Nhiều người phân vân giữa việc cắt giảm tinh bột (low-carb) và kiểm soát calo truyền thống để giảm mỡ nhanh hơn. Các trích dẫn khoa học cho thấy thâm hụt năng lượng mới là yếu tố quyết định lượng mỡ giảm, không phải tỷ lệ chất bột đường hay chất béo [1], [2].

Low-carb hay thâm hụt calo giúp giảm mỡ tốt hơn?

Nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm mỡ phụ thuộc tổng năng lượng nạp vào thay vì thành phần đa lượng của khẩu phần ăn [1], [2].

Trong môi trường buồng chuyển hóa nghiêm ngặt, mức nạp calo quyết định cân nặng thay vì nguồn calo từ chất béo hay tinh bột [2]. Nghiên cứu nội trú của Leibel và cộng sự so sánh chế độ 70% chất béo, 15% carbohydrate với chế độ 10% chất béo, 75% carbohydrate; kết quả ghi nhận không có sự khác biệt về duy trì cân nặng và nhu cầu năng lượng [3].

Thử nghiệm của Kirk và đồng nghiệp kéo dài khoảng 11 tuần để đạt mức giảm 7% cân nặng [4]. Kết quả cho thấy chế độ ăn ít carbohydrate (LCD) và chế độ ăn nhiều carbohydrate (HCD) mang lại sự thay đổi tương đương về thành phần cơ thể, mỡ toàn phần và mỡ nội tạng [4].

Ảnh hưởng của hai chế độ ăn lên tốc độ trao đổi chất

Các bằng chứng hiện tại cho thấy mức tiêu hao năng lượng giữa low-carb và các chế độ ăn khác có sự khác biệt nhỏ nhưng ý nghĩa thực tế chưa đồng nhất [3].

  • Hall và cộng sự theo dõi 17 nam giới thừa cân hoặc béo phì trong 4 tuần nội trú với mức thâm hụt 300 kcal/ngày [3]. Mức tiêu hao năng lượng đo bằng buồng chuyển hóa toàn thân chỉ tăng 57 ± 13 kcal/ngày ở nhóm ăn ketogenic kiểm soát đạm (p = 0,030); mức này không có ý nghĩa sinh lý trước biến thiên năng lượng hàng ngày [3].
  • Nghiên cứu hoán đổi của Ebbeling trên bệnh nhân béo phì ngoại trú sau khi đã giảm 10-15% cân nặng ghi nhận kết quả khác [3]. Chế độ ăn rất ít carbohydrate (10% carbohydrate, 60% chất béo, 30% protein) giúp tiêu hao nhiều hơn 325 kcal/ngày so với chế độ ăn ít chất béo (LFD) [3].

Yếu tố quyết định thành công khi giảm mỡ

Mức độ tuân thủ chế độ ăn và chất lượng thực phẩm nạp vào quyết định hiệu quả giảm cân nhiều hơn việc chỉ đếm calo trên giấy tờ [5].

Nghiên cứu năm 2022 chỉ ra việc báo cáo cắt giảm calo không tương quan chặt chẽ với cân nặng giảm thực tế [5]. Thay vào đó, việc tuân thủ đúng hướng dẫn dinh dưỡng trong 6 tháng đầu mới là yếu tố tương quan trực tiếp đến cân nặng giảm [5].

Chất lượng dinh dưỡng cũng đóng vai trò then chốt [5]. Với nhóm ăn nhiều chất béo và ít carbohydrate, người chọn tỷ lệ chất béo chưa bão hòa cao hơn, đặc biệt là chất béo không bão hòa đơn, giảm cân tốt hơn nhóm ăn nhiều chất béo bão hòa [5]. Việc tăng đạm trong khẩu phần cũng hỗ trợ tăng cảm giác no, gián tiếp giúp giảm lượng thức ăn nạp vào [6].

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể về tốc độ mất nước ban đầu giữa hai phương pháp.

Bên cạnh đó, dữ liệu đối đầu trực tiếp về khả năng bảo toàn khối cơ nạc và biến thiên trao đổi chất cơ bản (BMR) dài hạn giữa người theo low-carb và người theo thâm hụt calo cân bằng vẫn chưa được nêu chi tiết trong các tài liệu này [3], [4].

Nhóm đối tượng cần thận trọng khi áp dụng

Áp dụng chế độ ăn kiêng sai cách có thể làm tăng các rủi ro sức khỏe dài hạn [1].

  • Người ăn quá ít carbohydrate: Dữ liệu dịch tễ học cho thấy mức tiêu thụ carbohydrate 50-55% tổng năng lượng có tỷ lệ tử vong thấp nhất, trong khi chế độ ăn quá ít hoặc quá nhiều carbohydrate đều làm tăng nguy cơ tử vong theo đường cong chữ U [1].
  • Người mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD): Chế độ ít carbohydrate chỉ giúp giảm mỡ gan khi đi kèm thâm hụt calo; nếu ăn ít carbohydrate nhưng tăng chất béo ở mức đẳng calo, lượng mỡ gan không giảm hoặc thậm chí tăng [4].
  • Người mắc đái tháo đường típ 2: Chế độ low-carb hỗ trợ tốt trong ngắn hạn và trung hạn, nhưng nghiên cứu chỉ ra chế độ này khó duy trì tính tuân thủ lâu dài [6].

Gợi ý áp dụng kiểm soát cân nặng thực tế

Cắt giảm năng lượng ở mức vừa phải là nền tảng an toàn để giảm mỡ cơ thể [1], [4].

Mức thâm hụt 500 kcal/ngày được khuyến nghị nhằm hỗ trợ giảm mỡ toàn phần và mỡ nội tạng [1], [4]. Có thể đạt mức thâm hụt này bằng cách tránh thực phẩm giàu năng lượng, giảm chất béo qua việc chọn thịt nạc, sữa hoặc sữa chua ít béo và hạn chế chất béo ẩn [1]. Nếu lựa chọn chế độ ít tinh bột, cần ưu tiên nguồn chất béo chưa bão hòa đơn thay vì chất béo bão hòa [5]. Người có bệnh nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi mạnh cơ cấu bữa ăn.