Cắt giảm carbohydrate (low-carb) là phương pháp dinh dưỡng được nhiều nam giới trẻ lựa chọn nhằm mục đích giảm mỡ hoặc cải thiện vóc dáng. Đi cùng với chế độ ăn này là nỗi lo ngại về việc suy giảm testosterone, hormone sinh dục quan trọng đối với khối cơ và chức năng sinh lý nam.
Các bằng chứng thử nghiệm lâm sàng cho thấy chế độ ăn low-carb đơn thuần không làm giảm testosterone ở nam giới trẻ khỏe mạnh [1], [2]. Tình trạng tụt giảm hormone này chỉ thực sự xuất hiện rõ rệt khi người áp dụng cắt giảm carb kết hợp với việc ăn đạm ở mức rất cao [1], [3].
Cắt carb đơn thuần có làm giảm testosterone không?
Chế độ ăn ít carbohydrate với lượng đạm vừa phải không gây suy giảm testosterone tổng lúc nghỉ ở nam giới khỏe mạnh [1].
Một phân tích gộp năm 2022 tổng hợp 27 nghiên cứu can thiệp trên 309 nam giới trưởng thành khỏe mạnh cho thấy chế độ low-carb (carb chiếm từ 35% tổng năng lượng trở xuống) với lượng đạm vừa phải (dưới 35% tổng năng lượng) không tạo ra tác động nhất quán lên testosterone tổng [1]. Tương tự, một thử nghiệm năm 2020 trên 55 nam giới trẻ từ 19 đến 35 tuổi tập kháng lực trong 12 tuần ghi nhận không có sự thay đổi về testosterone, estradiol hay globulin gắn kết hormone sinh dục (SHBG) giữa nhóm ăn nhiều chất béo ít carb và nhóm ăn nhiều carb ít béo [2].
Ngược lại, ở nhóm nam giới mắc hội chứng chuyển hóa và bị suy sinh dục, chế độ ăn ít carbohydrate trong 3 tháng lại làm tăng đáng kể testosterone tổng và testosterone tự do trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 18 người [4]. Do đó, việc cắt giảm carb thông thường không tự động triệt tiêu testosterone như nhiều người lầm tưởng [1], [2].
Lượng đạm cao: Tác nhân chính khiến testosterone sụt giảm
Testosterone sụt giảm nghiêm trọng khi nam giới kết hợp ăn rất ít carbohydrate cùng lượng chất đạm quá lớn [1], [3].
Dữ liệu phân tích gộp chỉ ra rằng khi lượng protein chiếm từ 35% năng lượng khẩu phần trở lên trong chế độ low-carb, mức testosterone tổng lúc nghỉ giảm sâu tới 5,23 nmol/L và testosterone sau khi tập luyện cũng giảm mạnh [1]. Một nghiên cứu nhỏ năm 1987 trên 7 nam giới khỏe mạnh kéo dài 10 ngày cũng cho thấy nồng độ testosterone trung bình đạt 468 ng/dl ở chế độ giàu carb, nhưng giảm xuống 371 ng/dl khi chuyển sang chế độ giàu đạm tương đương mức năng lượng và chất béo [5].
Một bài tổng quan phân tích vào năm 2023 giải thích rõ hơn rằng hiện tượng tụt giảm testosterone chỉ xảy ra khi lượng đạm vượt quá 3,4 g/kg thể trọng mỗi ngày [3]. Ngưỡng nạp đạm thông thường từ 1,25 đến 3,4 g/kg thể trọng mỗi ngày ở người tập thể thao không ghi nhận tác động tiêu cực này [3].
Dưới đây là các ngưỡng nạp đạm và ảnh hưởng ghi nhận đối với testosterone theo nghiên cứu [3]:
- Dưới 1,25 g/kg thể trọng/ngày (mức thấp): Không làm giảm testosterone.
- Từ 1,25 đến 3,4 g/kg thể trọng/ngày (mức trung bình đến cao): Không ghi nhận sự sụt giảm testosterone.
- Trên 3,4 g/kg thể trọng/ngày (mức rất cao): Ghi nhận làm sụt giảm testosterone rõ rệt.
Phản ứng của hormone căng thẳng cortisol khi cắt carb
Cắt giảm carbohydrate có thể làm gia tăng hormone căng thẳng cortisol trong thời gian đầu thích nghi [1].
Nghiên cứu tổng quan chỉ ra rằng trong thời gian ngắn dưới 3 tuần, chế độ ăn ít carb làm tăng vừa phải nồng độ cortisol lúc nghỉ so với chế độ giàu carb [1]. Tuy nhiên, khi kéo dài từ 3 tuần trở lên, cortisol lúc nghỉ có xu hướng trở về mức ban đầu [1].
Đối với hoạt động thể chất, chế độ ít carb khiến cortisol sau các buổi tập kéo dài từ 20 phút trở lên tăng cao hơn đáng kể tại thời điểm ngay sau tập, sau 1 giờ và sau 2 giờ [1]. Sự gia tăng hormone dị hóa này cùng với nồng độ cortisol cao có thể tạo ra môi trường nội tiết không có lợi cho sự phục hồi nếu khối lượng vận động quá nặng [1], [5].
Những điều nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ
Các dữ liệu khoa học hiện có vẫn để lại nhiều khoảng trống chưa được giải đáp đầy đủ:
- Thiếu nghiên cứu theo dõi dài hạn trên nhiều năm về tác động của chế độ low-carb đối với chức năng sinh sản và mật độ xương ở nam giới trẻ.
- Dữ liệu quan sát quy mô lớn rất khó đánh giá chế độ low-carb; điển hình như khảo sát dinh dưỡng NHANES tại Hoa Kỳ trên 3.128 nam giới chỉ tìm thấy 2 người tuân thủ chế độ ít carb, buộc nhóm nghiên cứu phải loại bỏ nhóm này khỏi phân tích [6].
- Cơ chế phân tử chính xác giải thích vì sao mức đạm trên 3,4 g/kg thể trọng làm ức chế sản sinh testosterone vẫn chưa được phân lập rõ ràng [3].
Ai nên thận trọng khi cắt giảm carb?
Một số nhóm đối tượng nam giới cần cân nhắc kỹ lưỡng và theo dõi y tế trước khi thực hiện chế độ ăn này:
- Nam giới đang tập luyện cường độ cao hoặc vận động viên sức bền: Cortisol sau tập luyện tăng cao kéo dài có thể cản trở tiến trình phục hồi cơ bắp [1].
- Người có thói quen ăn lượng đạm vượt ngưỡng kiểm soát: Việc nạp đạm trên 3,4 g/kg thể trọng mỗi ngày đi kèm cắt carb dễ gây hạ testosterone [1], [3].
- Nam giới có bệnh lý chuyển hóa hoặc đái tháo đường: Cần theo dõi đường huyết và các chỉ số tim mạch vì việc điều chỉnh carb ảnh hưởng lớn đến điều trị nội khoa [7].
Nam giới trẻ muốn áp dụng low-carb nên giữ lượng protein ở mức hợp lý dưới 3,4 g/kg thể trọng mỗi ngày và duy trì năng lượng đầy đủ từ các nguồn chất béo lành mạnh [2], [3]. Khi có các dấu hiệu suy giảm sức khỏe hoặc muốn thay đổi khẩu phần dài hạn, người thực hiện nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.





