Nhiều người kỳ vọng việc vừa ăn theo chế độ DASH vừa đi bộ đủ 10.000 bước mỗi ngày sẽ tạo ra bước đột phá về giảm cân và hạ huyết áp. Thói quen kết hợp này rất phổ biến ở nhóm người làm việc văn phòng ít vận động.
Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện có chưa chứng minh được lợi ích vượt trội từ mốc 10.000 bước khi đi kèm DASH. Một thử nghiệm lâm sàng trực tiếp cho thấy việc đi bộ tăng cường không tạo thêm khác biệt đáng kể về cân nặng hay chuyển hóa so với việc chỉ tuân thủ thực đơn DASH đơn thuần [1].
Thử nghiệm lâm sàng so sánh DASH đơn thuần và kết hợp đi bộ
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên kéo dài 16 tuần đã theo dõi 35 bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên mắc đái tháo đường típ 2 và tăng huyết áp chưa kiểm soát [1]. Các nhà nghiên cứu chia bệnh nhân thành nhóm chỉ nhận hướng dẫn dinh dưỡng DASH và nhóm DASHPED vừa ăn DASH vừa được khuyến khích đi bộ bằng máy đếm bước [1].
Kết thúc can thiệp, nhóm DASHPED tăng vận động trung bình thêm 1.721 bước mỗi ngày [1]. Cả hai nhóm đều ghi nhận giảm cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI) và giảm huyết áp tâm trương lúc thức khi đo huyết áp lưu động 24 giờ [1].
Dù nhóm có đi bộ xuất hiện xu hướng giảm huyết áp tâm trương khi ngủ, các chỉ số quan trọng khác lại không có sự khác biệt giữa hai nhóm [1]. Thay đổi về cân nặng, BMI, khối lượng cơ, tỷ lệ mỡ cơ thể, tỷ lệ vòng eo-hông, đường huyết, mỡ máu và độ nhạy insulin ở nhóm đi bộ thêm đều tương đương nhóm chỉ ăn kiêng [1].
Tác động cộng hưởng lên nhận thức và chất lượng tinh trùng
Ngoài huyết áp, sự kết hợp giữa DASH và vận động được phân tích qua một số nghiên cứu quan sát trên các cơ quan khác. Một nghiên cứu trên người lớn tuổi có nguy cơ tim mạch và suy giảm nhận thức đã áp dụng các mô hình hồi quy để kiểm tra mối liên hệ độc lập và cộng gộp giữa điểm số DASH, tổng số bước chân và khả năng tiêu thụ oxy đỉnh (peak VO2) với chức năng thần kinh - nhận thức [2].
Ở khía cạnh sinh sản nam giới, một nghiên cứu cắt ngang ghi nhận việc tuân thủ DASH liên quan đến số lượng và nồng độ tinh trùng cao hơn [3]. Khi kết hợp chế độ DASH với hoạt động thể lực hàng ngày, các nhà nghiên cứu nhận thấy mối tương quan thuận bổ sung với độ di động và hình thái tinh trùng [3].
Dù vậy, nhóm tác giả nghiên cứu này lưu ý rằng đây mới chỉ là dữ liệu cắt ngang ban đầu, cần thêm các nghiên cứu can thiệp lâm sàng để kiểm chứng kết quả [3].
Mối liên hệ giữa vận động và dinh dưỡng ở người trẻ
Tại nghiên cứu SEARCH trên thanh thiếu niên mắc đái tháo đường, chế độ DASH có mối liên hệ rõ rệt với tỷ số LDL/HDL ở bệnh nhân típ 1 và tỷ trọng hạt LDL ở bệnh nhân típ 2 [4]. Mối liên hệ nghịch ban đầu giữa điểm DASH và chỉ số BMI Z ở thanh thiếu niên đái tháo đường típ 1 thực tế bị chi phối bởi mức độ hoạt động thể lực và hành vi tĩnh tại [4].
Trong các thiết kế can thiệp kiểm soát cân nặng khác, chế độ DASH thường được dùng làm đối chứng chuẩn kết hợp đi bộ tối đa 1 giờ mỗi ngày trong 5 ngày mỗi tuần nhằm loại trừ yếu tố gây nhiễu do vận động [5].
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc duy trì vận động thể lực vừa phải khoảng 60 phút mỗi ngày được khuyến nghị để tăng độ nhạy insulin, có thể thông qua đi bộ gia đình hoặc dùng máy đếm bước [6].
Những điều nghiên cứu hiện chưa thể trả lời
Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa từng đưa ra thử nghiệm can thiệp riêng về mốc "10.000 bước" khi kết hợp cùng DASH. Mức tăng bước chân được ghi nhận trong thử nghiệm lâm sàng thực tế chỉ đạt mức trung bình 1.721 bước mỗi ngày [1].
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt trên nhóm người làm việc tĩnh tại, ngồi nhiều tại văn phòng để đánh giá mức độ cộng hưởng giữa hai yếu tố này.
Dữ liệu hiện tại cũng chưa làm rõ liệu kéo dài thời gian can thiệp trên 16 tuần hoặc tăng cường độ đi bộ lên mức gắng sức cao hơn có giúp tạo ra khác biệt rõ nét về mỡ máu và mỡ nội tạng hay không [1].
Ai nên thận trọng khi áp dụng?
Người cao tuổi có bệnh nền tim mạch và đái tháo đường chưa kiểm soát không nên tự ý tăng đột ngột khối lượng vận động lên 10.000 bước mà cần có hướng dẫn y tế [1].
Phụ nữ mang thai muốn áp dụng chế độ ăn hoặc tập luyện cần tham khảo ý kiến chuyên gia, do hiệu quả ngăn ngừa đái tháo đường thai kỳ phụ thuộc lớn vào thời điểm bắt đầu trước hoặc đầu thai kỳ [7].
Người có tổn thương khớp gối hoặc thể lực yếu nên duy trì đi bộ ở mức vừa phải, tránh việc ép buộc đạt chỉ tiêu số bước gây chấn thương.
Cách áp dụng thực tế chế độ DASH và vận động
Chế độ ăn DASH tiêu chuẩn ưu tiên nhiều trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu hạt, sản phẩm từ sữa ít béo, đồng thời hạn chế natri, chất béo bão hòa, thịt đỏ và đồ ngọt [5], [7].
Dinh dưỡng DASH giữ vai trò cốt lõi trong việc hạ huyết áp và giảm cân trong giai đoạn đầu [1]. Bạn không nên quá áp lực về mục tiêu 10.000 bước ngay lập tức, mà hãy bắt đầu bằng việc tăng dần số bước đi hàng ngày kết hợp duy trì ăn uống lành mạnh.
Thay đổi lối sống đòi hỏi tính kiên trì và lắng nghe cơ thể. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị để xây dựng thực đơn và cường độ tập luyện phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.





