Nhiều người truyền tai nhau mẹo uống nước lá ổi hoặc húng quế để thanh lọc cơ thể và hạ mỡ máu. Việc tìm kiếm các giải pháp tự nhiên cho sức khỏe tim mạch là nhu cầu phổ biến khi tỷ lệ rối loạn lipid máu ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, quan niệm cho rằng uống các loại nước lá này có thể kiểm soát được mỡ máu là nhận định chưa có cơ sở khoa học xác thực.

Hiện tại, chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định uống nước lá ổi hay húng quế giúp kiểm soát mỡ máu ở người. Dữ liệu nghiên cứu được cung cấp hoàn toàn không có thử nghiệm nào về lá ổi. Đối với húng quế, các nghiên cứu lâm sàng trên người còn rất ít ỏi với mức độ giảm cholesterol nhẹ trên bệnh nhân tiểu đường [1], trong khi phần lớn dữ liệu mới chỉ dừng ở mức thử nghiệm tế bào và động vật [2], [3], hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị statin.

Không có bằng chứng khoa học cho nước lá ổi

Trong nguồn dữ liệu khoa học được cung cấp, hoàn toàn không có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lá ổi đối với các chỉ số lipid máu. Mọi lời đồn thổi về việc uống nước đun từ lá ổi để giảm mỡ máu hay thay thế thuốc điều trị đều chưa được chứng minh qua các thử nghiệm có đối chứng.

Việc suy diễn công dụng của lá ổi dựa trên kinh nghiệm truyền miệng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe. Người bệnh không nên tự ý dùng các loại nước lá chưa rõ bằng chứng để điều trị tình trạng rối loạn mỡ máu thay cho phác đồ y khoa.

Nghiên cứu về húng quế cho thấy kết quả gì?

Đối với húng quế, các dữ liệu nghiên cứu hiện có ghi nhận một số tác động ban đầu nhưng chưa đủ mạnh để đưa ra khuyến cáo điều trị. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đơn có đối chứng chéo công bố năm 1996 đã khảo sát lá húng quế (Ocimum sanctum và Ocimum album) trên bệnh nhân đái tháo đường không phụ thuộc insulin [1]. Nghiên cứu này ghi nhận đường huyết lúc đói giảm 17,6% và đường huyết sau ăn giảm 7,3% [1]. Tuy nhiên, đối với mỡ máu, chỉ số cholesterol toàn phần trung bình chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ trong giai đoạn can thiệp bằng húng quế [1].

Ở cấp độ tiền lâm sàng, một nghiên cứu năm 2021 trên động vật lại cho thấy việc sử dụng dịch chiết húng quế dạng nước đơn thuần không tạo ra thay đổi có ý nghĩa thống kê đối với tình trạng lipid máu so với nhóm đối chứng [2]. Mặc dù nồng độ triglyceride có xu hướng giảm sau khi dùng dịch chiết húng quế, kết quả này vẫn không đạt mức ý nghĩa thống kê [2]. Nồng độ triglyceride chỉ giảm có ý nghĩa khi kết hợp dịch chiết húng quế với muối mật dưới dạng công thức vi túi (microvesicles) chuyên biệt [2].

Cơ chế tiềm năng mới dừng ở mức phòng thí nghiệm

Nghiên cứu công bố năm 2015 đã khảo sát tiềm năng của Ocimum tenuiflorum (húng quế) trong việc ức chế enzyme myeloperoxidase (MPO) liên quan đến xơ vữa động mạch [3]. Nghiên cứu này xác định eugenol và axit ursolic là các thành phần quan trọng của húng quế [3]. Quá trình oxy hóa lipoprotein qua trung gian enzyme MPO vốn tham gia vào quá trình hình thành tế bào bọt và rối loạn chức năng HDL [3].

Thực nghiệm cho thấy dịch chiết toàn phần từ lá húng quế cùng eugenol và axit ursolic có khả năng ức chế sự oxy hóa lipoprotein do MPO/đồng gây ra [3]. Đồng thời, dịch chiết lá húng quế toàn phần cũng giúp làm giảm phản ứng viêm do lipopolysaccharide kích thích trên tế bào RAW 264.7 [3]. Mặc dù các tác giả nhận định dịch chiết húng quế có tiềm năng ức chế MPO để phòng ngừa xơ vữa động mạch, đây mới chỉ là thử nghiệm trên tế bào, chưa thể kết luận tương đương khi người dùng uống nước sắc tại nhà [3].

Hiểu lầm thường gặp về việc uống nước lá

Nhiều người tin rằng thảo mộc thiên nhiên luôn an toàn và có thể thay thế hoàn toàn nhóm thuốc statin hạ mỡ máu. Đây là quan niệm sai lầm nguy hiểm vì dữ liệu về húng quế trên người chỉ cho thấy mức giảm cholesterol nhẹ ở bệnh nhân đái tháo đường [1], không đủ hiệu lực để kiểm soát rối loạn lipid máu bệnh lý. Tự ý bỏ thuốc statin có thể làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não hoặc nhồi máu cơ tim.

Một hiểu lầm khác là đánh đồng dịch chiết trong nghiên cứu với nước lá tự nấu. Các nghiên cứu tiền lâm sàng thường sử dụng dịch chiết cồn, dạng bào chế vi túi hoặc chiết xuất cô đặc với nồng độ hoạt chất ổn định [2], [3]. Nước hãm hay nước đun từ lá tươi tại nhà có hàm lượng hoạt chất không đồng nhất, khó hấp thu và không mang lại hiệu quả tương đương như các chế phẩm thử nghiệm [2].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại

Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa thể trả lời được nhiều câu hỏi quan trọng về việc ứng dụng thực tế:

  • Hoàn toàn chưa có dữ liệu đối chứng về hiệu quả và tính an toàn của lá ổi trên hồ sơ mỡ máu ở người.
  • Chưa có nghiên cứu xác định liều lượng cụ thể, tần suất dùng và độ an toàn dài hạn của nước sắc húng quế trên người có rối loạn lipid máu đơn thuần không kèm đái tháo đường.
  • Chưa rõ cơ chế hấp thu và nồng độ hoạt chất thực tế trong máu người sau khi uống nước lá húng quế đun nấu thông thường.

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Người đang được chỉ định điều trị rối loạn mỡ máu bằng thuốc tây không nên tự ý ngừng thuốc để chuyển sang dùng nước lá. Sự gián đoạn điều trị có thể khiến nồng độ cholesterol tăng vọt, gây nguy hiểm cho hệ tim mạch.

Người mắc bệnh đái tháo đường đang sử dụng thuốc hạ đường huyết cần thận trọng khi dùng lượng lớn lá húng quế, do thảo dược này có thể gây giảm đường huyết [1]. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và người có bệnh nền suy giảm chức năng gan, thận nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại nước lá đậm đặc nào.

Cách áp dụng thực tế và an toàn

Húng quế có thể được sử dụng an toàn như một loại rau gia vị tươi trong các bữa ăn thường ngày để tăng hương vị và bổ sung dinh dưỡng tổng thể. Không nên lạm dụng việc sắc nấu nước lá quá đặc để uống thay cho nước lọc hàng ngày.

Để kiểm soát mỡ máu một cách khoa học, người bệnh cần tập trung vào chế độ ăn cân đối, tăng cường vận động thể chất và duy trì cân nặng hợp lý. Việc theo dõi định kỳ các chỉ số xét nghiệm mỡ máu và tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ chuyên khoa luôn là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.

Lời khuyên tổng kết

Uống nước lá ổi và húng quế không phải là giải pháp được khoa học công nhận để kiểm soát tình trạng mỡ máu cao. Các nghiên cứu hiện có về húng quế mới dừng ở mức sơ bộ, trong khi lá ổi chưa có dữ liệu chứng minh. Người bệnh cần duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ phác đồ điều trị y khoa thay vì dựa vào các biện pháp truyền miệng thiếu căn cứ.