, tình trạng giật mí mắt đơn thuần ở người có chế độ ăn uống bình thường thường bắt nguồn từ các yếu tố sinh hoạt hàng ngày hơn là thiếu hụt vi chất.

Mỏi mắt và thời gian dùng màn hình: Bằng chứng khoa học mới

Thay vì thiếu vi chất dinh dưỡng, các nghiên cứu gần đây đang hướng sự chú ý đến sự mỏi cơ mắt do lối sống hiện đại, đặc biệt là thói quen sử dụng các thiết bị kỹ thuật số. Khi nhìn liên tục vào màn hình máy tính, điện thoại hay máy tính bảng, tần số chớp mắt tự nhiên giảm đi đáng kể, khiến mắt bị khô, căng thẳng điều tiết và các cơ quanh mắt phải làm việc quá tải.

Nghiên cứu lâm sàng năm 2024 được thực hiện trên 103 bệnh nhân giật mí mắt kéo dài trên 2 tuần và 103 người khỏe mạnh đã chỉ ra rằng thời gian tiếp xúc với màn hình kỹ thuật số ở nhóm giật mí mắt cao hơn rõ rệt so với nhóm chứng ^[3]. Cụ thể, thời gian dùng màn hình trung bình ở nhóm bị giật mí mắt lên tới 6,88 ± 2,01 giờ mỗi ngày, trong khi ở nhóm đối chứng chỉ là 4,84 ± 1,74 giờ mỗi ngày ^[3].

Đáng chú ý, các nhà khoa học phát hiện mối tương quan thuận rất mạnh giữa thời gian bị giật mí mắt và số giờ ngồi trước màn hình điện tử mỗi ngày ^[3]. Đồng thời, nghiên cứu cũng ghi nhận tật khúc xạ chưa chỉnh kính, nhãn áp và tỷ lệ lõm/đĩa thị giác không có sự khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhóm ^[3]. Kết quả này nhấn mạnh rằng chính sự quá tải thị giác và mệt mỏi cơ mắt do màn hình điện tử mới là tác nhân quan trọng kích hoạt và duy trì tình trạng co giật mí mắt kéo dài ^[2], ^[3].

Căng thẳng, caffeine và thiếu ngủ tác động thế nào?

Bên cạnh thời gian nhìn màn hình, bộ ba "căng thẳng, thiếu ngủ và lạm dụng caffeine" chính là những thủ phạm phổ biến nhất được ghi nhận trong y văn ^[2], ^[1], ^[3]. Những yếu tố này thường xuất hiện đồng thời trong một ngày làm việc điển hình của người trưởng thành hiện đại ^[1].

Khi cơ thể trải qua căng thẳng tâm lý hoặc lo âu, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích quá mức, làm gia tăng nồng độ các hormone gây co thắt mạch và tăng tính kích thích của tế bào thần kinh vận động ^[2], ^[1]. Tình trạng thiếu ngủ hoặc ngủ không sâu giấc khiến các tế bào cơ vòng mi không có đủ thời gian để phục hồi sau một ngày dài điều tiết, dẫn đến hiện tượng mỏi cơ mắt cục bộ ^[2].

Thêm vào đó, việc tiêu thụ quá mức caffeine từ cà phê, trà đặc hoặc nước tăng lực để duy trì sự tỉnh táo lại vô tình làm tăng sự kích thích thần kinh cơ ^[2], ^[1]. Tình trạng mất nước cũng là một yếu tố phối hợp thường gặp có thể thúc đẩy hiện tượng co giật này ^[2]. Khi các yếu tố này kết hợp với nhau, các sợi cơ mi mắt rất dễ rơi vào trạng thái hưng phấn bất thường, dẫn đến những đợt co giật cục bộ liên hồi. Hầu hết các cơn giật mí mắt sẽ tự thuyên giảm trong vòng vài giờ hoặc vài ngày khi người bệnh được nghỉ ngơi đầy đủ và loại bỏ căng thẳng ^[1].

Những nguyên nhân hiếm gặp nhưng không nên chủ quan

Mặc dù phần lớn các trường hợp co giật mí mắt là lành tính và tự giới hạn, người bệnh không nên hoàn toàn mất cảnh giác nếu triệu chứng kéo dài bất thường hoặc lan rộng. Một số bệnh lý thần kinh tiềm ẩn có thể khởi phát bằng triệu chứng tương tự như giật mí mắt thông thường.

Bệnh xơ cứng rải rác (MS) là một bệnh lý thoái hóa myelin thần kinh có thể biểu hiện ban đầu hoặc tái phát bằng triệu chứng co giật cơ mặt hoặc mí mắt ^[2], ^[4]. Tổn thương mất myelin ở vùng cầu não sau gối của dây thần kinh số 7 có thể gây tăng tính kích thích của các nơ-ron vận động cơ mặt, biểu hiện trên điện cơ đồ là những chuỗi phóng điện đơn vị vận động nhịp nhàng ở tần số 2-10 Hz ^[2], ^[4]. Triệu chứng co giật cơ mặt do xơ cứng rải rác thường là thoáng qua, kéo dài từ hai tuần đến sáu tháng ^[4].

Ngoài ra, co giật cơ mặt cũng từng được ghi nhận trong giai đoạn hồi phục của hội chứng Guillain-Barre ^[2]. Trong một số trường hợp rất hiếm, co giật mi mắt có thể đi kèm với tổn thương nội sọ như khối u não ^[1], ^[5]. Một báo cáo lâm sàng năm 2018 đã ghi nhận trường hợp bệnh nhân nữ 52 tuổi có tiền sử giật mí mắt trái kéo dài 6 tháng kèm sụp mi trên, qua chụp cộng hưởng từ phát hiện khối u tế bào hình sao ở thùy thái dương kích thước 20 x 25 x 20 mm ^[5]. Hiện tượng co giật mí mắt cùng bên cũng được quan sát thấy trong hội chứng đồng vận mi - hàm Marcus Gunn ở một nghiên cứu hồi cứu trên 5 bệnh nhân ^[6]. Một số loại thuốc như muối vàng điều trị viêm khớp dạng thấp cũng từng được báo cáo là gây biến chứng thần kinh dẫn đến co giật cơ ^[7].

Tuy nhiên, một nghiên cứu theo dõi hồi cứu trên 15 bệnh nhân bị giật mí mắt mạn tính kéo dài trung bình 91 tháng tại một cơ sở y tế đã khẳng định đây thường là tình trạng cô độc và lành tính ^[8]. Trong nghiên cứu này, có 86,7% bệnh nhân (13 người) có kết quả chẩn đoán hình ảnh thần kinh hoàn toàn âm tính, và không có trường hợp nào tiến triển thành bệnh lý thần kinh toàn thể ^[8]. Tình trạng này tự thoái lui ở 4 bệnh nhân, và 8 bệnh nhân được điều trị cải thiện tốt bằng phương pháp tiêm độc tố botulinum định kỳ ^[8].

Những hiểu lầm phổ biến khi bị co giật mi mắt

Hiểu lầm lớn nhất hiện nay là hễ bị giật mí mắt thì phải bổ sung ngay magie hoặc các loại vitamin liều cao. Một số giả thuyết điều trị từng đề xuất dùng canxi, axit folic, phốt pho, kali hoặc các loại vitamin, nhưng cho đến nay chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả của các chất bổ sung này trong việc giảm tần suất hay thời gian giật mí mắt ^[1]. Tương tự, việc uống nước tonic chứa quinine từng được truyền tai nhau như một biện pháp dân gian để trị giật mí mắt, nhưng đây chỉ là những ghi nhận truyền miệng chưa có cơ sở khoa học vững vàng ^[1].

Hiểu lầm thứ hai là lo lắng thái quá rằng giật mí mắt là dấu hiệu đột quỵ sắp xảy ra. Như các bằng chứng đã chỉ ra, giật mí mắt cô độc hầu như luôn là tổn thương lành tính cục bộ tại cơ vòng mi chứ không phải dấu hiệu của tai biến mạch máu não ^[8]. Việc quá lo âu lại vô tình tạo thêm căng thẳng tâm lý, khiến cơn giật mi mắt kéo dài dai dẳng hơn ^[2], ^[1].

Hiểu lầm thứ ba là cho rằng mọi cơn giật mí mắt đều sẽ tự khỏi mà không cần điều chỉnh sinh hoạt. Nếu người bệnh vẫn tiếp tục ngồi trước màn hình máy tính 8-10 tiếng mỗi ngày, thức khuya và uống nhiều cà phê, các cơ mắt sẽ tiếp tục bị kích ứng và triệu chứng có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng ^[1], ^[3]. Các yếu tố thời tiết như trời lạnh cũng đã được ghi nhận là một yếu tố nguy cơ khiến giật mí mắt kéo dài ^[1].

Ai nên đi khám bác sĩ chuyên khoa sớm?

Dù đa số trường hợp co giật mí mắt là lành tính, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt hoặc thần kinh để kiểm tra trong những tình huống cảnh báo sau:

• Cơn co giật mí mắt kéo dài liên tục trên hai tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi ^[3].
• Co giật không chỉ giới hạn ở mí mắt mà bắt đầu lan rộng xuống gò má, khóe miệng hoặc toàn bộ một nửa khuôn mặt, vì đây có thể là dấu hiệu của co thắt nửa mặt ^[2].
• Mí mắt bị sụp hoàn toàn, mắt khó mở ra sau mỗi cơn co giật hoặc kèm theo hiện tượng nhìn đôi, giảm thị lực ^[5].
• Mắt có biểu hiện đỏ, cộm xốn, đau rát hoặc chảy nước mắt nhiều, gợi ý các bệnh lý bề mặt nhãn cầu kèm theo.
• Người có tiền sử bệnh lý thần kinh hoặc xuất hiện thêm các triệu chứng tê bì, yếu chi hay rối loạn vận động khác ^[2], ^[4].

Lời khuyên chăm sóc và cải thiện tình trạng giật mí mắt

Để giải quyết tình trạng giật mí mắt do mỏi mắt và căng thẳng, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò cốt lõi thay vì tự ý mua thuốc bổ sung:

• Quy tắc nghỉ ngơi cho mắt: Giảm bớt thời gian nhìn màn hình điện tử không cần thiết. Áp dụng quy tắc cho mắt nghỉ ngơi định kỳ sau mỗi 20-30 phút làm việc với máy tính để các cơ mi mắt được thư giãn ^[3].
• Cải thiện giấc ngủ: Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm, duy trì phòng ngủ tối và thoáng mát để các tế bào thần kinh và cơ vòng mi có thời gian hồi phục hoàn toàn sau một ngày làm việc ^[2], ^[1].
• Hạn chế chất kích thích: Cắt giảm lượng cà phê, trà đặc, nước ngọt có ga và nước tăng lực tiêu thụ trong ngày; uống đủ nước lọc để tránh tình trạng mất nước của cơ thể ^[2], ^[1].
• Thư giãn tại chỗ: Chườm ấm nhẹ nhàng lên vùng mắt trong 10-15 phút có thể giúp tăng lưu thông máu cục bộ và giải tỏa sự căng cứng của cơ vòng mi.
• Dinh dưỡng cân bằng: Thay vì tự ý uống bổ sung viên magie hay khoáng chất liều cao, hãy duy trì chế độ ăn uống đa dạng giàu rau xanh, các loại hạt và thực phẩm tươi sống để cung cấp vi chất tự nhiên cho cơ thể ^[1], ^[3].

Nhìn chung, giật mí mắt thường chỉ là tín hiệu nhắc nhở đôi mắt và cơ thể bạn đang quá tải vì màn hình máy tính, thiếu ngủ hoặc căng thẳng công việc chứ hiếm khi là lời kêu cứu do thiếu magie. Thay vì lo lắng vô cớ hay vội vã tìm mua thực phẩm chức năng, bạn hãy dành thời gian cho đôi mắt được nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và điều chỉnh nhịp sống cân bằng hơn; nếu triệu chứng vẫn dai dẳng bất thường, hãy thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác nhất.